Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.144
संजय उवाच नकुलं रभसं युद्धे निघ्नन्तं वाहिनीं तव अभ्ययात् सौबलः क्रुद्धस् तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
saṃjaya uvāca nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe nighnantaṃ vāhinīṃ tava abhyayāt saubalaḥ kruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतवैरौ तु तौ वीराव् अन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
kṛtavairau tu tau vīrāv anyonyavadhakāṅkṣiṇau śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव सौबलः क्षिप्रं शरवर्षाणि मुञ्चति तथैव नकुलो राजञ् शिक्षां संदर्शयन् युधि
yathaiva saubalaḥ kṣipraṃ śaravarṣāṇi muñcati tathaiva nakulo rājañ śikṣāṃ saṃdarśayan yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् उभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा व्यराजेतां महाराज कण्टकैर् इव शाल्मली
tāv ubhau samare śūrau śarakaṇṭakinau tadā vyarājetāṃ mahārāja kaṇṭakair iva śālmalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुजिह्मं प्रेक्षमाणौ च राजन् विवृतलोचनौ क्रोधसंरक्तनयनौ निर्दहन्तौ परस्परम्
sujihmaṃ prekṣamāṇau ca rājan vivṛtalocanau krodhasaṃraktanayanau nirdahantau parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यालस् तु तव संक्रुद्धो माद्रीपुत्रं हसन्न् इव कर्णिनैकेन विव्याध हृदये निशितेन ह
syālas tu tava saṃkruddho mādrīputraṃ hasann iva karṇinaikena vivyādha hṛdaye niśitena ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलस् तु भृशं विद्धः स्यालेन तव धन्विना निषसाद रथोपस्थे कश्मलं चैनम् आविशत्
nakulas tu bhṛśaṃ viddhaḥ syālena tava dhanvinā niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ cainam āviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तवैरिणं दृप्तं दृष्ट्वा शत्रुं तथागतम् ननाद शकुनी राजंस् तपान्ते जलदो यथा
atyantavairiṇaṃ dṛptaṃ dṛṣṭvā śatruṃ tathāgatam nanāda śakunī rājaṃs tapānte jalado yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां नकुलः पाण्डुनन्दनः अभ्ययात् सौबलं भूयो व्यात्तानन इवान्तकः
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ nakulaḥ pāṇḍunandanaḥ abhyayāt saubalaṃ bhūyo vyāttānana ivāntakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्रुद्धः शकुनिं षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ पुनश् चैव शतेनैव नाराचानां स्तनान्तरे
saṃkruddhaḥ śakuniṃ ṣaṣṭyā vivyādha bharatarṣabha punaś caiva śatenaiva nārācānāṃ stanāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे स चिच्छिदे ध्वजं च त्वरितं छित्त्वा रथाद् भूमाव् अपातयत्
tato 'sya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe sa cicchide dhvajaṃ ca tvaritaṃ chittvā rathād bhūmāv apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् तं विसंज्ञं निपतितं दृष्ट्वा स्यालं तवानघ अपोवाह रथेनाशु सारथिर् ध्वजिनीमुखात्
so 'tividdho mahārāja rathopastha upāviśat taṃ visaṃjñaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā syālaṃ tavānagha apovāha rathenāśu sārathir dhvajinīmukhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संचुक्रुशुः पार्था ये च तेषां पदानुगाः निर्जित्य च रणे शत्रून् नकुलः शत्रुतापनः अब्रवीत् सारथिं क्रुद्धो द्रोणानीकाय मां वह
tataḥ saṃcukruśuḥ pārthā ye ca teṣāṃ padānugāḥ nirjitya ca raṇe śatrūn nakulaḥ śatrutāpanaḥ abravīt sārathiṃ kruddho droṇānīkāya māṃ vaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः प्रायात् तेन रणे राजन् येन द्रोणो ऽन्वयुध्यत
