Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.172
संजय उवाच तत् प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो धनंजयः न्यवारयद् अमेयात्मा द्रोणपुत्रवधेप्सया
saṃjaya uvāca tat prabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kuntīputro dhanaṃjayaḥ nyavārayad ameyātmā droṇaputravadhepsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते सैनिका राजन् नैव तत्रावतस्थिरे संस्थाप्यमाना यत्नेन गोविन्देनार्जुनेन च
tatas te sainikā rājan naiva tatrāvatasthire saṃsthāpyamānā yatnena govindenārjunena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एव तु बीभत्सुः सोमकावयवैः सह मत्स्यैर् अन्यैश् च संधाय कौरवैः संन्यवर्तत
eka eva tu bībhatsuḥ somakāvayavaiḥ saha matsyair anyaiś ca saṃdhāya kauravaiḥ saṃnyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रुतम् अतिक्रम्य सिंहलाङ्गूलकेतनम् सव्यसाची महेष्वासम् अश्वत्थामानम् अब्रवीत्
tato drutam atikramya siṃhalāṅgūlaketanam savyasācī maheṣvāsam aśvatthāmānam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या शक्तिर् यच् च ते वीर्यं यज् ज्ञानं यच् च पौरुषम् धार्तराष्ट्रेषु या प्रीतिः प्रद्वेषो ऽस्मासु यश् च ते यच् च भूयो ऽस्ति तेजस् तत् परमं मम दर्शय
yā śaktir yac ca te vīryaṃ yaj jñānaṃ yac ca pauruṣam dhārtarāṣṭreṣu yā prītiḥ pradveṣo 'smāsu yaś ca te yac ca bhūyo 'sti tejas tat paramaṃ mama darśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव द्रोणहन्ता ते दर्पं भेत्स्यति पार्षतः कालानलसमप्रख्यो द्विषताम् अन्तको युधि समासादय पाञ्चाल्यं मां चापि सहकेशवम्
sa eva droṇahantā te darpaṃ bhetsyati pārṣataḥ kālānalasamaprakhyo dviṣatām antako yudhi samāsādaya pāñcālyaṃ māṃ cāpi sahakeśavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच आचार्यपुत्रो मानार्हो बलवांश् चापि संजय प्रीतिर् धनंजये चास्य प्रियश् चापि स वासवेः
dhṛtarāṣṭra uvāca ācāryaputro mānārho balavāṃś cāpi saṃjaya prītir dhanaṃjaye cāsya priyaś cāpi sa vāsaveḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भूतपूर्वं बीभत्सोर् वाक्यं परुषम् ईदृशम् अथ कस्मात् स कौन्तेयः सखायं रूक्षम् अब्रवीत्
na bhūtapūrvaṃ bībhatsor vākyaṃ paruṣam īdṛśam atha kasmāt sa kaunteyaḥ sakhāyaṃ rūkṣam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच युवराजे हते चैव वृद्धक्षत्रे च पौरवे इष्वस्त्रविधिसंपन्ने मालवे च सुदर्शने
saṃjaya uvāca yuvarāje hate caiva vṛddhakṣatre ca paurave iṣvastravidhisaṃpanne mālave ca sudarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्ने सात्यकौ च भीमे चापि पराजिते युधिष्ठिरस्य तैर् वाक्यैर् मर्मण्य् अपि च घट्टिते
dhṛṣṭadyumne sātyakau ca bhīme cāpi parājite yudhiṣṭhirasya tair vākyair marmaṇy api ca ghaṭṭite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्भेदे च संजाते दुःखं संस्मृत्य च प्रभो अभूतपूर्वो बीभत्सोर् दुःखान् मन्युर् अजायत
antarbhede ca saṃjāte duḥkhaṃ saṃsmṛtya ca prabho abhūtapūrvo bībhatsor duḥkhān manyur ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अनर्हम् अश्लीलम् अप्रियं द्रौणिम् उक्तवान् मान्यम् आचार्यतनयं रूक्षं कापुरुषो यथा
