Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.25
धृतराष्ट्र उवाच तेष्व् एवं संनिवृत्तेषु प्रत्युद्यातेषु भागशः कथं युयुधिरे पार्था मामकाश् च तरस्विनः
dhṛtarāṣṭra uvāca teṣv evaṃ saṃnivṛtteṣu pratyudyāteṣu bhāgaśaḥ kathaṃ yuyudhire pārthā māmakāś ca tarasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अर्जुनश् चाप्य् अकरोत् संशप्तकबलं प्रति संशप्तका वा पार्थस्य किम् अकुर्वत संजय
kim arjunaś cāpy akarot saṃśaptakabalaṃ prati saṃśaptakā vā pārthasya kim akurvata saṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तथा तेषु निवृत्तेषु प्रत्युद्यातेषु भागशः स्वयम् अभ्यद्रवद् भीमं नागानीकेन ते सुतः
saṃjaya uvāca tathā teṣu nivṛtteṣu pratyudyāteṣu bhāgaśaḥ svayam abhyadravad bhīmaṃ nāgānīkena te sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नाग इव नागेन गोवृषेणेव गोवृषः समाहूतः स्वयं राज्ञा नागानीकम् उपाद्रवत्
sa nāga iva nāgena govṛṣeṇeva govṛṣaḥ samāhūtaḥ svayaṃ rājñā nāgānīkam upādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चान्वितः अभिनत् कुञ्जरानीकम् अचिरेणैव मारिष
sa yuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cānvitaḥ abhinat kuñjarānīkam acireṇaiva māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते गजा गिरिसंकाशाः क्षरन्तः सर्वतो मदम् भीमसेनस्य नाराचैर् विमुखा विमदीकृताः
te gajā girisaṃkāśāḥ kṣarantaḥ sarvato madam bhīmasenasya nārācair vimukhā vimadīkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधमेद् अभ्रजालानि यथा वायुः समन्ततः व्यधमत् तान्य् अनीकानि तथैव पवनात्मजः
vidhamed abhrajālāni yathā vāyuḥ samantataḥ vyadhamat tāny anīkāni tathaiva pavanātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेषु विसृजन् बाणान् भीमो नागेष्व् अशोभत भुवनेष्व् इव सर्वेषु गभस्तीन् उदितो रविः
sa teṣu visṛjan bāṇān bhīmo nāgeṣv aśobhata bhuvaneṣv iva sarveṣu gabhastīn udito raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भीमबाणैः शतशः संस्यूता विबभुर् गजाः गभस्तिभिर् इवार्कस्य व्योम्नि नानाबलाहकाः
te bhīmabāṇaiḥ śataśaḥ saṃsyūtā vibabhur gajāḥ gabhastibhir ivārkasya vyomni nānābalāhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा गजानां कदनं कुर्वाणम् अनिलात्मजम् क्रुद्धो दुर्योधनो ऽभ्येत्य प्रत्यविध्यच् छितैः शरैः
tathā gajānāṃ kadanaṃ kurvāṇam anilātmajam kruddho duryodhano 'bhyetya pratyavidhyac chitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्षणेन क्षितिपं क्षतजप्रतिमेक्षणः क्षयं निनीषुर् निशितैर् भीमो विव्याध पत्रिभिः
tataḥ kṣaṇena kṣitipaṃ kṣatajapratimekṣaṇaḥ kṣayaṃ ninīṣur niśitair bhīmo vivyādha patribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शरार्पितसर्वाङ्गः क्रुद्धो विव्याध पाण्डवम् नाराचैर् अर्करश्म्याभैर् भीमसेनं स्मयन्न् इव
sa śarārpitasarvāṅgaḥ kruddho vivyādha pāṇḍavam nārācair arkaraśmyābhair bhīmasenaṃ smayann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नागं मणिमयं रत्नचित्रं ध्वजे स्थितम् भल्लाभ्यां कार्मुकं चैव क्षिप्रं चिच्छेद पाण्डवः
tasya nāgaṃ maṇimayaṃ ratnacitraṃ dhvaje sthitam bhallābhyāṃ kārmukaṃ caiva kṣipraṃ ciccheda pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनं पीड्यमानं दृष्ट्वा भीमेन मारिष चुक्षोभयिषुर् अभ्यागाद् अङ्गो मातङ्गम् आस्थितः
duryodhanaṃ pīḍyamānaṃ dṛṣṭvā bhīmena māriṣa cukṣobhayiṣur abhyāgād aṅgo mātaṅgam āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं मातङ्गम् अम्बुदप्रतिमस्वनम् कुम्भान्तरे भीमसेनो नाराचेनार्दयद् भृशम्
