Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.24
संजय उवाच महद् भैरवम् आसीन् नः संनिवृत्तेषु पाण्डुषु दृष्ट्वा द्रोणं छाद्यमानं तैर् भास्करम् इवाम्बुदैः
saṃjaya uvāca mahad bhairavam āsīn naḥ saṃnivṛtteṣu pāṇḍuṣu dṛṣṭvā droṇaṃ chādyamānaṃ tair bhāskaram ivāmbudaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैश् चोद्धूतं रजस् तीव्रम् अवचक्रे चमूं तव ततो हतम् अमन्याम द्रोणं दृष्टिपथे हते
taiś coddhūtaṃ rajas tīvram avacakre camūṃ tava tato hatam amanyāma droṇaṃ dṛṣṭipathe hate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांस् तु शूरान् महेष्वासान् क्रूरं कर्म चिकीर्षतः दृष्ट्वा दुर्योधनस् तूर्णं स्वसैन्यं समचूचुदत्
tāṃs tu śūrān maheṣvāsān krūraṃ karma cikīrṣataḥ dṛṣṭvā duryodhanas tūrṇaṃ svasainyaṃ samacūcudat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं नराधिपाः वारयध्वं यथायोगं पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
yathāśakti yathotsāhaṃ yathāsattvaṃ narādhipāḥ vārayadhvaṃ yathāyogaṃ pāṇḍavānām anīkinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्मर्षणो भीमम् अभ्यगच्छत् सुतस् तव आराद् दृष्ट्वा किरन् बाणैर् इच्छन् द्रोणस्य जीवितम्
tato durmarṣaṇo bhīmam abhyagacchat sutas tava ārād dṛṣṭvā kiran bāṇair icchan droṇasya jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बाणैर् अवतस्तार क्रुद्धो मृत्युम् इवाहवे तं च भीमो ऽतुदद् बाणैस् तदासीत् तुमुलं महत्
taṃ bāṇair avatastāra kruddho mṛtyum ivāhave taṃ ca bhīmo 'tudad bāṇais tadāsīt tumulaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त ईश्वरसमादिष्टाः प्राज्ञाः शूराः प्रहारिणः बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा प्रत्यतिष्ठन् परान् युधि
ta īśvarasamādiṣṭāḥ prājñāḥ śūrāḥ prahāriṇaḥ bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā pratyatiṣṭhan parān yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतवर्मा शिनेः पुत्रं द्रोणप्रेप्सुं विशां पते पर्यवारयद् आयान्तं शूरं समितिशोभनम्
kṛtavarmā śineḥ putraṃ droṇaprepsuṃ viśāṃ pate paryavārayad āyāntaṃ śūraṃ samitiśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शैनेयः शरव्रातैः क्रुद्धः क्रुद्धम् अवारयत् कृतवर्मा च शैनेयं मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
taṃ śaineyaḥ śaravrātaiḥ kruddhaḥ kruddham avārayat kṛtavarmā ca śaineyaṃ matto mattam iva dvipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवः क्षत्रधर्माणम् आपतन्तं शरौघिणम् उग्रधन्वा महेष्वासं यत्तो द्रोणाद् अवारयत्
saindhavaḥ kṣatradharmāṇam āpatantaṃ śaraughiṇam ugradhanvā maheṣvāsaṃ yatto droṇād avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रधर्मा सिन्धुपतेश् छित्त्वा केतनकार्मुके नाराचैर् बहुभिः क्रुद्धः सर्वमर्मस्व् अताडयत्
kṣatradharmā sindhupateś chittvā ketanakārmuke nārācair bahubhiḥ kruddhaḥ sarvamarmasv atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यद् धनुर् आदाय सैन्धवः कृतहस्तवत् विव्याध क्षत्रधर्माणं रणे सर्वायसैः शरैः