tasmād anarham aślīlam apriyaṃ drauṇim uktavān mānyam ācāryatanayaṃ rūkṣaṃ kāpuruṣo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः श्वसन् क्रोधान् महेष्वासतमो नृप पार्थेन परुषं वाक्यं सर्वमर्मघ्नया गिरा द्रौणिश् चुकोप पार्थाय कृष्णाय च विशेषतः
evam uktaḥ śvasan krodhān maheṣvāsatamo nṛpa pārthena paruṣaṃ vākyaṃ sarvamarmaghnayā girā drauṇiś cukopa pārthāya kṛṣṇāya ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु यत्तो रथे स्थित्वा वार्य् उपस्पृश्य वीर्यवान् देवैर् अपि सुदुर्धर्षम् अस्त्रम् आग्नेयम् आददे
sa tu yatto rathe sthitvā vāry upaspṛśya vīryavān devair api sudurdharṣam astram āgneyam ādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यादृश्यान् अरिगणान् उद्दिश्याचार्यनन्दनः सो ऽभिमन्त्र्य शरं दीप्तं विधूमम् इव पावकम् सर्वतः क्रोधम् आविश्य चिक्षेप परवीरहा
dṛśyādṛśyān arigaṇān uddiśyācāryanandanaḥ so 'bhimantrya śaraṃ dīptaṃ vidhūmam iva pāvakam sarvataḥ krodham āviśya cikṣepa paravīrahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तुमुलम् आकाशे शरवर्षम् अजायत ववुश् च शिशिरा वाताः सूर्यो नैव तताप च
tatas tumulam ākāśe śaravarṣam ajāyata vavuś ca śiśirā vātāḥ sūryo naiva tatāpa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चुक्रुशुर् दानवाश् चापि दिक्षु सर्वासु भैरवम् रुधिरं चापि वर्षन्तो विनेदुस् तोयदाम्बरे
cukruśur dānavāś cāpi dikṣu sarvāsu bhairavam rudhiraṃ cāpi varṣanto vinedus toyadāmbare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षिणः पशवो गावो मुनयश् चापि सुव्रताः परमं प्रयतात्मानो न शान्तिम् उपलेभिरे
pakṣiṇaḥ paśavo gāvo munayaś cāpi suvratāḥ paramaṃ prayatātmāno na śāntim upalebhire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रान्तसर्वमहाभूतम् आवर्जितदिवाकरम् त्रैलोक्यम् अभिसंतप्तं ज्वराविष्टम् इवातुरम्
bhrāntasarvamahābhūtam āvarjitadivākaram trailokyam abhisaṃtaptaṃ jvarāviṣṭam ivāturam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरतेजो ऽभिसंतप्ता नागा भूमिशयास् तथा निःश्वसन्तः समुत्पेतुस् तेजो घोरं मुमुक्षवः
śaratejo 'bhisaṃtaptā nāgā bhūmiśayās tathā niḥśvasantaḥ samutpetus tejo ghoraṃ mumukṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलजानि च सत्त्वानि दह्यमानानि भारत न शान्तिम् उपजग्मुर् हि तप्यमानैर् जलाशयैः
jalajāni ca sattvāni dahyamānāni bhārata na śāntim upajagmur hi tapyamānair jalāśayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिशः खं प्रदिशश् चैव भुवं च शरवृष्टयः उच्चावचा निपेतुर् वै गरुडानिलरंहसः
diśaḥ khaṃ pradiśaś caiva bhuvaṃ ca śaravṛṣṭayaḥ uccāvacā nipetur vai garuḍānilaraṃhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः शरैर् द्रोणपुत्रस्य वज्रवेगसमाहितैः प्रदग्धाः शत्रवः पेतुर् अग्निदग्धा इव द्रुमाः
taiḥ śarair droṇaputrasya vajravegasamāhitaiḥ pradagdhāḥ śatravaḥ petur agnidagdhā iva drumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमाना महानागाः पेतुर् उर्व्यां समन्ततः नदन्तो भैरवान् नादाञ् जलदोपमनिस्वनान्
