Mahābhārata (critical edition) 7.164

उत्स्रष्टुकामः शस्त्राणि विप्रवाक्याभिचोदितः तेजसा प्रेर्यमाणश् च युयुधे सो ऽतिमानुषम्

utsraṣṭukāmaḥ śastrāṇi vipravākyābhicoditaḥ tejasā preryamāṇaś ca yuyudhe so 'timānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्यत् स समादाय दिव्यम् आङ्गिरसं धनुः शरांश् च ब्रह्मदण्डाभान् धृष्टद्युम्नम् अयोधयत्

athānyat sa samādāya divyam āṅgirasaṃ dhanuḥ śarāṃś ca brahmadaṇḍābhān dhṛṣṭadyumnam ayodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं शरवर्षेण महता समवाकिरत् व्यशातयच् च संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नम् अमर्षणः

tatas taṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākirat vyaśātayac ca saṃkruddho dhṛṣṭadyumnam amarṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शरं शतधा चास्य द्रोणश् चिच्छेद सायकैः ध्वजं धनुश् च निशितैः सारथिं चाप्य् अपातयत्

taṃ śaraṃ śatadhā cāsya droṇaś ciccheda sāyakaiḥ dhvajaṃ dhanuś ca niśitaiḥ sārathiṃ cāpy apātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टद्युम्नः प्रहस्यान्यत् पुनर् आदाय कार्मुकम् शितेन चैनं बाणेन प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे

dhṛṣṭadyumnaḥ prahasyānyat punar ādāya kārmukam śitena cainaṃ bāṇena pratyavidhyat stanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः संभ्रान्त इव संयुगे भल्लेन शितधारेण चिच्छेदास्य महद् धनुः

so 'tividdho maheṣvāsaḥ saṃbhrānta iva saṃyuge bhallena śitadhāreṇa cicchedāsya mahad dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चास्य बाणं विकृतं धनूंषि च विशां पते सर्वं संछिद्य दुर्धर्षो गदां खड्गम् अथापि च

yac cāsya bāṇaṃ vikṛtaṃ dhanūṃṣi ca viśāṃ pate sarvaṃ saṃchidya durdharṣo gadāṃ khaḍgam athāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टद्युम्नं ततो ऽविध्यन् नवभिर् निशितैः शरैः जीवितान्तकरैः क्रुद्धः क्रुद्धरूपं परंतपः

dhṛṣṭadyumnaṃ tato 'vidhyan navabhir niśitaiḥ śaraiḥ jīvitāntakaraiḥ kruddhaḥ kruddharūpaṃ paraṃtapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टद्युम्नरथस्याश्वान् स्वरथाश्वैर् महारथः अमिश्रयद् अमेयात्मा ब्राह्मम् अस्त्रम् उदीरयन्

dhṛṣṭadyumnarathasyāśvān svarathāśvair mahārathaḥ amiśrayad ameyātmā brāhmam astram udīrayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते मिश्रा बह्व् अशोभन्त जवना वातरंहसः पारावतसवर्णाश् च शोणाश् च भरतर्षभ

te miśrā bahv aśobhanta javanā vātaraṃhasaḥ pārāvatasavarṇāś ca śoṇāś ca bharatarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सविद्युतो मेघा नदन्तो जलदागमे तथा रेजुर् महाराज मिश्रिता रणमूर्धनि

yathā savidyuto meghā nadanto jaladāgame tathā rejur mahārāja miśritā raṇamūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषाबन्धं चक्रबन्धं रथबन्धं तथैव च प्रणाशयद् अमेयात्मा धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः

īṣābandhaṃ cakrabandhaṃ rathabandhaṃ tathaiva ca praṇāśayad ameyātmā dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः उत्तमाम् आपदं प्राप्य गदां वीरः परामृशत्

