Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.161
संजय उवाच त्रिभागमात्रशेषायां रात्र्यां युद्धम् अवर्तत कुरूणां पाण्डवानां च संहृष्टानां विशां पते
saṃjaya uvāca tribhāgamātraśeṣāyāṃ rātryāṃ yuddham avartata kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca saṃhṛṣṭānāṃ viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चन्द्रप्रभां मुष्णन्न् आदित्यस्य पुरःसरः अरुणो ऽभ्युदयां चक्रे ताम्रीकुर्वन्न् इवाम्बरम्
atha candraprabhāṃ muṣṇann ādityasya puraḥsaraḥ aruṇo 'bhyudayāṃ cakre tāmrīkurvann ivāmbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्वैधीकृते सैन्ये द्रोणः सोमकपाण्डवान् अभ्यद्रवत् सपाञ्चालान् दुर्योधनपुरोगमः
tato dvaidhīkṛte sainye droṇaḥ somakapāṇḍavān abhyadravat sapāñcālān duryodhanapurogamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैधीभूतान् कुरून् दृष्ट्वा माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् सपत्नान् सव्यतः कुर्मि सव्यसाचिन्न् इमान् कुरून्
dvaidhībhūtān kurūn dṛṣṭvā mādhavo 'rjunam abravīt sapatnān savyataḥ kurmi savyasācinn imān kurūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स माधवम् अनुज्ञाय कुरुष्वेति धनंजयः द्रोणकर्णौ महेष्वासौ सव्यतः पर्यवर्तत
sa mādhavam anujñāya kuruṣveti dhanaṃjayaḥ droṇakarṇau maheṣvāsau savyataḥ paryavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिप्रायं तु कृष्णस्य ज्ञात्वा परपुरंजयः आजिशीर्षगतं दृष्ट्वा भीमसेनं समासदत्
abhiprāyaṃ tu kṛṣṇasya jñātvā parapuraṃjayaḥ ājiśīrṣagataṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ samāsadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीम उवाच अर्जुनार्जुन बीभत्सो शृणु मे तत्त्वतो वचः यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालो ऽयम् आगतः
bhīma uvāca arjunārjuna bībhatso śṛṇu me tattvato vacaḥ yadarthaṃ kṣatriyā sūte tasya kālo 'yam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिंश् चेद् आगते काले श्रेयो न प्रतिपत्स्यसे असंभावितरूपः सन्न् आनृशंस्यं करिष्यसि
asmiṃś ced āgate kāle śreyo na pratipatsyase asaṃbhāvitarūpaḥ sann ānṛśaṃsyaṃ kariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यश्रीधर्मयशसां वीर्येणानृण्यम् आप्नुहि भिन्ध्य् अनीकं युधां श्रेष्ठ सव्यसाचिन्न् इमान् कुरु
satyaśrīdharmayaśasāṃ vīryeṇānṛṇyam āpnuhi bhindhy anīkaṃ yudhāṃ śreṣṭha savyasācinn imān kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच स सव्यसाची भीमेन चोदितः केशवेन च कर्णद्रोणाव् अतिक्रम्य समन्तात् पर्यवारयत्
saṃjaya uvāca sa savyasācī bhīmena coditaḥ keśavena ca karṇadroṇāv atikramya samantāt paryavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आजिशीर्षम् आयान्तं दहन्तं क्षत्रियर्षभान् पराक्रान्तं पराक्रम्य यतन्तः क्षत्रियर्षभाः नाशक्नुवन् वारयितुं वर्धमानम् इवानलम्
tam ājiśīrṣam āyāntaṃ dahantaṃ kṣatriyarṣabhān parākrāntaṃ parākramya yatantaḥ kṣatriyarṣabhāḥ nāśaknuvan vārayituṃ vardhamānam ivānalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश् चापि सौबलः अभ्यवर्षञ् शरव्रातैः कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