dahyamānā mahānāgāḥ petur urvyāṃ samantataḥ nadanto bhairavān nādāñ jaladopamanisvanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरे प्रद्रुतास् तत्र दह्यमाना महागजाः त्रेसुस् तथापरे घोरे वने दावाग्निसंवृताः
apare pradrutās tatra dahyamānā mahāgajāḥ tresus tathāpare ghore vane dāvāgnisaṃvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुमाणां शिखराणीव दावदग्धानि मारिष अश्ववृन्दान्य् अदृश्यन्त रथवृन्दानि चाभिभो अपतन्त रथौघाश् च तत्र तत्र सहस्रशः
drumāṇāṃ śikharāṇīva dāvadagdhāni māriṣa aśvavṛndāny adṛśyanta rathavṛndāni cābhibho apatanta rathaughāś ca tatra tatra sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सैन्यं भगवान् अग्निर् ददाह युधि भारत युगान्ते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः
tat sainyaṃ bhagavān agnir dadāha yudhi bhārata yugānte sarvabhūtāni saṃvartaka ivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु पाण्डवीं सेनां दह्यमानां महाहवे प्रहृष्टास् तावका राजन् सिंहनादान् विनेदिरे
dṛṣṭvā tu pāṇḍavīṃ senāṃ dahyamānāṃ mahāhave prahṛṣṭās tāvakā rājan siṃhanādān vinedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तूर्यसहस्राणि नानालिङ्गानि भारत तूर्णम् आजघ्निरे हृष्टास् तावका जितकाशिनः
tatas tūryasahasrāṇi nānāliṅgāni bhārata tūrṇam ājaghnire hṛṣṭās tāvakā jitakāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्ना ह्य् अक्षौहिणी राजन् सव्यसाची च पाण्डवः तमसा संवृते लोके नादृश्यत महाहवे
kṛtsnā hy akṣauhiṇī rājan savyasācī ca pāṇḍavaḥ tamasā saṃvṛte loke nādṛśyata mahāhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव नस् तादृशं राजन् दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् यादृशं द्रोणपुत्रेण सृष्टम् अस्त्रम् अमर्षिणा
naiva nas tādṛśaṃ rājan dṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam yādṛśaṃ droṇaputreṇa sṛṣṭam astram amarṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुनस् तु महाराज ब्राह्मम् अस्त्रम् उदैरयत् सर्वास्त्रप्रतिघाताय विहितं पद्मयोनिना
arjunas tu mahārāja brāhmam astram udairayat sarvāstrapratighātāya vihitaṃ padmayoninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुहूर्ताद् इव तत् तमो व्युपशशाम ह प्रववौ चानिलः शीतो दिशश् च विमलाभवन्
tato muhūrtād iva tat tamo vyupaśaśāma ha pravavau cānilaḥ śīto diśaś ca vimalābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्भुतम् अपश्याम कृत्स्नाम् अक्षौहिणीं हताम् अनभिज्ञेयरूपां च प्रदग्धाम् अस्त्रमायया
tatrādbhutam apaśyāma kṛtsnām akṣauhiṇīṃ hatām anabhijñeyarūpāṃ ca pradagdhām astramāyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वीरौ महेष्वासौ विमुक्तौ केशवार्जुनौ सहितौ संप्रदृश्येतां नभसीव तमोनुदौ
tato vīrau maheṣvāsau vimuktau keśavārjunau sahitau saṃpradṛśyetāṃ nabhasīva tamonudau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपताकध्वजहयः सानुकर्षवरायुधः प्रबभौ स रथो मुक्तस् तावकानां भयंकरः
sapatākadhvajahayaḥ sānukarṣavarāyudhaḥ prababhau sa ratho muktas tāvakānāṃ bhayaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः किलकिलाशब्दः शङ्खभेरीरवैः सह पाण्डवानां प्रहृष्टानां क्षणेन समजायत