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ uttamām āpadaṃ prāpya gadāṃ vīraḥ parāmṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अस्य विशिखैस् तीक्ष्णैः क्षिप्यमाणां महारथः निजघान शरैर् द्रोणः क्रुद्धः सत्यपराक्रमः

tām asya viśikhais tīkṣṇaiḥ kṣipyamāṇāṃ mahārathaḥ nijaghāna śarair droṇaḥ kruddhaḥ satyaparākramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा तु नरव्याघ्रो द्रोणेन निहतां शरैः विमलं खड्गम् आदत्त शतचन्द्रं च भानुमत्

tāṃ dṛṣṭvā tu naravyāghro droṇena nihatāṃ śaraiḥ vimalaṃ khaḍgam ādatta śatacandraṃ ca bhānumat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंशयं तथाभूते पाञ्चाल्यः साध्व् अमन्यत वधम् आचार्यमुख्यस्य प्राप्तकालं महात्मनः

asaṃśayaṃ tathābhūte pāñcālyaḥ sādhv amanyata vadham ācāryamukhyasya prāptakālaṃ mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वरथनीडस्थः स्वरथस्य रथेषया अगच्छद् असिम् उद्यम्य शतचन्द्रं च भानुमत्

tataḥ svarathanīḍasthaḥ svarathasya ratheṣayā agacchad asim udyamya śatacandraṃ ca bhānumat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकीर्षुर् दुष्करं कर्म धृष्टद्युम्नो महारथः इयेष वक्षो भेत्तुं च भारद्वाजस्य संयुगे

cikīrṣur duṣkaraṃ karma dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ iyeṣa vakṣo bhettuṃ ca bhāradvājasya saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽतिष्ठद् युगमध्ये वै युगसंनहनेषु च शोणानां जघनार्धेषु तत् सैन्याः समपूजयन्

so 'tiṣṭhad yugamadhye vai yugasaṃnahaneṣu ca śoṇānāṃ jaghanārdheṣu tat sainyāḥ samapūjayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठतो युगपालीषु शोणान् अप्य् अधितिष्ठतः नापश्यद् अन्तरं द्रोणस् तद् अद्भुतम् इवाभवत्

tiṣṭhato yugapālīṣu śoṇān apy adhitiṣṭhataḥ nāpaśyad antaraṃ droṇas tad adbhutam ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्रं श्येनस्य चरतो यथैवामिषगृद्धिनः तद्वद् आसीद् अभीसारो द्रोणं प्रार्थयतो रणे

kṣipraṃ śyenasya carato yathaivāmiṣagṛddhinaḥ tadvad āsīd abhīsāro droṇaṃ prārthayato raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्वान् रथशक्त्यासौ तदा क्रुद्धः पराक्रमी सर्वान् एकैकशो द्रोणः कपोताभान् अजीघनत्

tasyāśvān rathaśaktyāsau tadā kruddhaḥ parākramī sarvān ekaikaśo droṇaḥ kapotābhān ajīghanat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हता न्यपतन् भूमौ धृष्टद्युम्नस्य वाजिनः शोणाश् च पर्यमुच्यन्त रथबन्धाद् विशां पते

te hatā nyapatan bhūmau dhṛṣṭadyumnasya vājinaḥ śoṇāś ca paryamucyanta rathabandhād viśāṃ pate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् हयान् निहतान् दृष्ट्वा द्विजाग्र्येण स पार्षतः नामृष्यत युधां श्रेष्ठो याज्ञसेनिर् महारथः

tān hayān nihatān dṛṣṭvā dvijāgryeṇa sa pārṣataḥ nāmṛṣyata yudhāṃ śreṣṭho yājñasenir mahārathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरथः स गृहीत्वा तु खड्गं खड्गभृतां वरः द्रोणम् अभ्यपतद् राजन् वैनतेय इवोरगम्

virathaḥ sa gṛhītvā tu khaḍgaṃ khaḍgabhṛtāṃ varaḥ droṇam abhyapatad rājan vainateya ivoragam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रूपं बभौ राजन् भारद्वाजं जिघांसतः यथा रूपं परं विष्णोर् हिरण्यकशिपोर् वधे

tasya rūpaṃ babhau rājan bhāradvājaṃ jighāṃsataḥ yathā rūpaṃ paraṃ viṣṇor hiraṇyakaśipor vadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽचरद् विविधान् मार्गान् प्रकारान् एकविंशतिम् भ्रान्तम् उद्भ्रान्तम् आविद्धम् आप्लुतं प्रसृतं सृतम्