tasya tad vacanaṃ śrutvā mādrīputrasya dhīmataḥ prāyāt tena raṇe rājan yena droṇo 'nvayudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डिनं तु समरे द्रोणप्रेप्सुं विशां पते कृपः शारद्वतो यत्तः प्रत्युद्गच्छत् सुवेगितः
śikhaṇḍinaṃ tu samare droṇaprepsuṃ viśāṃ pate kṛpaḥ śāradvato yattaḥ pratyudgacchat suvegitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमं द्रुतम् आयान्तं द्रोणान्तिकम् अरिंदमम् विव्याध नवभिर् भल्लैः शिखण्डी प्रहसन्न् इव
gautamaṃ drutam āyāntaṃ droṇāntikam ariṃdamam vivyādha navabhir bhallaiḥ śikhaṇḍī prahasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आचार्यो महाराज विद्ध्वा पञ्चभिर् आशुगैः पुनर् विव्याध विंशत्या पुत्राणां प्रियकृत् तव
tam ācāryo mahārāja viddhvā pañcabhir āśugaiḥ punar vivyādha viṃśatyā putrāṇāṃ priyakṛt tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महद् युद्धं तयोर् आसीद् घोररूपं विशां पते यथा देवासुरे युद्धे शम्बरामरराजयोः
mahad yuddhaṃ tayor āsīd ghorarūpaṃ viśāṃ pate yathā devāsure yuddhe śambarāmararājayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरजालावृतं व्योम चक्रतुस् तौ महारथौ प्रकृत्या घोररूपं तद् आसीद् घोरतरं पुनः
śarajālāvṛtaṃ vyoma cakratus tau mahārathau prakṛtyā ghorarūpaṃ tad āsīd ghorataraṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रिश् च भरतश्रेष्ठ योधानां युद्धशालिनाम् कालरात्रिनिभा ह्य् आसीद् घोररूपा भयावहा
rātriś ca bharataśreṣṭha yodhānāṃ yuddhaśālinām kālarātrinibhā hy āsīd ghorarūpā bhayāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डी तु महाराज गौतमस्य महद् धनुः अर्धचन्द्रेण चिच्छेद सज्यं सविशिखं तदा
śikhaṇḍī tu mahārāja gautamasya mahad dhanuḥ ardhacandreṇa ciccheda sajyaṃ saviśikhaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य क्रुद्धः कृपो राजञ् शक्तिं चिक्षेप दारुणाम् स्वर्णदण्डाम् अकुण्ठाग्रां कर्मारपरिमार्जिताम्
tasya kruddhaḥ kṛpo rājañ śaktiṃ cikṣepa dāruṇām svarṇadaṇḍām akuṇṭhāgrāṃ karmāraparimārjitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् आपतन्तीं चिच्छेद शिखण्डी बहुभिः शरैः सापतन् मेदिनीं दीप्ता भासयन्ती महाप्रभा
tām āpatantīṃ ciccheda śikhaṇḍī bahubhiḥ śaraiḥ sāpatan medinīṃ dīptā bhāsayantī mahāprabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यद् धनुर् आदाय गौतमो रथिनां वरः प्राच्छादयच् छितैर् बाणैर् महाराज शिखण्डिनम्
athānyad dhanur ādāya gautamo rathināṃ varaḥ prācchādayac chitair bāṇair mahārāja śikhaṇḍinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स छाद्यमानः समरे गौतमेन यशस्विना व्यषीदत रथोपस्थे शिखण्डी रथिनां वरः
sa chādyamānaḥ samare gautamena yaśasvinā vyaṣīdata rathopasthe śikhaṇḍī rathināṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीदन्तं चैनम् आलोक्य कृपः शारद्वतो युधि आजघ्ने बहुभिर् बाणैर् जिघांसन्न् इव भारत
sīdantaṃ cainam ālokya kṛpaḥ śāradvato yudhi ājaghne bahubhir bāṇair jighāṃsann iva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुखं तं रणे दृष्ट्वा याज्ञसेनिं महारथम् पाञ्चालाः सोमकाश् चैव परिवव्रुः समन्ततः
vimukhaṃ taṃ raṇe dṛṣṭvā yājñaseniṃ mahāratham pāñcālāḥ somakāś caiva parivavruḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव तव पुत्राश् च परिवव्रुर् द्विजोत्तमम् महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धम् अभूत् पुनः
