Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.64
संजय उवाच ततो व्यूढेष्व् अनीकेषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेषु नदत्सु च
saṃjaya uvāca tato vyūḍheṣv anīkeṣu samutkruṣṭeṣu māriṣa tāḍyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣu nadatsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निस्वने प्रध्मापितेषु शङ्खेषु संनादे लोमहर्षणे
anīkānāṃ ca saṃhrāde vāditrāṇāṃ ca nisvane pradhmāpiteṣu śaṅkheṣu saṃnāde lomaharṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिहारयत्सु शनकैर् भरतेषु युयुत्सुषु रौद्रे मुहूर्ते संप्राप्ते सव्यसाची व्यदृश्यत
abhihārayatsu śanakair bharateṣu yuyutsuṣu raudre muhūrte saṃprāpte savyasācī vyadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वडानां वायसानां च पुरस्तात् सव्यसाचिनः बहुलानि सहस्राणि प्राक्रीडंस् तत्र भारत
vaḍānāṃ vāyasānāṃ ca purastāt savyasācinaḥ bahulāni sahasrāṇi prākrīḍaṃs tatra bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाश् च घोरसंनादाः शिवाश् चाशिवदर्शनाः दक्षिणेन प्रयातानाम् अस्माकं प्राणदंस् तथा
mṛgāś ca ghorasaṃnādāḥ śivāś cāśivadarśanāḥ dakṣiṇena prayātānām asmākaṃ prāṇadaṃs tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनिर्घाता ज्वलन्त्यश् च पेतुर् उल्काः समन्ततः चचाल च मही कृत्स्ना भये घोरे समुत्थिते
sanirghātā jvalantyaś ca petur ulkāḥ samantataḥ cacāla ca mahī kṛtsnā bhaye ghore samutthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वग् वाताः सनिर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः ववुर् आयाति कौन्तेये संग्रामे समुपस्थिते
viṣvag vātāḥ sanirghātā rūkṣāḥ śarkaravarṣiṇaḥ vavur āyāti kaunteye saṃgrāme samupasthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकुलिस् तु शतानीको धृष्टद्युम्नश् च पार्षतः पाण्डवानाम् अनीकानि प्राज्ञौ तौ व्यूहतुस् तदा
nākulis tu śatānīko dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ pāṇḍavānām anīkāni prājñau tau vyūhatus tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रथसहस्रेण द्विरदानां शतेन च त्रिभिर् अश्वसहस्रैश् च पदातीनां शतैः शतैः
tato rathasahasreṇa dviradānāṃ śatena ca tribhir aśvasahasraiś ca padātīnāṃ śataiḥ śataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस् तव अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थित्वा दुर्मर्षणो ऽब्रवीत्
adhyardhamātre dhanuṣāṃ sahasre tanayas tava agrataḥ sarvasainyānāṃ sthitvā durmarṣaṇo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम् अहम् आवारयिष्यामि वेलेव मकरालयम्
adya gāṇḍīvadhanvānaṃ tapantaṃ yuddhadurmadam aham āvārayiṣyāmi veleva makarālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयम् अमर्षणम् विषक्तं मयि दुर्धर्षम् अश्मकूटम् इवाश्मनि
adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayam amarṣaṇam viṣaktaṃ mayi durdharṣam aśmakūṭam ivāśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ब्रुवन् महाराज महात्मा स महामतिः महेष्वासैर् वृतो राजन् महेष्वासो व्यवस्थितः
evaṃ bruvan mahārāja mahātmā sa mahāmatiḥ maheṣvāsair vṛto rājan maheṣvāso vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्तक इव क्रुद्धः सवज्र इव वासवः दण्डपाणिर् इवासह्यो मृत्युः कालेन चोदितः
tato 'ntaka iva kruddhaḥ savajra iva vāsavaḥ daṇḍapāṇir ivāsahyo mṛtyuḥ kālena coditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलपाणिर् इवाक्षोभ्यो वरुणः पाशवान् इव युगान्ताग्निर् इवार्चिष्मान् प्रधक्ष्यन् वै पुनः प्रजाः