tataḥ kilakilāśabdaḥ śaṅkhabherīravaiḥ saha pāṇḍavānāṃ prahṛṣṭānāṃ kṣaṇena samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हताव् इति तयोर् आसीत् सेनयोर् उभयोर् मतिः तरसाभ्यागतौ दृष्ट्वा विमुक्तौ केशवार्जुनौ
hatāv iti tayor āsīt senayor ubhayor matiḥ tarasābhyāgatau dṛṣṭvā vimuktau keśavārjunau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् अक्षतौ प्रमुदितौ दध्मतुर् वारिजोत्तमौ दृष्ट्वा प्रमुदितान् पार्थांस् त्वदीया व्यथिताभवन्
tāv akṣatau pramuditau dadhmatur vārijottamau dṛṣṭvā pramuditān pārthāṃs tvadīyā vyathitābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तौ च महात्मानौ दृष्ट्वा द्रौणिः सुदुःखितः मुहूर्तं चिन्तयाम् आस किं त्व् एतद् इति मारिष
vimuktau ca mahātmānau dṛṣṭvā drauṇiḥ suduḥkhitaḥ muhūrtaṃ cintayām āsa kiṃ tv etad iti māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तयित्वा तु राजेन्द्र ध्यानशोकपरायणः निःश्वसन् दीर्घम् उष्णं च विमनाश् चाभवत् तदा
cintayitvā tu rājendra dhyānaśokaparāyaṇaḥ niḥśvasan dīrgham uṣṇaṃ ca vimanāś cābhavat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रौणिर् धनुर् न्यस्य रथात् प्रस्कन्द्य वेगितः धिग् धिक् सर्वम् इदं मिथ्येत्य् उक्त्वा संप्राद्रवद् रणात्
tato drauṇir dhanur nyasya rathāt praskandya vegitaḥ dhig dhik sarvam idaṃ mithyety uktvā saṃprādravad raṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्निग्धाम्बुदाभासं वेदव्यासम् अकल्मषम् आवासं च सरस्वत्याः स वै व्यासं ददर्श ह
tataḥ snigdhāmbudābhāsaṃ vedavyāsam akalmaṣam āvāsaṃ ca sarasvatyāḥ sa vai vyāsaṃ dadarśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं द्रौणिर् अग्रतो दृष्ट्वा स्थितं कुरुकुलोद्वह सन्नकण्ठो ऽब्रवीद् वाक्यम् अभिवाद्य सुदीनवत्
taṃ drauṇir agrato dṛṣṭvā sthitaṃ kurukulodvaha sannakaṇṭho 'bravīd vākyam abhivādya sudīnavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो माया यदृच्छा वा न विद्मः किम् इदं भवेत् अस्त्रं त्व् इदं कथं मिथ्या मम कश् च व्यतिक्रमः
bho bho māyā yadṛcchā vā na vidmaḥ kim idaṃ bhavet astraṃ tv idaṃ kathaṃ mithyā mama kaś ca vyatikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधरोत्तरम् एतद् वा लोकानां वा पराभवः यद् इमौ जीवतः कृष्णौ कालो हि दुरतिक्रमः
adharottaram etad vā lokānāṃ vā parābhavaḥ yad imau jīvataḥ kṛṣṇau kālo hi duratikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासुरामरगन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः न सर्पयक्षपतगा न मनुष्याः कथं चन
nāsurāmaragandharvā na piśācā na rākṣasāḥ na sarpayakṣapatagā na manuṣyāḥ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सहन्ते ऽन्यथा कर्तुम् एतद् अस्त्रं मयेरितम् तद् इदं केवलं हत्वा युक्ताम् अक्षौहिणीं ज्वलत्
utsahante 'nyathā kartum etad astraṃ mayeritam tad idaṃ kevalaṃ hatvā yuktām akṣauhiṇīṃ jvalat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनेमौ मर्त्यधर्माणौ नावधीत् केशवार्जुनौ एतत् प्रब्रूहि भगवन् मया पृष्टो यथातथम्
kenemau martyadharmāṇau nāvadhīt keśavārjunau etat prabrūhi bhagavan mayā pṛṣṭo yathātatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच महान्तम् एतम् अर्थं मां यं त्वं पृच्छसि विस्मयात् तत् प्रवक्ष्यामि ते सर्वं समाधाय मनः शृणु