tathaiva tava putrāś ca parivavrur dvijottamam mahatyā senayā sārdhaṃ tato yuddham abhūt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथानां च रणे राजन्न् अन्योन्यम् अभिधावताम् बभूव तुमुलः शब्दो मेघानां नदताम् इव
rathānāṃ ca raṇe rājann anyonyam abhidhāvatām babhūva tumulaḥ śabdo meghānāṃ nadatām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवतां सादिनां चैव गजानां च विशां पते अन्योन्यम् अभितो राजन् क्रूरम् आयोधनं बभौ
dravatāṃ sādināṃ caiva gajānāṃ ca viśāṃ pate anyonyam abhito rājan krūram āyodhanaṃ babhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तीनां द्रवतां चैव पदशब्देन मेदिनी अकम्पत महाराज भयत्रस्तेव चाङ्गना
pattīnāṃ dravatāṃ caiva padaśabdena medinī akampata mahārāja bhayatrasteva cāṅganā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथा रथान् समासाद्य प्रद्रुता वेगवत्तरम् न्यगृह्णन् बहवो राजञ् शलभान् वायसा इव
rathā rathān samāsādya pradrutā vegavattaram nyagṛhṇan bahavo rājañ śalabhān vāyasā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा गजान् प्रभिन्नांश् च सुप्रभिन्ना महागजाः तस्मिन्न् एव पदे यत्ता निगृह्णन्ति स्म भारत
tathā gajān prabhinnāṃś ca suprabhinnā mahāgajāḥ tasminn eva pade yattā nigṛhṇanti sma bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सादी सादिनम् आसाद्य पदाती च पदातिनम् समासाद्य रणे ऽन्योन्यं संरब्धा नातिचक्रमुः
sādī sādinam āsādya padātī ca padātinam samāsādya raṇe 'nyonyaṃ saṃrabdhā nāticakramuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धावतां द्रवतां चैव पुनर् आवर्तताम् अपि बभूव तत्र सैन्यानां शब्दः सुतुमुलो निशि
dhāvatāṃ dravatāṃ caiva punar āvartatām api babhūva tatra sainyānāṃ śabdaḥ sutumulo niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्यमानाः प्रदीपाश् च रथवारणवाजिषु अदृश्यन्त महाराज महोल्का इव खाच् च्युताः
dīpyamānāḥ pradīpāś ca rathavāraṇavājiṣu adṛśyanta mahārāja maholkā iva khāc cyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा निशा भरतश्रेष्ठ प्रदीपैर् अवभासिता दिवसप्रतिमा राजन् बभूव रणमूर्धनि
sā niśā bharataśreṣṭha pradīpair avabhāsitā divasapratimā rājan babhūva raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्येन यथा व्याप्तं तमो लोके प्रणश्यति तथा नष्टं तमो घोरं दीपैर् दीप्तैर् अलंकृतम्
ādityena yathā vyāptaṃ tamo loke praṇaśyati tathā naṣṭaṃ tamo ghoraṃ dīpair dīptair alaṃkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्राणां कवचानां च मणीनां च महात्मनाम् अन्तर्दधुः प्रभाः सर्वा दीपैस् तैर् अवभासिताः
śastrāṇāṃ kavacānāṃ ca maṇīnāṃ ca mahātmanām antardadhuḥ prabhāḥ sarvā dīpais tair avabhāsitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् कोलाहले युद्धे वर्तमाने निशामुखे अवधीत् समरे पुत्रं पिता भरतसत्तम
tasmin kolāhale yuddhe vartamāne niśāmukhe avadhīt samare putraṃ pitā bharatasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रश् च पितरं मोहात् सखायं च सखा तथा संबन्धिनं च संबन्धी स्वस्रीयं चापि मातुलः
putraś ca pitaraṃ mohāt sakhāyaṃ ca sakhā tathā saṃbandhinaṃ ca saṃbandhī svasrīyaṃ cāpi mātulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वे स्वान् परे परांश् चापि निजघ्नुर् इतरेतरम् निर्मर्यादम् अभूद् युद्धं रात्रौ घोरं भयावहम्
sve svān pare parāṃś cāpi nijaghnur itaretaram nirmaryādam abhūd yuddhaṃ rātrau ghoraṃ bhayāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.