atha duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniś cāpi saubalaḥ abhyavarṣañ śaravrātaiḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अस्त्राणि सर्वेषाम् उत्तमास्त्रविदां वरः कदर्थीकृत्य राजेन्द्र शरवर्षैर् अवाकिरत्
teṣām astrāṇi sarveṣām uttamāstravidāṃ varaḥ kadarthīkṛtya rājendra śaravarṣair avākirat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य लघुहस्तो धनंजयः सर्वान् अविध्यन् निशितैर् दशभिर् दशभिः शरैः
astrair astrāṇi saṃvārya laghuhasto dhanaṃjayaḥ sarvān avidhyan niśitair daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धूता रजसो वृष्टिः शरवृष्टिस् तथैव च तमश् च घोरं शब्दश् च तदा समभवन् महान्
uddhūtā rajaso vṛṣṭiḥ śaravṛṣṭis tathaiva ca tamaś ca ghoraṃ śabdaś ca tadā samabhavan mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्यौर् न भूमिर् न दिशः प्राज्ञायन्त तथा गते सैन्येन रजसा मूढं सर्वम् अन्धम् इवाभवत्
na dyaur na bhūmir na diśaḥ prājñāyanta tathā gate sainyena rajasā mūḍhaṃ sarvam andham ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव ते न वयं राजन् प्रज्ञासिष्म परस्परम् उद्देशेन हि तेन स्म समयुध्यन्त पार्थिवाः
naiva te na vayaṃ rājan prajñāsiṣma parasparam uddeśena hi tena sma samayudhyanta pārthivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरथा रथिनो राजन् समासाद्य परस्परम् केषेशु समसज्जन्त कवचेषु भुजेषु च
virathā rathino rājan samāsādya parasparam keṣeśu samasajjanta kavaceṣu bhujeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हताश्वा हतसूताश् च निश्चेष्टा रथिनस् तदा जीवन्त इव तत्र स्म व्यदृश्यन्त भयार्दिताः
hatāśvā hatasūtāś ca niśceṣṭā rathinas tadā jīvanta iva tatra sma vyadṛśyanta bhayārditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतान् गजान् समाश्लिष्य पर्वतान् इव वाजिनः गतसत्त्वा व्यदृश्यन्त तथैव सह सादिभिः
hatān gajān samāśliṣya parvatān iva vājinaḥ gatasattvā vyadṛśyanta tathaiva saha sādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् त्व् अभ्यवसृत्यैव संग्रामाद् उत्तरां दिशम् अतिष्ठद् आहवे द्रोणो विधूम इव पावकः
tatas tv abhyavasṛtyaiva saṃgrāmād uttarāṃ diśam atiṣṭhad āhave droṇo vidhūma iva pāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आजिशीर्षाद् एकान्तम् अपक्रान्तं निशाम्य तु समकम्पन्त सैन्यानि पाण्डवानां विशां पते
tam ājiśīrṣād ekāntam apakrāntaṃ niśāmya tu samakampanta sainyāni pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राजमानं श्रिया युक्तं ज्वलन्तम् इव तेजसा द्रोणं दृष्ट्वारयस् त्रेसुश् चेलुर् मम्लुश् च मारिष
bhrājamānaṃ śriyā yuktaṃ jvalantam iva tejasā droṇaṃ dṛṣṭvārayas tresuś celur mamluś ca māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आह्वयन्तं परानीकं प्रभिन्नम् इव वारणम् नैनं शशंसिरे जेतुं दानवा वासवं यथा
āhvayantaṃ parānīkaṃ prabhinnam iva vāraṇam nainaṃ śaśaṃsire jetuṃ dānavā vāsavaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् आसन् निरुत्साहाः के चित् क्रुद्धा मनस्विनः विस्मिताश् चाभवन् के चित् के चिद् आसन्न् अमर्षिताः
ke cid āsan nirutsāhāḥ ke cit kruddhā manasvinaḥ vismitāś cābhavan ke cit ke cid āsann amarṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तैर् हस्ताग्रम् अपरे प्रत्यपिंषन् नराधिपाः अपरे दशनैर् ओष्ठान् अदशन् क्रोधमूर्छिताः