vyāsa uvāca mahāntam etam arthaṃ māṃ yaṃ tvaṃ pṛcchasi vismayāt tat pravakṣyāmi te sarvaṃ samādhāya manaḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ नारायणो नाम पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः अजायत च कार्यार्थं पुत्रो धर्मस्य विश्वकृत्
yo 'sau nārāyaṇo nāma pūrveṣām api pūrvajaḥ ajāyata ca kāryārthaṃ putro dharmasya viśvakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तपस् तीव्रम् आतस्थे मैनाकं गिरिम् आस्थितः ऊर्ध्वबाहुर् महातेजा ज्वलनादित्यसंनिभः
sa tapas tīvram ātasthe mainākaṃ girim āsthitaḥ ūrdhvabāhur mahātejā jvalanādityasaṃnibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिं वर्षसहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च अशोषयत् तदात्मानं वायुभक्षो ऽम्बुजेक्षणः
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca aśoṣayat tadātmānaṃ vāyubhakṣo 'mbujekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापरं तपस् तप्त्वा द्विस् ततो ऽन्यत् पुनर् महत् द्यावापृथिव्योर् विवरं तेजसा समपूरयत्
athāparaṃ tapas taptvā dvis tato 'nyat punar mahat dyāvāpṛthivyor vivaraṃ tejasā samapūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन तपसा तात ब्रह्मभूतो यदाभवत् ततो विश्वेश्वरं योनिं विश्वस्य जगतः पतिम्
sa tena tapasā tāta brahmabhūto yadābhavat tato viśveśvaraṃ yoniṃ viśvasya jagataḥ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श भृशदुर्दर्शं सर्वदेवैर् अपीश्वरम् अणीयसाम् अणीयांसं बृहद्भ्यश् च बृहत्तरम्
dadarśa bhṛśadurdarśaṃ sarvadevair apīśvaram aṇīyasām aṇīyāṃsaṃ bṛhadbhyaś ca bṛhattaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रम् ईशानम् ऋषभं चेकितानम् अजं परम् गच्छतस् तिष्ठतो वापि सर्वभूतहृदि स्थितम्
rudram īśānam ṛṣabhaṃ cekitānam ajaṃ param gacchatas tiṣṭhato vāpi sarvabhūtahṛdi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वारणं दुर्दृशं तिग्ममन्युं; महात्मानं सर्वहरं प्रचेतसम् दिव्यं चापम् इषुधी चाददानं; हिरण्यवर्माणम् अनन्तवीर्यम्
durvāraṇaṃ durdṛśaṃ tigmamanyuṃ; mahātmānaṃ sarvaharaṃ pracetasam divyaṃ cāpam iṣudhī cādadānaṃ; hiraṇyavarmāṇam anantavīryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिनाकिनं वज्रिणं दीप्तशूलं; परश्वधिं गदिनं स्वायतासिम् सुभ्रुं जटामण्डलचन्द्रमौलिं; व्याघ्राजिनं परिघं दण्डपाणिम्
pinākinaṃ vajriṇaṃ dīptaśūlaṃ; paraśvadhiṃ gadinaṃ svāyatāsim subhruṃ jaṭāmaṇḍalacandramauliṃ; vyāghrājinaṃ parighaṃ daṇḍapāṇim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाङ्गदं नागयज्ञोपवीतिं; विश्वैर् गणैः शोभितं भूतसंघैः एकीभूतं तपसां संनिधानं; वयोतिगैः सुष्टुतम् इष्टवाग्भिः
śubhāṅgadaṃ nāgayajñopavītiṃ; viśvair gaṇaiḥ śobhitaṃ bhūtasaṃghaiḥ ekībhūtaṃ tapasāṃ saṃnidhānaṃ; vayotigaiḥ suṣṭutam iṣṭavāgbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलं दिवं खं क्षितिं चन्द्रसूर्यौ; तथा वाय्वग्नी प्रतिमानं जगच् च नालं द्रष्टुं यमजं भिन्नवृत्ता; ब्रह्मद्विषघ्नम् अमृतस्य योनिम्