athānyad dhanur ādāya saindhavaḥ kṛtahastavat vivyādha kṣatradharmāṇaṃ raṇe sarvāyasaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युयुत्सुं पाण्डवार्थाय यतमानं महारथम् सुबाहुर् भ्रातरं शूरं यत्तो द्रोणाद् अवारयत्
yuyutsuṃ pāṇḍavārthāya yatamānaṃ mahāratham subāhur bhrātaraṃ śūraṃ yatto droṇād avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुबाहोः सधनुर्बाणाव् अस्यतः परिघोपमौ युयुत्सुः शितपीताभ्यां क्षुराभ्याम् अच्छिनद् भुजौ
subāhoḥ sadhanurbāṇāv asyataḥ parighopamau yuyutsuḥ śitapītābhyāṃ kṣurābhyām acchinad bhujau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं पाण्डवश्रेष्ठं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् वेलेव सागरं क्षुब्धं मद्रराट् समवारयत्
rājānaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram veleva sāgaraṃ kṣubdhaṃ madrarāṭ samavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं धर्मराजो बहुभिर् मर्मभिद्भिर् अवाकिरत् मद्रेशस् तं चतुःषष्ट्या शरैर् विद्ध्वानदद् भृशम्
taṃ dharmarājo bahubhir marmabhidbhir avākirat madreśas taṃ catuḥṣaṣṭyā śarair viddhvānadad bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नानदतः केतुम् उच्चकर्त सकार्मुकम् क्षुराभ्यां पाण्डवश्रेष्ठस् तत उच्चुक्रुशुर् जनाः
tasya nānadataḥ ketum uccakarta sakārmukam kṣurābhyāṃ pāṇḍavaśreṣṭhas tata uccukruśur janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव राजा बाह्लीको राजानं द्रुपदं शरैः आद्रवन्तं सहानीकं सहानीको न्यवारयत्
tathaiva rājā bāhlīko rājānaṃ drupadaṃ śaraiḥ ādravantaṃ sahānīkaṃ sahānīko nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् युद्धम् अभवद् घोरं वृद्धयोः सहसेनयोः यथा महायूथपयोर् द्विपयोः संप्रभिन्नयोः
tad yuddham abhavad ghoraṃ vṛddhayoḥ sahasenayoḥ yathā mahāyūthapayor dvipayoḥ saṃprabhinnayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ विराटं मत्स्यम् आर्च्छताम् सहसैन्यौ सहानीकं यथेन्द्राग्नी पुरा बलिम्
vindānuvindāv āvantyau virāṭaṃ matsyam ārcchatām sahasainyau sahānīkaṃ yathendrāgnī purā balim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उत्पिञ्जलकं युद्धम् आसीद् देवासुरोपमम् मत्स्यानां केकयैः सार्धम् अभीताश्वरथद्विपम्
tad utpiñjalakaṃ yuddham āsīd devāsuropamam matsyānāṃ kekayaiḥ sārdham abhītāśvarathadvipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकुलिं तु शतानीकं भूतकर्मा सभापतिः अस्यन्तम् इषुजालानि यान्तं द्रोणाद् अवारयत्
nākuliṃ tu śatānīkaṃ bhūtakarmā sabhāpatiḥ asyantam iṣujālāni yāntaṃ droṇād avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नकुलदायादस् त्रिभिर् भल्लैः सुसंशितैः चक्रे विबाहुशिरसं भूतकर्माणम् आहवे
tato nakuladāyādas tribhir bhallaiḥ susaṃśitaiḥ cakre vibāhuśirasaṃ bhūtakarmāṇam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतसोमं तु विक्रान्तम् आपतन्तं शरौघिणम् द्रोणायाभिमुखं वीरं विविंशतिर् अवारयत्
sutasomaṃ tu vikrāntam āpatantaṃ śaraughiṇam droṇāyābhimukhaṃ vīraṃ viviṃśatir avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतसोमस् तु संक्रुद्धः स्वपितृव्यम् अजिह्मगैः विविंशतिं शरैर् विद्ध्वा नाभ्यवर्तत दंशितः
