Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.2
संजय उवाच हतं भीष्मम् आधिरथिर् विदित्वा; भिन्नां नावम् इवात्यगाधे कुरूणाम् सोदर्यवद् व्यसनात् सूतपुत्रः; संतारयिष्यंस् तव पुत्रस्य सेनाम्
saṃjaya uvāca hataṃ bhīṣmam ādhirathir viditvā; bhinnāṃ nāvam ivātyagādhe kurūṇām sodaryavad vyasanāt sūtaputraḥ; saṃtārayiṣyaṃs tava putrasya senām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तु कर्णः पुरुषेन्द्रम् अच्युतं; निपातितं शांतनवं महारथम् अथोपायात् तूर्णम् अमित्रकर्शनो; धनुर्धराणां प्रवरस् तदा वृषः
śrutvā tu karṇaḥ puruṣendram acyutaṃ; nipātitaṃ śāṃtanavaṃ mahāratham athopāyāt tūrṇam amitrakarśano; dhanurdharāṇāṃ pravaras tadā vṛṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते तु भीष्मे रथसत्तमे परैर्; निमज्जतीं नावम् इवार्णवे कुरून् पितेव पुत्रांस् त्वरितो ऽभ्ययात् ततः; संतारयिष्यंस् तव पुत्रस्य सेनाम्
hate tu bhīṣme rathasattame parair; nimajjatīṃ nāvam ivārṇave kurūn piteva putrāṃs tvarito 'bhyayāt tataḥ; saṃtārayiṣyaṃs tava putrasya senām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ण उवाच यस्मिन् धृतिर् बुद्धिपराक्रमौजो; दमः सत्यं वीरगुणाश् च सर्वे अस्त्राणि दिव्यान्य् अथ संनतिर् ह्रीः; प्रिया च वाग् अनपायीनि भीष्मे
karṇa uvāca yasmin dhṛtir buddhiparākramaujo; damaḥ satyaṃ vīraguṇāś ca sarve astrāṇi divyāny atha saṃnatir hrīḥ; priyā ca vāg anapāyīni bhīṣme
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मद्विषघ्ने सततं कृतज्ञे; सनातनं चन्द्रमसीव लक्ष्म स चेत् प्रशान्तः परवीरहन्ता; मन्ये हतान् एव हि सर्वयोधान्
brahmadviṣaghne satataṃ kṛtajñe; sanātanaṃ candramasīva lakṣma sa cet praśāntaḥ paravīrahantā; manye hatān eva hi sarvayodhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेह ध्रुवं किं चन जातु विद्यते; अस्मिंल् लोके कर्मणो ऽनित्ययोगात् सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो; भावं कुर्वीताद्य महाव्रते हते
neha dhruvaṃ kiṃ cana jātu vidyate; asmiṃl loke karmaṇo 'nityayogāt sūryodaye ko hi vimuktasaṃśayo; bhāvaṃ kurvītādya mahāvrate hate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुप्रभावे वसुवीर्यसंभवे; गते वसून् एव वसुंधराधिपे वसूनि पुत्रांश् च वसुंधरां तथा; कुरूंश् च शोचध्वम् इमां च वाहिनीम्
vasuprabhāve vasuvīryasaṃbhave; gate vasūn eva vasuṃdharādhipe vasūni putrāṃś ca vasuṃdharāṃ tathā; kurūṃś ca śocadhvam imāṃ ca vāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच महाप्रभावे वरदे निपातिते; लोकश्रेष्ठे शांतनवे महौजसि पराजितेषु भरतेषु दुर्मनाः; कर्णो भृशं न्यश्वसद् अश्रु वर्तयन्
saṃjaya uvāca mahāprabhāve varade nipātite; lokaśreṣṭhe śāṃtanave mahaujasi parājiteṣu bharateṣu durmanāḥ; karṇo bhṛśaṃ nyaśvasad aśru vartayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु राधेयवचो निशम्य ते; सुताश् च राजंस् तव सैनिकाश् च ह परस्परं चुक्रुशुर् आर्तिजं भृशं; तदाश्रु नेत्रैर् मुमुचुर् हि शब्दवत्