jalaṃ divaṃ khaṃ kṣitiṃ candrasūryau; tathā vāyvagnī pratimānaṃ jagac ca nālaṃ draṣṭuṃ yamajaṃ bhinnavṛttā; brahmadviṣaghnam amṛtasya yonim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं पश्यन्ति ब्राह्मणाः साधुवृत्ताः; क्षीणे पापे मनसा ये विशोकाः स तन्निष्ठस् तपसा धर्मम् ईड्यं; तद्भक्त्या वै विश्वरूपं ददर्श दृष्ट्वा चैनं वाङ्मनोबुद्धिदेहैः; संहृष्टात्मा मुमुदे देवदेवम्
yaṃ paśyanti brāhmaṇāḥ sādhuvṛttāḥ; kṣīṇe pāpe manasā ye viśokāḥ sa tanniṣṭhas tapasā dharmam īḍyaṃ; tadbhaktyā vai viśvarūpaṃ dadarśa dṛṣṭvā cainaṃ vāṅmanobuddhidehaiḥ; saṃhṛṣṭātmā mumude devadevam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षमालापरिक्षिप्तं ज्योतिषां परमं निधिम् ततो नारायणो दृष्ट्वा ववन्दे विश्वसंभवम्
akṣamālāparikṣiptaṃ jyotiṣāṃ paramaṃ nidhim tato nārāyaṇo dṛṣṭvā vavande viśvasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरदं पृथुचार्वङ्ग्या पार्वत्या सहितं प्रभुम् अजम् ईशानम् अव्यग्रं कारणात्मानम् अच्युतम्
varadaṃ pṛthucārvaṅgyā pārvatyā sahitaṃ prabhum ajam īśānam avyagraṃ kāraṇātmānam acyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवाद्याथ रुद्राय सद्यो ऽन्धकनिपातिने पद्माक्षस् तं विरूपाक्षम् अभितुष्टाव भक्तिमान्
abhivādyātha rudrāya sadyo 'ndhakanipātine padmākṣas taṃ virūpākṣam abhituṣṭāva bhaktimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत् संभूता भूतकृतो वरेण्य; गोप्तारो ऽद्य भुवनं पूर्वदेवाः आविश्येमां धरणीं ये ऽभ्यरक्षन्; पुरा पुराणां तव देव सृष्टिम्
tvat saṃbhūtā bhūtakṛto vareṇya; goptāro 'dya bhuvanaṃ pūrvadevāḥ āviśyemāṃ dharaṇīṃ ye 'bhyarakṣan; purā purāṇāṃ tava deva sṛṣṭim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरासुरान् नागरक्षःपिशाचान्; नरान् सुपर्णान् अथ गन्धर्वयक्षान् पृथग्विधान् भूतसंघांश् च विश्वांस्; त्वत्संभूतान् विद्म सर्वांस् तथैव ऐन्द्रं याम्यं वारुणं वैत्तपाल्यं; मैत्रं त्वाष्ट्रं कर्म सौम्यं च तुभ्यम्
surāsurān nāgarakṣaḥpiśācān; narān suparṇān atha gandharvayakṣān pṛthagvidhān bhūtasaṃghāṃś ca viśvāṃs; tvatsaṃbhūtān vidma sarvāṃs tathaiva aindraṃ yāmyaṃ vāruṇaṃ vaittapālyaṃ; maitraṃ tvāṣṭraṃ karma saumyaṃ ca tubhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं ज्योतिः शब्द आकाशवायुः; स्पर्शः स्वाद्यं सलिलं गन्ध उर्वी कामो ब्रह्मा ब्रह्म च ब्राह्मणाश् च; त्वत्संभूतं स्थास्नु चरिष्णु चेदम्
rūpaṃ jyotiḥ śabda ākāśavāyuḥ; sparśaḥ svādyaṃ salilaṃ gandha urvī kāmo brahmā brahma ca brāhmaṇāś ca; tvatsaṃbhūtaṃ sthāsnu cariṣṇu cedam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भ्यः स्तोका यान्ति यथा पृथक्त्वं; ताभिश् चैक्यं संक्षये यान्ति भूयः एवं विद्वान् प्रभवं चाप्य् अयं च; हित्वा भूतानां तत्र सायुज्यम् एति
adbhyaḥ stokā yānti yathā pṛthaktvaṃ; tābhiś caikyaṃ saṃkṣaye yānti bhūyaḥ evaṃ vidvān prabhavaṃ cāpy ayaṃ ca; hitvā bhūtānāṃ tatra sāyujyam eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यावृतौ मानसौ द्वौ सुपर्णाव्; अवाक्शाखः पिप्पलः सप्त गोपाः दशाप्य् अन्ये ये पुरं धारयन्ति; त्वया सृष्टास् ते हि तेभ्यः परस् त्वम् भूतं भव्यं भविता चाप्य् अधृष्यं; त्वत्संभूता भुवनानीह विश्वा