sutasomas tu saṃkruddhaḥ svapitṛvyam ajihmagaiḥ viviṃśatiṃ śarair viddhvā nābhyavartata daṃśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भीमरथः शाल्वम् आशुगैर् आयसैः शितैः षड्भिः साश्वनियन्तारम् अनयद् यमसादनम्
atha bhīmarathaḥ śālvam āśugair āyasaiḥ śitaiḥ ṣaḍbhiḥ sāśvaniyantāram anayad yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतकर्माणम् आयान्तं मयूरसदृशैर् हयैः चैत्रसेनिर् महाराज तव पौत्रो न्यवारयत्
śrutakarmāṇam āyāntaṃ mayūrasadṛśair hayaiḥ caitrasenir mahārāja tava pautro nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ पौत्रौ तव दुर्धर्षौ परस्परवधैषिणौ पितॄणाम् अर्थसिद्ध्यर्थं चक्रतुर् युद्धम् उत्तमम्
tau pautrau tava durdharṣau parasparavadhaiṣiṇau pitṝṇām arthasiddhyarthaṃ cakratur yuddham uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठन्तम् अग्रतो दृष्ट्वा प्रतिविन्ध्यं तम् आहवे द्रौणिर् मानं पितुः कुर्वन् मार्गणैः समवारयत्
tiṣṭhantam agrato dṛṣṭvā prativindhyaṃ tam āhave drauṇir mānaṃ pituḥ kurvan mārgaṇaiḥ samavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं क्रुद्धः प्रतिविव्याध प्रतिविन्ध्यः शितैः शरैः सिंहलाङ्गूललक्ष्माणं पितुर् अर्थे व्यवस्थितम्
taṃ kruddhaḥ prativivyādha prativindhyaḥ śitaiḥ śaraiḥ siṃhalāṅgūlalakṣmāṇaṃ pitur arthe vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवपन्न् इव बीजानि बीजकाले नरर्षभ द्रौणायनिर् द्रौपदेयं शरवर्षैर् अवाकिरत्
pravapann iva bījāni bījakāle nararṣabha drauṇāyanir draupadeyaṃ śaravarṣair avākirat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु शूरतमो राजन् सेनयोर् उभयोर् मतः तं पटच्चरहन्तारं लक्ष्मणः समवारयत्
yas tu śūratamo rājan senayor ubhayor mataḥ taṃ paṭaccarahantāraṃ lakṣmaṇaḥ samavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लक्ष्मणस्येष्वसनं छित्त्वा लक्ष्म च भारत लक्ष्मणे शरजालानि विसृजन् बह्व् अशोभत
sa lakṣmaṇasyeṣvasanaṃ chittvā lakṣma ca bhārata lakṣmaṇe śarajālāni visṛjan bahv aśobhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकर्णस् तु महाप्राज्ञो याज्ञसेनिं शिखण्डिनम् पर्यवारयद् आयान्तं युवानं समरे युवा
vikarṇas tu mahāprājño yājñaseniṃ śikhaṇḍinam paryavārayad āyāntaṃ yuvānaṃ samare yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तम् इषुजालेन याज्ञसेनिः समावृणोत् विधूय तद् बाणजालं बभौ तव सुतो बली
tatas tam iṣujālena yājñaseniḥ samāvṛṇot vidhūya tad bāṇajālaṃ babhau tava suto balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गदो ऽभिमुखः शूरम् उत्तमौजसम् आहवे द्रोणायाभिमुखं यान्तं वत्सदन्तैर् अवारयत्
aṅgado 'bhimukhaḥ śūram uttamaujasam āhave droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ vatsadantair avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संप्रहारस् तुमुलस् तयोः पुरुषसिंहयोः सैनिकानां च सर्वेषां तयोश् च प्रीतिवर्धनः