śūlapāṇir ivākṣobhyo varuṇaḥ pāśavān iva yugāntāgnir ivārciṣmān pradhakṣyan vai punaḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधामर्षबलोद्धूतो निवातकवचान्तकः जयो जेता स्थितः सत्ये पारयिष्यन् महाव्रतम्
krodhāmarṣabaloddhūto nivātakavacāntakaḥ jayo jetā sthitaḥ satye pārayiṣyan mahāvratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमुक्तकवचः खड्गी जाम्बूनदकिरीटभृत् शुभ्रवर्माम्बरधरः स्वङ्गदी चारुकुण्डली
āmuktakavacaḥ khaḍgī jāmbūnadakirīṭabhṛt śubhravarmāmbaradharaḥ svaṅgadī cārukuṇḍalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथप्रवरम् आस्थाय नरो नारायणानुगः विधुन्वन् गाण्डिवं संख्ये बभौ सूर्य इवोदितः
rathapravaram āsthāya naro nārāyaṇānugaḥ vidhunvan gāṇḍivaṃ saṃkhye babhau sūrya ivoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽग्रानीकस्य महत इषुपाते धनंजयः व्यवस्थाप्य रथं सज्जं शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्
so 'grānīkasya mahata iṣupāte dhanaṃjayaḥ vyavasthāpya rathaṃ sajjaṃ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृष्णो ऽप्य् असंभ्रान्तः पार्थेन सह मारिष प्राध्मापयत् पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरम् ओजसा
atha kṛṣṇo 'py asaṃbhrāntaḥ pārthena saha māriṣa prādhmāpayat pāñcajanyaṃ śaṅkhapravaram ojasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशां पते आसन् संहृष्टरोमाणः कम्पिता गतचेतसः
tayoḥ śaṅkhapraṇādena tava sainye viśāṃ pate āsan saṃhṛṣṭaromāṇaḥ kampitā gatacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा त्रसन्ति भूतानि सर्वाण्य् अशनिनिस्वनात् तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस् तव सैनिकाः
yathā trasanti bhūtāni sarvāṇy aśaninisvanāt tathā śaṅkhapraṇādena vitresus tava sainikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसुस्रुवुः शकृन्मूत्रं वाहनानि च सर्वशः एवं सवाहनं सर्वम् आविग्नम् अभवद् बलम्
prasusruvuḥ śakṛnmūtraṃ vāhanāni ca sarvaśaḥ evaṃ savāhanaṃ sarvam āvignam abhavad balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यषीदन्त नरा राजञ् शङ्खशब्देन मारिष विसंज्ञाश् चाभवन् के चित् के चिद् राजन् वितत्रसुः
vyaṣīdanta narā rājañ śaṅkhaśabdena māriṣa visaṃjñāś cābhavan ke cit ke cid rājan vitatrasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कपिर् महानादं सह भूतैर् ध्वजालयैः अकरोद् व्यादितास्यश् च भीषयंस् तव सैनिकान्
tataḥ kapir mahānādaṃ saha bhūtair dhvajālayaiḥ akarod vyāditāsyaś ca bhīṣayaṃs tava sainikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च मृदङ्गाश् चानकैः सह पुनर् एवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः
tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca mṛdaṅgāś cānakaiḥ saha punar evābhyahanyanta tava sainyapraharṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानावादित्रसंह्रादैः क्ष्वेडितास्फोटिताकुलैः सिंहनादैः सवादित्रैः समाहूतैर् महारथैः
nānāvāditrasaṃhrādaiḥ kṣveḍitāsphoṭitākulaiḥ siṃhanādaiḥ savāditraiḥ samāhūtair mahārathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् सुतुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने अतीव हृष्टो दाशार्हम् अब्रवीत् पाकशासनिः