idaṃ tu rādheyavaco niśamya te; sutāś ca rājaṃs tava sainikāś ca ha parasparaṃ cukruśur ārtijaṃ bhṛśaṃ; tadāśru netrair mumucur hi śabdavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवर्तमाने तु पुनर् महाहवे; विगाह्यमानासु चमूषु पार्थिवैः अथाब्रवीद् धर्षकरं वचस् तदा; रथर्षभान् सर्वमहारथर्षभः
pravartamāne tu punar mahāhave; vigāhyamānāsu camūṣu pārthivaiḥ athābravīd dharṣakaraṃ vacas tadā; ratharṣabhān sarvamahāratharṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ण उवाच जगत्य् अनित्ये सततं प्रधावति; प्रचिन्तयन्न् अस्थिरम् अद्य लक्षये भवत्सु तिष्ठत्स्व् इह पातितो रणे; गिरिप्रकाशः कुरुपुंगवः कथम्
karṇa uvāca jagaty anitye satataṃ pradhāvati; pracintayann asthiram adya lakṣaye bhavatsu tiṣṭhatsv iha pātito raṇe; giriprakāśaḥ kurupuṃgavaḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपातिते शांतनवे महारथे; दिवाकरे भूतलम् आस्थिते यथा न पार्थिवाः सोढुम् अलं धनंजयं; गिरिप्रवोढारम् इवानिलं द्रुमाः
nipātite śāṃtanave mahārathe; divākare bhūtalam āsthite yathā na pārthivāḥ soḍhum alaṃ dhanaṃjayaṃ; giripravoḍhāram ivānilaṃ drumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतप्रधानं त्व् इदम् आर्तरूपं; परैर् हतोत्साहम् अनाथम् अद्य वै मया कुरूणां परिपाल्यम् आहवे; बलं यथा तेन महात्मना तथा
hatapradhānaṃ tv idam ārtarūpaṃ; parair hatotsāham anātham adya vai mayā kurūṇāṃ paripālyam āhave; balaṃ yathā tena mahātmanā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितं चात्मनि भारम् ईदृशं; जगत् तथानित्यम् इदं च लक्षये निपातितं चाहवशौण्डम् आहवे; कथं नु कुर्याम् अहम् आहवे भयम्
samāhitaṃ cātmani bhāram īdṛśaṃ; jagat tathānityam idaṃ ca lakṣaye nipātitaṃ cāhavaśauṇḍam āhave; kathaṃ nu kuryām aham āhave bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तु तान् कुरुवृषभान् अजिह्मगैः; प्रवेरयन् यमसदनं रणे चरन् यशः परं जगति विभाव्य वर्तिता; परैर् हतो युधि शयिताथ वा पुनः
ahaṃ tu tān kuruvṛṣabhān ajihmagaiḥ; praverayan yamasadanaṃ raṇe caran yaśaḥ paraṃ jagati vibhāvya vartitā; parair hato yudhi śayitātha vā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरो धृतिमतिधर्मतत्त्ववान्; वृकोदरो गजशततुल्यविक्रमः तथार्जुनस् त्रिदशवरात्मजो यतो; न तद् बलं सुजयम् अथामरैर् अपि
yudhiṣṭhiro dhṛtimatidharmatattvavān; vṛkodaro gajaśatatulyavikramaḥ tathārjunas tridaśavarātmajo yato; na tad balaṃ sujayam athāmarair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमौ रणे यत्र यमोपमौ बले; ससात्यकिर् यत्र च देवकीसुतः न तद् बलं कापुरुषो ऽभ्युपेयिवान्; निवर्तते मृत्युमुखाद् इवासकृत्
yamau raṇe yatra yamopamau bale; sasātyakir yatra ca devakīsutaḥ na tad balaṃ kāpuruṣo 'bhyupeyivān; nivartate mṛtyumukhād ivāsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपो ऽभ्युदीर्णं तपसैव गम्यते; बलं बलेनापि तथा मनस्विभिः मनश् च मे शत्रुनिवारणे ध्रुवं; स्वरक्षणे चाचलवद् व्यवस्थितम्
tapo 'bhyudīrṇaṃ tapasaiva gamyate; balaṃ balenāpi tathā manasvibhiḥ manaś ca me śatrunivāraṇe dhruvaṃ; svarakṣaṇe cācalavad vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चैषां बुध्यमानः प्रभावं; गत्वैवाहं ताञ् जयाम्य् अद्य सूत मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मे ऽयं; भग्ने सैन्ये यः सहायः स मित्रम्