tam āpatantaṃ mātaṅgam ambudapratimasvanam kumbhāntare bhīmaseno nārācenārdayad bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कायं विनिर्भिद्य ममज्ज धरणीतले ततः पपात द्विरदो वज्राहत इवाचलः
tasya kāyaṃ vinirbhidya mamajja dharaṇītale tataḥ papāta dvirado vajrāhata ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यावर्जितनागस्य म्लेच्छस्यावपतिष्यतः शिरश् चिच्छेद भल्लेन क्षिप्रकारी वृकोदरः
tasyāvarjitanāgasya mlecchasyāvapatiṣyataḥ śiraś ciccheda bhallena kṣiprakārī vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् निपतिते वीरे संप्राद्रवत सा चमूः संभ्रान्ताश्वद्विपरथा पदातीन् अवमृद्नती
tasmin nipatite vīre saṃprādravata sā camūḥ saṃbhrāntāśvadviparathā padātīn avamṛdnatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेष्व् अनीकेषु सर्वेषु विद्रवत्सु समन्ततः प्राग्ज्योतिषस् ततो भीमं कुञ्जरेण समाद्रवत्
teṣv anīkeṣu sarveṣu vidravatsu samantataḥ prāgjyotiṣas tato bhīmaṃ kuñjareṇa samādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन नागेन मघवान् अजयद् दैत्यदानवान् स नागप्रवरो भीमं सहसा समुपाद्रवत्
yena nāgena maghavān ajayad daityadānavān sa nāgapravaro bhīmaṃ sahasā samupādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणाभ्याम् अथो पद्भ्यां संहतेन करेण च व्यावृत्तनयनः क्रुद्धः प्रदहन्न् इव पाण्डवम्
śravaṇābhyām atho padbhyāṃ saṃhatena kareṇa ca vyāvṛttanayanaḥ kruddhaḥ pradahann iva pāṇḍavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वस्य सैन्यस्य नादः समभवन् महान् हा हा विनिहतो भीमः कुञ्जरेणेति मारिष
tataḥ sarvasya sainyasya nādaḥ samabhavan mahān hā hā vinihato bhīmaḥ kuñjareṇeti māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन नादेन वित्रस्ता पाण्डवानाम् अनीकिनी सहसाभ्यद्रवद् राजन् यत्र तस्थौ वृकोदरः
tena nādena vitrastā pāṇḍavānām anīkinī sahasābhyadravad rājan yatra tasthau vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युधिष्ठिरो राजा हतं मत्वा वृकोदरम् भगदत्तं सपाञ्चालः सर्वतः समवारयत्
tato yudhiṣṭhiro rājā hataṃ matvā vṛkodaram bhagadattaṃ sapāñcālaḥ sarvataḥ samavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं रथै रथिनां श्रेष्ठाः परिवार्य समन्ततः अवाकिरञ् शरैस् तीक्ष्णैः शतशो ऽथ सहस्रशः
taṃ rathai rathināṃ śreṣṭhāḥ parivārya samantataḥ avākirañ śarais tīkṣṇaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विघातं पृषत्कानाम् अङ्कुशेन समाचरन् गजेन पाण्डुपाञ्चालान् व्यधमत् पर्वतेश्वरः
sa vighātaṃ pṛṣatkānām aṅkuśena samācaran gajena pāṇḍupāñcālān vyadhamat parvateśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अद्भुतम् अपश्याम भगदत्तस्य संयुगे तथा वृद्धस्य चरितं कुञ्जरेण विशां पते
tad adbhutam apaśyāma bhagadattasya saṃyuge tathā vṛddhasya caritaṃ kuñjareṇa viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा दशार्णानां प्राग्ज्योतिषम् उपाद्रवत् तिर्यग्यातेन नागेन समदेनाशुगामिना
tato rājā daśārṇānāṃ prāgjyotiṣam upādravat tiryagyātena nāgena samadenāśugāminā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् युद्धं समभवन् नागयोर् भीमरूपयोः सपक्षयोः पर्वतयोर् यथा सद्रुमयोः पुरा
tayor yuddhaṃ samabhavan nāgayor bhīmarūpayoḥ sapakṣayoḥ parvatayor yathā sadrumayoḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्ज्योतिषपतेर् नागः संनिपत्यापवृत्य च पार्श्वे दशार्णाधिपतेर् भित्त्वा नागम् अपातयत्
prāgjyotiṣapater nāgaḥ saṃnipatyāpavṛtya ca pārśve daśārṇādhipater bhittvā nāgam apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोमरैः सूर्यरश्म्याभैर् भगदत्तो ऽथ सप्तभिः जघान द्विरदस्थं तं शत्रुं प्रचलितासनम्