sa saṃprahāras tumulas tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ sainikānāṃ ca sarveṣāṃ tayoś ca prītivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्मुखस् तु महेष्वासो वीरं पुरुजितं बली द्रोणायाभिमुखं यान्तं कुन्तिभोजम् अवारयत्
durmukhas tu maheṣvāso vīraṃ purujitaṃ balī droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ kuntibhojam avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दुर्मुखं भ्रुवोर् मध्ये नाराचेन व्यताडयत् तस्य तद् विबभौ वक्त्रं सनालम् इव पङ्कजम्
sa durmukhaṃ bhruvor madhye nārācena vyatāḍayat tasya tad vibabhau vaktraṃ sanālam iva paṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णस् तु केकयान् भ्रातॄन् पञ्च लोहितकध्वजान् द्रोणायाभिमुखं याताञ् शरवर्षैर् अवारयत्
karṇas tu kekayān bhrātṝn pañca lohitakadhvajān droṇāyābhimukhaṃ yātāñ śaravarṣair avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चैनं भृशसंक्रुद्धाः शरव्रातैर् अवाकिरन् स च तांश् छादयाम् आस शरजालैः पुनः पुनः
te cainaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ śaravrātair avākiran sa ca tāṃś chādayām āsa śarajālaiḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव कर्णो न ते पञ्च ददृशुर् बाणसंवृताः साश्वसूतध्वजरथाः परस्परशराचिताः
naiva karṇo na te pañca dadṛśur bāṇasaṃvṛtāḥ sāśvasūtadhvajarathāḥ parasparaśarācitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रस् ते दुर्जयश् चैव जयश् च विजयश् च ह नीलं काश्यं जयं शूरास् त्रयस् त्रीन् प्रत्यवारयन्
putras te durjayaś caiva jayaś ca vijayaś ca ha nīlaṃ kāśyaṃ jayaṃ śūrās trayas trīn pratyavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् युद्धम् अभवद् घोरम् ईक्षितृप्रीतिवर्धनम् सिंहव्याघ्रतरक्षूणां यथेभमहिषर्षभैः
tad yuddham abhavad ghoram īkṣitṛprītivardhanam siṃhavyāghratarakṣūṇāṃ yathebhamahiṣarṣabhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेमधूर्तिबृहन्तौ तौ भ्रातरौ सात्वतं युधि द्रोणायाभिमुखं यान्तं शरैस् तीक्ष्णैस् ततक्षतुः
kṣemadhūrtibṛhantau tau bhrātarau sātvataṃ yudhi droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ śarais tīkṣṇais tatakṣatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस् तस्य च तद् युद्धम् अत्यद्भुतम् इवाभवत् सिंहस्य द्विपमुख्याभ्यां प्रभिन्नाभ्यां यथा वने
tayos tasya ca tad yuddham atyadbhutam ivābhavat siṃhasya dvipamukhyābhyāṃ prabhinnābhyāṃ yathā vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं तु तथाम्बष्ठम् एकं युद्धाभिनन्दिनम् चेदिराजः शरान् अस्यन् क्रुद्धो द्रोणाद् अवारयत्
rājānaṃ tu tathāmbaṣṭham ekaṃ yuddhābhinandinam cedirājaḥ śarān asyan kruddho droṇād avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अम्बष्ठो ऽस्थिभेदिन्या निरविध्यच् छलाकया स त्यक्त्वा सशरं चापं रथाद् भूमिम् अथापतत्
tam ambaṣṭho 'sthibhedinyā niravidhyac chalākayā sa tyaktvā saśaraṃ cāpaṃ rathād bhūmim athāpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्धक्षेमिं तु वार्ष्णेयं कृपः शारद्वतः शरैः अक्षुद्रः क्षुद्रकैर् द्रोणात् क्रुद्धरूपम् अवारयत्