hastair hastāgram apare pratyapiṃṣan narādhipāḥ apare daśanair oṣṭhān adaśan krodhamūrchitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याक्षिपन्न् आयुधान् अन्ये ममृदुश् चापरे भुजान् अन्ये चान्वपतन् द्रोणं त्यक्तात्मानो महौजसः
vyākṣipann āyudhān anye mamṛduś cāpare bhujān anye cānvapatan droṇaṃ tyaktātmāno mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालास् तु विशेषेण द्रोणसायकपीडिताः समसज्जन्त राजेन्द्र समरे भृशवेदनाः
pāñcālās tu viśeṣeṇa droṇasāyakapīḍitāḥ samasajjanta rājendra samare bhṛśavedanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विराटद्रुपदौ द्रोणं प्रतिययू रणे तथा चरन्तं संग्रामे भृशं समरदुर्जयम्
tato virāṭadrupadau droṇaṃ pratiyayū raṇe tathā carantaṃ saṃgrāme bhṛśaṃ samaradurjayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुपदस्य ततः पौत्रास् त्रय एव विशां पते चेदयश् च महेष्वासा द्रोणम् एवाभ्ययुर् युधि
drupadasya tataḥ pautrās traya eva viśāṃ pate cedayaś ca maheṣvāsā droṇam evābhyayur yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां द्रुपदपौत्राणां त्रयाणां निशितैः शरैः त्रिभिर् द्रोणो ऽहरत् प्राणांस् ते हता न्यपतन् भुवि
teṣāṃ drupadapautrāṇāṃ trayāṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ tribhir droṇo 'harat prāṇāṃs te hatā nyapatan bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणो ऽजयद् युद्धे चेदिकेकयसृञ्जयान् मत्स्यांश् चैवाजयत् सर्वान् भारद्वाजो महारथः
tato droṇo 'jayad yuddhe cedikekayasṛñjayān matsyāṃś caivājayat sarvān bhāradvājo mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तु द्रुपदः क्रोधाच् छरवर्षम् अवाकिरत् द्रोणं प्रति महाराज विराटश् चैव संयुगे
tatas tu drupadaḥ krodhāc charavarṣam avākirat droṇaṃ prati mahārāja virāṭaś caiva saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणः सुपीताभ्यां भल्लाभ्याम् अरिमर्दनः द्रुपदं च विराटं च प्रैषीद् वैवस्वतक्षयम्
tato droṇaḥ supītābhyāṃ bhallābhyām arimardanaḥ drupadaṃ ca virāṭaṃ ca praiṣīd vaivasvatakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते विराटे द्रुपदे केकयेषु तथैव च तथैव चेदिमत्स्येषु पाञ्चालेषु तथैव च हतेषु त्रिषु वीरेषु द्रुपदस्य च नप्तृषु
hate virāṭe drupade kekayeṣu tathaiva ca tathaiva cedimatsyeṣu pāñcāleṣu tathaiva ca hateṣu triṣu vīreṣu drupadasya ca naptṛṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणस्य कर्म तद् दृष्ट्वा कोपदुःखसमन्वितः शशाप रथिनां मध्ये धृष्टद्युम्नो महामनाः
droṇasya karma tad dṛṣṭvā kopaduḥkhasamanvitaḥ śaśāpa rathināṃ madhye dhṛṣṭadyumno mahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टापूर्तात् तथा क्षात्राद् ब्राह्मण्याच् च स नश्यतु द्रोणो यस्याद्य मुच्येत यो वा द्रोणात् पराङ्मुखः
iṣṭāpūrtāt tathā kṣātrād brāhmaṇyāc ca sa naśyatu droṇo yasyādya mucyeta yo vā droṇāt parāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेषां प्रतिश्रुत्य मध्ये सर्वधनुष्मताम् आयाद् द्रोणं सहानीकः पाञ्चाल्यः परवीरहा पाञ्चालास् त्व् एकतो द्रोणम् अभ्यघ्नन् पाण्डवान्यतः
iti teṣāṃ pratiśrutya madhye sarvadhanuṣmatām āyād droṇaṃ sahānīkaḥ pāñcālyaḥ paravīrahā pāñcālās tv ekato droṇam abhyaghnan pāṇḍavānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनश् च कर्णश् च शकुनिश् चापि सौबलः सोदर्याश् च यथा मुख्यास् ते ऽरक्षन् द्रोणम् आहवे