tomaraiḥ sūryaraśmyābhair bhagadatto 'tha saptabhiḥ jaghāna dviradasthaṃ taṃ śatruṃ pracalitāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपसृत्य तु राजानं भगदत्तं युधिष्ठिरः रथानीकेन महता सर्वतः पर्यवारयत्
upasṛtya tu rājānaṃ bhagadattaṃ yudhiṣṭhiraḥ rathānīkena mahatā sarvataḥ paryavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुञ्जरस्थो रथिभिः शुशुभे सर्वतो वृतः पर्वते वनमध्यस्थो ज्वलन्न् इव हुताशनः
sa kuñjarastho rathibhiḥ śuśubhe sarvato vṛtaḥ parvate vanamadhyastho jvalann iva hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलं सर्वतः श्लिष्टं रथिनाम् उग्रधन्विनाम् किरतां शरवर्षाणि स नागः पर्यवर्तत
maṇḍalaṃ sarvataḥ śliṣṭaṃ rathinām ugradhanvinām kiratāṃ śaravarṣāṇi sa nāgaḥ paryavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा परिगृह्य द्विपर्षभम् प्रेषयाम् आस सहसा युयुधानरथं प्रति
tataḥ prāgjyotiṣo rājā parigṛhya dviparṣabham preṣayām āsa sahasā yuyudhānarathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिनेः पौत्रस्य तु रथं परिगृह्य महाद्विपः अभिचिक्षेप वेगेन युयुधानस् त्व् अपाक्रमत्
śineḥ pautrasya tu rathaṃ parigṛhya mahādvipaḥ abhicikṣepa vegena yuyudhānas tv apākramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहतः सैन्धवान् अश्वान् समुत्थाप्य तु सारथिः तस्थौ सात्यकिम् आसाद्य संप्लुतस् तं रथं पुनः
bṛhataḥ saindhavān aśvān samutthāpya tu sārathiḥ tasthau sātyakim āsādya saṃplutas taṃ rathaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु लब्ध्वान्तरं नागस् त्वरितो रथमण्डलात् निश्चक्राम ततः सर्वान् परिचिक्षेप पार्थिवान्
sa tu labdhvāntaraṃ nāgas tvarito rathamaṇḍalāt niścakrāma tataḥ sarvān paricikṣepa pārthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते त्व् आशुगतिना तेन त्रास्यमाना नरर्षभाः तम् एकं द्विरदं संख्ये मेनिरे शतशो नृपाः
te tv āśugatinā tena trāsyamānā nararṣabhāḥ tam ekaṃ dviradaṃ saṃkhye menire śataśo nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते गजस्थेन काल्यन्ते भगदत्तेन पाण्डवाः ऐरावतस्थेन यथा देवराजेन दानवाः
te gajasthena kālyante bhagadattena pāṇḍavāḥ airāvatasthena yathā devarājena dānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रद्रवतां भीमः पाञ्चालानाम् इतस् ततः गजवाजिकृतः शब्दः सुमहान् समजायत
teṣāṃ pradravatāṃ bhīmaḥ pāñcālānām itas tataḥ gajavājikṛtaḥ śabdaḥ sumahān samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगदत्तेन समरे काल्यमानेषु पाण्डुषु प्राग्ज्योतिषम् अभिक्रुद्धः पुनर् भीमः समभ्ययात्
bhagadattena samare kālyamāneṣu pāṇḍuṣu prāgjyotiṣam abhikruddhaḥ punar bhīmaḥ samabhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभिद्रवतो वाहान् हस्तमुक्तेन वारिणा सिक्त्वा व्यत्रासयन् नागस् ते पार्थम् अहरंस् ततः
tasyābhidravato vāhān hastamuktena vāriṇā siktvā vyatrāsayan nāgas te pārtham aharaṃs tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तम् अभ्ययात् तूर्णं रुचिपर्वाकृतीसुतः समुक्षञ् शरवर्षेण रथस्थो ऽन्तकसंनिभः
tatas tam abhyayāt tūrṇaṃ ruciparvākṛtīsutaḥ samukṣañ śaravarṣeṇa rathastho 'ntakasaṃnibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रुचिरपर्वाणं शरेण नतपर्वणा सुपर्वा पर्वतपतिर् निन्ये वैवस्वतक्षयम्
tato ruciraparvāṇaṃ śareṇa nataparvaṇā suparvā parvatapatir ninye vaivasvatakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् निपतिते वीरे सौभद्रो द्रौपदीसुताः चेकितानो धृष्टकेतुर् युयुत्सुश् चार्दयन् द्विपम्