divyāvṛtau mānasau dvau suparṇāv; avākśākhaḥ pippalaḥ sapta gopāḥ daśāpy anye ye puraṃ dhārayanti; tvayā sṛṣṭās te hi tebhyaḥ paras tvam bhūtaṃ bhavyaṃ bhavitā cāpy adhṛṣyaṃ; tvatsaṃbhūtā bhuvanānīha viśvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तं च मां भजमानं भजस्व; मा रीरिषो माम् अहिताहितेन आत्मानं त्वाम् आत्मनो ऽनन्यभावो; विद्वान् एवं गच्छति ब्रह्म शुक्रम्
bhaktaṃ ca māṃ bhajamānaṃ bhajasva; mā rīriṣo mām ahitāhitena ātmānaṃ tvām ātmano 'nanyabhāvo; vidvān evaṃ gacchati brahma śukram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तौषं त्वां तव संमानम् इच्छन्; विचिन्वन् वै सवृषं देववर्य सुदुर्लभान् देहि वरान् ममेष्टान्; अभिष्टुतः प्रतिकार्षीश् च मा माम्
astauṣaṃ tvāṃ tava saṃmānam icchan; vicinvan vai savṛṣaṃ devavarya sudurlabhān dehi varān mameṣṭān; abhiṣṭutaḥ pratikārṣīś ca mā mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै वरान् अचिन्त्यात्मा नीलकण्ठः पिनाकधृक् अर्हते देवमुख्याय प्रायच्छद् ऋषिसंस्तुतः
tasmai varān acintyātmā nīlakaṇṭhaḥ pinākadhṛk arhate devamukhyāya prāyacchad ṛṣisaṃstutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलकण्ठ उवाच मत्प्रसादान् मनुष्येषु देवगन्धर्वयोनिषु अप्रमेयबलात्मा त्वं नारायण भविष्यसि
nīlakaṇṭha uvāca matprasādān manuṣyeṣu devagandharvayoniṣu aprameyabalātmā tvaṃ nārāyaṇa bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च त्वा प्रसहिष्यन्ति देवासुरमहोरगाः न पिशाचा न गन्धर्वा न नरा न च राक्षसाः
na ca tvā prasahiṣyanti devāsuramahoragāḥ na piśācā na gandharvā na narā na ca rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सुपर्णास् तथा नागा न च विश्वे वियोनिजाः न कश् चित् त्वां च देवो ऽपि समरेषु विजेष्यति
na suparṇās tathā nāgā na ca viśve viyonijāḥ na kaś cit tvāṃ ca devo 'pi samareṣu vijeṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शस्त्रेण न वज्रेण नाग्निना न च वायुना नार्द्रेण न च शुष्केण त्रसेन स्थावरेण वा
na śastreṇa na vajreṇa nāgninā na ca vāyunā nārdreṇa na ca śuṣkeṇa trasena sthāvareṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश् चित् तव रुजं कर्ता मत्प्रसादात् कथं चन अपि चेत् समरं गत्वा भविष्यसि ममाधिकः
kaś cit tava rujaṃ kartā matprasādāt kathaṃ cana api cet samaraṃ gatvā bhaviṣyasi mamādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच एवम् एते वरा लब्धाः पुरस्ताद् विद्धि शौरिणा स एष देवश् चरति मायया मोहयञ् जगत्
vyāsa uvāca evam ete varā labdhāḥ purastād viddhi śauriṇā sa eṣa devaś carati māyayā mohayañ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव तपसा जातं नरं नाम महामुनिम् तुल्यम् एतेन देवेन तं जानीह्य् अर्जुनं सदा
tasyaiva tapasā jātaṃ naraṃ nāma mahāmunim tulyam etena devena taṃ jānīhy arjunaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् एतौ पूर्वदेवानां परमोपचिताव् ऋषी लोकयात्राविधानार्थं संजायेते युगे युगे
tāv etau pūrvadevānāṃ paramopacitāv ṛṣī lokayātrāvidhānārthaṃ saṃjāyete yuge yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव कर्मणः कृत्स्नं महतस् तपसो ऽपि च तेजोमन्युश् च विद्वंस् त्वं जातो रौद्रो महामते