vārdhakṣemiṃ tu vārṣṇeyaṃ kṛpaḥ śāradvataḥ śaraiḥ akṣudraḥ kṣudrakair droṇāt kruddharūpam avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युध्यन्तौ कृपवार्ष्णेयौ ये ऽपश्यंश् चित्रयोधिनौ ते युद्धसक्तमनसो नान्या बुबुधिरे क्रियाः
yudhyantau kṛpavārṣṇeyau ye 'paśyaṃś citrayodhinau te yuddhasaktamanaso nānyā bubudhire kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौमदत्तिस् तु राजानं मणिमन्तम् अतन्द्रितम् पर्यवारयद् आयान्तं यशो द्रोणस्य वर्धयन्
saumadattis tu rājānaṃ maṇimantam atandritam paryavārayad āyāntaṃ yaśo droṇasya vardhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सौमदत्तेस् त्वरितश् छित्त्वेष्वसनकेतने पुनः पताकां सूतं च छत्रं चापातयद् रथात्
sa saumadattes tvaritaś chittveṣvasanaketane punaḥ patākāṃ sūtaṃ ca chatraṃ cāpātayad rathāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाप्लुत्य रथात् तूर्णं यूपकेतुर् अमित्रहा साश्वसूतध्वजरथं तं चकर्त वरासिना
athāplutya rathāt tūrṇaṃ yūpaketur amitrahā sāśvasūtadhvajarathaṃ taṃ cakarta varāsinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं च स्वं समास्थाय धनुर् आदाय चापरम् स्वयं यच्छन् हयान् राजन् व्यधमत् पाण्डवीं चमूम्
rathaṃ ca svaṃ samāsthāya dhanur ādāya cāparam svayaṃ yacchan hayān rājan vyadhamat pāṇḍavīṃ camūm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुसलैर् मुद्गरैश् चक्रैर् भिण्डिपालैः परश्वधैः पांसुवाताग्निसलिलैर् भस्मलोष्ठतृणद्रुमैः
musalair mudgaraiś cakrair bhiṇḍipālaiḥ paraśvadhaiḥ pāṃsuvātāgnisalilair bhasmaloṣṭhatṛṇadrumaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुजन् प्ररुजन् भञ्जन् निघ्नन् विद्रावयन् क्षिपन् सेनां विभीषयन्न् आयाद् द्रोणप्रेप्सुर् घटोत्कचः
ārujan prarujan bhañjan nighnan vidrāvayan kṣipan senāṃ vibhīṣayann āyād droṇaprepsur ghaṭotkacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु नानाप्रहरणैर् नानायुद्धविशेषणैः राक्षसं राक्षसः क्रुद्धः समाजघ्ने ह्य् अलम्बुसः
taṃ tu nānāpraharaṇair nānāyuddhaviśeṣaṇaiḥ rākṣasaṃ rākṣasaḥ kruddhaḥ samājaghne hy alambusaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस् तद् अभवद् युद्धं रक्षोग्रामणिमुख्ययोः तादृग् यादृक् पुरा वृत्तं शम्बरामरराजयोः
tayos tad abhavad yuddhaṃ rakṣogrāmaṇimukhyayoḥ tādṛg yādṛk purā vṛttaṃ śambarāmararājayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वंद्वशतान्य् आसन् रथवारणवाजिनाम् पदातीनां च भद्रं ते तव तेषां च संकुलम्
evaṃ dvaṃdvaśatāny āsan rathavāraṇavājinām padātīnāṃ ca bhadraṃ te tava teṣāṃ ca saṃkulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतादृशो दृष्टपूर्वः संग्रामो नैव च श्रुतः द्रोणस्याभावभावेषु प्रसक्तानां यथाभवत्
naitādṛśo dṛṣṭapūrvaḥ saṃgrāmo naiva ca śrutaḥ droṇasyābhāvabhāveṣu prasaktānāṃ yathābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं घोरम् इदं चित्रम् इदं रौद्रम् इति प्रभो तत्र युद्धान्य् अदृश्यन्त प्रततानि बहूनि च
idaṃ ghoram idaṃ citram idaṃ raudram iti prabho tatra yuddhāny adṛśyanta pratatāni bahūni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.