tasmin nipatite vīre saubhadro draupadīsutāḥ cekitāno dhṛṣṭaketur yuyutsuś cārdayan dvipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एनं शरधाराभिर् धाराभिर् इव तोयदाः सिषिचुर् भैरवान् नादान् विनदन्तो जिघांसवः
ta enaṃ śaradhārābhir dhārābhir iva toyadāḥ siṣicur bhairavān nādān vinadanto jighāṃsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पार्ष्ण्यङ्कुशाङ्गुष्ठैः कृतिना चोदितो द्विपः प्रसारितकरः प्रायात् स्तब्धकर्णेक्षणो द्रुतम्
tataḥ pārṣṇyaṅkuśāṅguṣṭhaiḥ kṛtinā codito dvipaḥ prasāritakaraḥ prāyāt stabdhakarṇekṣaṇo drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽधिष्ठाय पदा वाहान् युयुत्सोः सूतम् आरुजत् पुत्रस् तु तव संभ्रान्तः सौभद्रस्याप्लुतो रथम्
so 'dhiṣṭhāya padā vāhān yuyutsoḥ sūtam ārujat putras tu tava saṃbhrāntaḥ saubhadrasyāpluto ratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुञ्जरस्थो विसृजन्न् इषून् अरिषु पार्थिवः बभौ रश्मीन् इवादित्यो भुवनेषु समुत्सृजन्
sa kuñjarastho visṛjann iṣūn ariṣu pārthivaḥ babhau raśmīn ivādityo bhuvaneṣu samutsṛjan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आर्जुनिर् द्वादशभिर् युयुत्सुर् दशभिः शरैः त्रिभिस् त्रिभिर् द्रौपदेया धृष्टकेतुश् च विव्यधुः
tam ārjunir dvādaśabhir yuyutsur daśabhiḥ śaraiḥ tribhis tribhir draupadeyā dhṛṣṭaketuś ca vivyadhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽरियत्नार्पितैर् बाणैर् आचितो द्विरदो बभौ संस्यूत इव सूर्यस्य रश्मिभिर् जलदो महान्
so 'riyatnārpitair bāṇair ācito dvirado babhau saṃsyūta iva sūryasya raśmibhir jalado mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियन्तुः शिल्पयत्नाभ्यां प्रेषितो ऽरिशरार्दितः परिचिक्षेप तान् नागः स रिपून् सव्यदक्षिणम्
niyantuḥ śilpayatnābhyāṃ preṣito 'riśarārditaḥ paricikṣepa tān nāgaḥ sa ripūn savyadakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान् वने आवेष्टयत तां सेनां भगदत्तस् तथा मुहुः
gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇān vane āveṣṭayata tāṃ senāṃ bhagadattas tathā muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रं श्येनाभिपन्नानां वायसानाम् इव स्वनः बभूव पाण्डवेयानां भृशं विद्रवतां स्वनः
kṣipraṃ śyenābhipannānāṃ vāyasānām iva svanaḥ babhūva pāṇḍaveyānāṃ bhṛśaṃ vidravatāṃ svanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नागराजः प्रवराङ्कुशाहतः; पुरा सपक्षो ऽद्रिवरो यथा नृप भयं तथा रिपुषु समादधद् भृशं; वणिग्गणानां क्षुभितो यथार्णवः
sa nāgarājaḥ pravarāṅkuśāhataḥ; purā sapakṣo 'drivaro yathā nṛpa bhayaṃ tathā ripuṣu samādadhad bhṛśaṃ; vaṇiggaṇānāṃ kṣubhito yathārṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ध्वनिर् द्विरदरथाश्वपार्थिवैर्; भयाद् द्रवद्भिर् जनितो ऽतिभैरवः क्षितिं वियद् द्यां विदिशो दिशस् तथा; समावृणोत् पार्थिव संयुगे तदा
tato dhvanir dviradarathāśvapārthivair; bhayād dravadbhir janito 'tibhairavaḥ kṣitiṃ viyad dyāṃ vidiśo diśas tathā; samāvṛṇot pārthiva saṃyuge tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन नागप्रवरेण पार्थिवो; भृशं जगाहे द्विषताम् अनीकिनीम् पुरा सुगुप्तां विबुधैर् इवाहवे; विरोचनो देववरूथिनीम् इव
sa tena nāgapravareṇa pārthivo; bhṛśaṃ jagāhe dviṣatām anīkinīm purā suguptāṃ vibudhair ivāhave; virocano devavarūthinīm iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृशं ववौ ज्वलनसखो वियद् रजः; समावृणोन् मुहुर् अपि चैव सैनिकान् तम् एकनागं गणशो यथा गजाः; समन्ततो द्रुतम् इव मेनिरे जनाः
bhṛśaṃ vavau jvalanasakho viyad rajaḥ; samāvṛṇon muhur api caiva sainikān tam ekanāgaṃ gaṇaśo yathā gajāḥ; samantato drutam iva menire janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.