evaṃ caiṣāṃ budhyamānaḥ prabhāvaṃ; gatvaivāhaṃ tāñ jayāmy adya sūta mitradroho marṣaṇīyo na me 'yaṃ; bhagne sainye yaḥ sahāyaḥ sa mitram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तास्म्य् एतत् सत्पुरुषार्यकर्म; त्यक्त्वा प्राणान् अनुयास्यामि भीष्मम् सर्वान् संख्ये शत्रुसंघान् हनिष्ये; हतस् तैर् वा वीरलोकं गमिष्ये
kartāsmy etat satpuruṣāryakarma; tyaktvā prāṇān anuyāsyāmi bhīṣmam sarvān saṃkhye śatrusaṃghān haniṣye; hatas tair vā vīralokaṃ gamiṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे; पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रे मया कृत्यम् इति जानामि सूत; तस्माच् छत्रून् धार्तराष्ट्रस्य जेष्ये
saṃprākruṣṭe ruditastrīkumāre; parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭre mayā kṛtyam iti jānāmi sūta; tasmāc chatrūn dhārtarāṣṭrasya jeṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरून् रक्षन् पाण्डुपुत्राञ् जिघांसंस्; त्यक्त्वा प्राणान् घोररूपे रणे ऽस्मिन् सर्वान् संख्ये शत्रुसंघान् निहत्य; दास्याम्य् अहं धार्तराष्ट्राय राज्यम्
kurūn rakṣan pāṇḍuputrāñ jighāṃsaṃs; tyaktvā prāṇān ghorarūpe raṇe 'smin sarvān saṃkhye śatrusaṃghān nihatya; dāsyāmy ahaṃ dhārtarāṣṭrāya rājyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निबध्यतां मे कवचं विचित्रं; हैमं शुभ्रं मणिरत्नावभासि शिरस्त्राणं चार्कसमानभासं; धनुः शरांश् चापि विषाहिकल्पान्
nibadhyatāṃ me kavacaṃ vicitraṃ; haimaṃ śubhraṃ maṇiratnāvabhāsi śirastrāṇaṃ cārkasamānabhāsaṃ; dhanuḥ śarāṃś cāpi viṣāhikalpān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपासङ्गान् षोडश योजयन्तु; धनूंषि दिव्यानि तथाहरन्तु असींश् च शक्तीश् च गदाश् च गुर्वीः; शङ्खं च जाम्बूनदचित्रभासम्
upāsaṅgān ṣoḍaśa yojayantu; dhanūṃṣi divyāni tathāharantu asīṃś ca śaktīś ca gadāś ca gurvīḥ; śaṅkhaṃ ca jāmbūnadacitrabhāsam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतां रौक्मीं नागकक्ष्यां च जैत्रीं; जैत्रं च मे ध्वजम् इन्दीवराभम् श्लक्ष्णैर् वस्त्रैर् विप्रमृज्यानयस्व; चित्रां मालां चात्र बद्ध्वा सजालाम्
etāṃ raukmīṃ nāgakakṣyāṃ ca jaitrīṃ; jaitraṃ ca me dhvajam indīvarābham ślakṣṇair vastrair vipramṛjyānayasva; citrāṃ mālāṃ cātra baddhvā sajālām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वान् अग्र्यान् पाण्डुराभ्रप्रकाशान्; पुष्टान् स्नातान् मन्त्रपूताभिर् अद्भिः तप्तैर् भाण्डैः काञ्चनैर् अभ्युपेताञ्; शीघ्राञ् शीघ्रं सूतपुत्रानयस्व
aśvān agryān pāṇḍurābhraprakāśān; puṣṭān snātān mantrapūtābhir adbhiḥ taptair bhāṇḍaiḥ kāñcanair abhyupetāñ; śīghrāñ śīghraṃ sūtaputrānayasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं चाग्र्यं हेमजालावनद्धं; रत्नैश् चित्रं चन्द्रसूर्यप्रकाशैः द्रव्यैर् युक्तं संप्रहारोपपन्नैर्; वाहैर् युक्तं तूर्णम् आवर्तयस्व
rathaṃ cāgryaṃ hemajālāvanaddhaṃ; ratnaiś citraṃ candrasūryaprakāśaiḥ dravyair yuktaṃ saṃprahāropapannair; vāhair yuktaṃ tūrṇam āvartayasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्राणि चापानि च वेगवन्ति; ज्याश् चोत्तमाः संहननोपपन्नाः तूणांश् च पूर्णान् महतः शराणाम्; आसज्य गात्रावरणानि चैव