duryodhanaś ca karṇaś ca śakuniś cāpi saubalaḥ sodaryāś ca yathā mukhyās te 'rakṣan droṇam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ष्यमाणं तथा द्रोणं समरे तैर् महात्मभिः यतमानापि पाञ्चाला न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्
rakṣyamāṇaṃ tathā droṇaṃ samare tair mahātmabhiḥ yatamānāpi pāñcālā na śekuḥ prativīkṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राक्रुध्यद् भीमसेनो धृष्टद्युम्नस्य मारिष स एनं वाग्भिर् उग्राभिस् ततक्ष पुरुषर्षभ
tatrākrudhyad bhīmaseno dhṛṣṭadyumnasya māriṣa sa enaṃ vāgbhir ugrābhis tatakṣa puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुपदस्य कुले जातः सर्वास्त्रेष्व् अस्त्रवित्तमः कः क्षत्रियो मन्यमानः प्रेक्षेतारिम् अवस्थितम्
drupadasya kule jātaḥ sarvāstreṣv astravittamaḥ kaḥ kṣatriyo manyamānaḥ prekṣetārim avasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृपुत्रवधं प्राप्य पुमान् कः परिहापयेत् विशेषतस् तु शपथं शपित्वा राजसंसदि
pitṛputravadhaṃ prāpya pumān kaḥ parihāpayet viśeṣatas tu śapathaṃ śapitvā rājasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वैश्वानर इव समिद्धः स्वेन तेजसा शरचापेन्धनो द्रोणः क्षत्रं दहति तेजसा
eṣa vaiśvānara iva samiddhaḥ svena tejasā śaracāpendhano droṇaḥ kṣatraṃ dahati tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा करोति निःशेषां पाण्डवानाम् अनीकिनीम् स्थिताः पश्यत मे कर्म द्रोणम् एव व्रजाम्य् अहम्
purā karoti niḥśeṣāṃ pāṇḍavānām anīkinīm sthitāḥ paśyata me karma droṇam eva vrajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा प्राविशत् क्रुद्धो द्रोणानीकं वृकोदरः दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् द्रावयंस् तव वाहिनीम्
ity uktvā prāviśat kruddho droṇānīkaṃ vṛkodaraḥ dṛḍhaiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair drāvayaṃs tava vāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नो ऽपि पाञ्चाल्यः प्रविश्य महतीं चमूम् आससाद रणे द्रोणं तदासीत् तुमुलं महत्
dhṛṣṭadyumno 'pi pāñcālyaḥ praviśya mahatīṃ camūm āsasāda raṇe droṇaṃ tadāsīt tumulaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव नस् तादृशं युद्धं दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् यथा सूर्योदये राजन् समुत्पिञ्जो ऽभवन् महान्
naiva nas tādṛśaṃ yuddhaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam yathā sūryodaye rājan samutpiñjo 'bhavan mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसक्तानि व्यदृश्यन्त रथवृन्दानि मारिष हतानि च विकीर्णानि शरीराणि शरीरिणाम्
saṃsaktāni vyadṛśyanta rathavṛndāni māriṣa hatāni ca vikīrṇāni śarīrāṇi śarīriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् अन्यत्र गच्छन्तः पथि चान्यैर् उपद्रुताः विमुखाः पृष्ठतश् चान्ये ताड्यन्ते पार्श्वतो ऽपरे
ke cid anyatra gacchantaḥ pathi cānyair upadrutāḥ vimukhāḥ pṛṣṭhataś cānye tāḍyante pārśvato 'pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा संसक्तयुद्धं तद् अभवद् भृशदारुणम् अथ संध्यागतः सूर्यः क्षणेन समपद्यत
tathā saṃsaktayuddhaṃ tad abhavad bhṛśadāruṇam atha saṃdhyāgataḥ sūryaḥ kṣaṇena samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.