tathaiva karmaṇaḥ kṛtsnaṃ mahatas tapaso 'pi ca tejomanyuś ca vidvaṃs tvaṃ jāto raudro mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भवान् देववत् प्राज्ञो ज्ञात्वा भवमयं जगत् अवाकर्षस् त्वम् आत्मानं नियमैस् तत्प्रियेप्सया
sa bhavān devavat prājño jñātvā bhavamayaṃ jagat avākarṣas tvam ātmānaṃ niyamais tatpriyepsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभम् और्वं नवं कृत्वा महापुरुषविग्रहम् ईजिवांस् त्वं जपैर् होमैर् उपहारैश् च मानद
śubham aurvaṃ navaṃ kṛtvā mahāpuruṣavigraham ījivāṃs tvaṃ japair homair upahāraiś ca mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तथा पूज्यमानस् ते पूर्वदेवो ऽप्य् अतूतुषत् पुष्कलांश् च वरान् प्रादात् तव विद्वन् हृदि स्थितान्
sa tathā pūjyamānas te pūrvadevo 'py atūtuṣat puṣkalāṃś ca varān prādāt tava vidvan hṛdi sthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मकर्मतपोयोगास् तयोस् तव च पुष्कलाः ताभ्यां लिङ्गे ऽर्चितो देवस् त्वयार्चायां युगे युगे
janmakarmatapoyogās tayos tava ca puṣkalāḥ tābhyāṃ liṅge 'rcito devas tvayārcāyāṃ yuge yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वरूपं भवं ज्ञात्वा लिङ्गे यो ऽर्चयति प्रभुम् आत्मयोगाश् च तस्मिन् वै शास्त्रयोगाश् च शाश्वताः
sarvarūpaṃ bhavaṃ jñātvā liṅge yo 'rcayati prabhum ātmayogāś ca tasmin vai śāstrayogāś ca śāśvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं देवा यजन्तो हि सिद्धाश् च परमर्षयः प्रार्थयन्ति परं लोके स्थानम् एव च शाश्वतम्
evaṃ devā yajanto hi siddhāś ca paramarṣayaḥ prārthayanti paraṃ loke sthānam eva ca śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष रुद्रभक्तश् च केशवो रुद्रसंभवः कृष्ण एव हि यष्टव्यो यज्ञैश् चैष सनातनः
sa eṣa rudrabhaktaś ca keśavo rudrasaṃbhavaḥ kṛṣṇa eva hi yaṣṭavyo yajñaiś caiṣa sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभूतभवं ज्ञात्वा लिङ्गे ऽर्चयति यः प्रभुम् तस्मिन्न् अभ्यधिकां प्रीतिं करोति वृषभध्वजः
sarvabhūtabhavaṃ jñātvā liṅge 'rcayati yaḥ prabhum tasminn abhyadhikāṃ prītiṃ karoti vṛṣabhadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तस्य तद् वचनं श्रुत्वा द्रोणपुत्रो महारथः नमश्चकार रुद्राय बहु मेने च केशवम्
saṃjaya uvāca tasya tad vacanaṃ śrutvā droṇaputro mahārathaḥ namaścakāra rudrāya bahu mene ca keśavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्टलोमा च वश्यात्मा नमस्कृत्य महर्षये वरूथिनीम् अभिप्रेत्य अवहारम् अकारयत्
hṛṣṭalomā ca vaśyātmā namaskṛtya maharṣaye varūthinīm abhipretya avahāram akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रत्यवहारो ऽभूत् पाण्डवानां विशां पते कौरवाणां च दीनानां द्रोणे युधि निपातिते
tataḥ pratyavahāro 'bhūt pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate kauravāṇāṃ ca dīnānāṃ droṇe yudhi nipātite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युद्धं कृत्वा दिनान् पञ्च द्रोणो हत्वा वरूथिनीम् ब्रह्मलोकं गतो राजन् ब्राह्मणो वेदपारगः
yuddhaṃ kṛtvā dinān pañca droṇo hatvā varūthinīm brahmalokaṃ gato rājan brāhmaṇo vedapāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.