citrāṇi cāpāni ca vegavanti; jyāś cottamāḥ saṃhananopapannāḥ tūṇāṃś ca pūrṇān mahataḥ śarāṇām; āsajya gātrāvaraṇāni caiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायात्रिकं चानयताशु सर्वं; कन्याः पूर्णं वीरकांस्यं च हैमम् आनीय मालाम् अवबध्य चाङ्गे; प्रवादयन्त्व् आशु जयाय भेरीः
prāyātrikaṃ cānayatāśu sarvaṃ; kanyāḥ pūrṇaṃ vīrakāṃsyaṃ ca haimam ānīya mālām avabadhya cāṅge; pravādayantv āśu jayāya bherīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयाहि सूताशु यतः किरीटी; वृकोदरो धर्मसुतो यमौ च तान् वा हनिष्यामि समेत्य संख्ये; भीष्माय वैष्यामि हतो द्विषद्भिः
prayāhi sūtāśu yataḥ kirīṭī; vṛkodaro dharmasuto yamau ca tān vā haniṣyāmi sametya saṃkhye; bhīṣmāya vaiṣyāmi hato dviṣadbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् राजा सत्यधृतिर् युधिष्ठिरः; समास्थितो भीमसेनार्जुनौ च वासुदेवः सात्यकिः सृञ्जयाश् च; मन्ये बलं तद् अजय्यं महीपैः
yasmin rājā satyadhṛtir yudhiṣṭhiraḥ; samāsthito bhīmasenārjunau ca vāsudevaḥ sātyakiḥ sṛñjayāś ca; manye balaṃ tad ajayyaṃ mahīpaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चेन् मृत्युः सर्वहरो ऽभिरक्षेत्; सदाप्रमत्तः समरे किरीटिनम् तथापि हन्तास्मि समेत्य संख्ये; यास्यामि वा भीष्मपथा यमाय
taṃ cen mṛtyuḥ sarvaharo 'bhirakṣet; sadāpramattaḥ samare kirīṭinam tathāpi hantāsmi sametya saṃkhye; yāsyāmi vā bhīṣmapathā yamāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एवाहं न गमिष्यामि तेषां; मध्ये शूराणां तत् तथाहं ब्रवीमि मित्रद्रुहो दुर्बलभक्तयो ये; पापात्मानो न ममैते सहायाः
na tv evāhaṃ na gamiṣyāmi teṣāṃ; madhye śūrāṇāṃ tat tathāhaṃ bravīmi mitradruho durbalabhaktayo ye; pāpātmāno na mamaite sahāyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच स सिद्धिमन्तं रथम् उत्तमं दृढं; सकूबरं हेमपरिष्कृतं शुभम् पताकिनं वातजवैर् हयोत्तमैर्; युक्तं समास्थाय ययौ जयाय
saṃjaya uvāca sa siddhimantaṃ ratham uttamaṃ dṛḍhaṃ; sakūbaraṃ hemapariṣkṛtaṃ śubham patākinaṃ vātajavair hayottamair; yuktaṃ samāsthāya yayau jayāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूज्यमानः कुरुभिर् महात्मा; रथर्षभः पाण्डुरवाजियाता ययौ तदायोधनम् उग्रधन्वा; यत्रावसानं भरतर्षभस्य
saṃpūjyamānaḥ kurubhir mahātmā; ratharṣabhaḥ pāṇḍuravājiyātā yayau tadāyodhanam ugradhanvā; yatrāvasānaṃ bharatarṣabhasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरूथिना महता सध्वजेन; सुवर्णमुक्तामणिवज्रशालिना सदश्वयुक्तेन रथेन कर्णो; मेघस्वनेनार्क इवामितौजाः
varūthinā mahatā sadhvajena; suvarṇamuktāmaṇivajraśālinā sadaśvayuktena rathena karṇo; meghasvanenārka ivāmitaujāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुताशनाभः स हुताशनप्रभे; शुभः शुभे वै स्वरथे धनुर्धरः स्थितो रराजाधिरथिर् महारथः; स्वयं विमाने सुरराड् इव स्थितः
hutāśanābhaḥ sa hutāśanaprabhe; śubhaḥ śubhe vai svarathe dhanurdharaḥ sthito rarājādhirathir mahārathaḥ; svayaṃ vimāne surarāḍ iva sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.