so 'carad vividhān mārgān prakārān ekaviṃśatim bhrāntam udbhrāntam āviddham āplutaṃ prasṛtaṃ sṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवृत्तं निवृत्तं च खड्गं चर्म च धारयन् संपातं समुदीर्णं च दर्शयाम् आस पार्षतः

parivṛttaṃ nivṛttaṃ ca khaḍgaṃ carma ca dhārayan saṃpātaṃ samudīrṇaṃ ca darśayām āsa pārṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शरसहस्रेण शतचन्द्रम् अपातयत् खड्गं चर्म च संबाधे धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः

tataḥ śarasahasreṇa śatacandram apātayat khaḍgaṃ carma ca saṃbādhe dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु वैतस्तिका नाम शरा ह्य् आसन्नघातिनः निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शराः

te tu vaitastikā nāma śarā hy āsannaghātinaḥ nikṛṣṭayuddhe droṇasya nānyeṣāṃ santi te śarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारद्वतस्य पार्थस्य द्रौणेर् वैकर्तनस्य च प्रद्युम्नयुयुधानाभ्याम् अभिमन्योश् च ते शराः

śāradvatasya pārthasya drauṇer vaikartanasya ca pradyumnayuyudhānābhyām abhimanyoś ca te śarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्येषुं समाधत्त दृढं परमसंशितम् अन्तेवासिनम् आचार्यो जिघांसुः पुत्रसंमितम्

athāsyeṣuṃ samādhatta dṛḍhaṃ paramasaṃśitam antevāsinam ācāryo jighāṃsuḥ putrasaṃmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शरैर् दशभिस् तीक्ष्णैश् चिच्छेद शिनिपुंगवः पश्यतस् तव पुत्रस्य कर्णस्य च महात्मनः ग्रस्तम् आचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नम् अमोचयत्

taṃ śarair daśabhis tīkṣṇaiś ciccheda śinipuṃgavaḥ paśyatas tava putrasya karṇasya ca mahātmanaḥ grastam ācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnam amocayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरन्तं रथमार्गेषु सात्यकिं सत्यविक्रमम् द्रोणकर्णान्तरगतं कृपस्यापि च भारत अपश्येतां महात्मानौ विष्वक्सेनधनंजयौ

carantaṃ rathamārgeṣu sātyakiṃ satyavikramam droṇakarṇāntaragataṃ kṛpasyāpi ca bhārata apaśyetāṃ mahātmānau viṣvaksenadhanaṃjayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूजयेतां वार्ष्णेयं ब्रुवाणौ साधु साध्व् इति दिव्यान्य् अस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तम् अच्युतम् अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ

apūjayetāṃ vārṣṇeyaṃ bruvāṇau sādhu sādhv iti divyāny astrāṇi sarveṣāṃ yudhi nighnantam acyutam abhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksenadhanaṃjayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनंजयस् ततः कृष्णम् अब्रवीत् पश्य केशव आचार्यवरमुख्यानां मध्ये क्रीडन् मधूद्वहः

dhanaṃjayas tataḥ kṛṣṇam abravīt paśya keśava ācāryavaramukhyānāṃ madhye krīḍan madhūdvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दयति मां भूयः सात्यकिः सत्यविक्रमः माद्रीपुत्रौ च भीमं च राजानं च युधिष्ठिरम्

ānandayati māṃ bhūyaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ mādrīputrau ca bhīmaṃ ca rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् छिक्षयानुद्धतः सन् रणे चरति सात्यकिः महारथान् उपक्रीडन् वृष्णीनां कीर्तिवर्धनः

yac chikṣayānuddhataḥ san raṇe carati sātyakiḥ mahārathān upakrīḍan vṛṣṇīnāṃ kīrtivardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एते प्रतिनन्दन्ति सिद्धाः सैन्याश् च विस्मिताः अजय्यं समरे दृष्ट्वा साधु साध्व् इति सात्वतम् योधाश् चोभयतः सर्वे कर्मभिः समपूजयन्

tam ete pratinandanti siddhāḥ sainyāś ca vismitāḥ ajayyaṃ samare dṛṣṭvā sādhu sādhv iti sātvatam yodhāś cobhayataḥ sarve karmabhiḥ samapūjayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.