tasmin sutumule śabde bhīrūṇāṃ bhayavardhane atīva hṛṣṭo dāśārham abravīt pākaśāsaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोदयाश्वान् हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः एतद् भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्य् अरिवाहिनीम्
codayāśvān hṛṣīkeśa yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ etad bhittvā gajānīkaṃ pravekṣyāmy arivāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना अचोदयद् धयांस् तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः
evam ukto mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā acodayad dhayāṃs tatra yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संप्रहारस् तुमुलः संप्रवृत्तः सुदारुणः एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः
sa saṃprahāras tumulaḥ saṃpravṛttaḥ sudāruṇaḥ ekasya ca bahūnāṃ ca rathanāganarakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् परान् अवाकिरत् पार्थः पर्वतान् इव नीरदः
tataḥ sāyakavarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimān parān avākirat pārthaḥ parvatān iva nīradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चापि रथिनः सर्वे त्वरिताः कृतहस्तवत् अवाकिरन् बाणजालैस् ततः कृष्णधनंजयौ
te cāpi rathinaḥ sarve tvaritāḥ kṛtahastavat avākiran bāṇajālais tataḥ kṛṣṇadhanaṃjayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रुद्धो महाबाहुर् वार्यमाणः परैर् युधि शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्यो ऽपाहरच् छरैः
tataḥ kruddho mahābāhur vāryamāṇaḥ parair yudhi śirāṃsi rathināṃ pārthaḥ kāyebhyo 'pāharac charaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भ्रान्तनयनैर् वक्त्रैः संदष्टोष्ठपुटैः शुभैः सकुण्डलशिरस्त्राणैर् वसुधा समकीर्यत
udbhrāntanayanair vaktraiḥ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭaiḥ śubhaiḥ sakuṇḍalaśirastrāṇair vasudhā samakīryata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः विनिकीर्णानि योधानां वदनानि चकाशिरे
puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥ vinikīrṇāni yodhānāṃ vadanāni cakāśire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपनीयविचित्राणि सिक्तानि रुधिरेण च अदृश्यन्त यथा राजन् मेघसंघाः सविद्युतः
tapanīyavicitrāṇi siktāni rudhireṇa ca adṛśyanta yathā rājan meghasaṃghāḥ savidyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरसां पततां राजञ् शब्दो ऽभूत् पृथिवीतले कालेन परिपक्वानां तालानां पतताम् इव
śirasāṃ patatāṃ rājañ śabdo 'bhūt pṛthivītale kālena paripakvānāṃ tālānāṃ patatām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कबन्धः कश् चित् तु धनुर् आलम्ब्य तिष्ठति कश् चित् खड्गं विनिष्कृष्य भुजेनोद्यम्य तिष्ठति
tataḥ kabandhaḥ kaś cit tu dhanur ālambya tiṣṭhati kaś cit khaḍgaṃ viniṣkṛṣya bhujenodyamya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाजानन्त शिरांस्य् उर्व्यां पतितानि नरर्षभाः अमृष्यमाणाः कौन्तेयं संग्रामे जयगृद्धिनः
nājānanta śirāṃsy urvyāṃ patitāni nararṣabhāḥ amṛṣyamāṇāḥ kaunteyaṃ saṃgrāme jayagṛddhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयानाम् उत्तमाङ्गैश् च हस्तिहस्तैश् च मेदिनी बाहुभिश् च शिरोभिश् च वीराणां समकीर्यत
hayānām uttamāṅgaiś ca hastihastaiś ca medinī bāhubhiś ca śirobhiś ca vīrāṇāṃ samakīryata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं पार्थः कुतः पार्थ एष पार्थ इति प्रभो तव सैन्येषु योधानां पार्थभूतम् इवाभवत्
ayaṃ pārthaḥ kutaḥ pārtha eṣa pārtha iti prabho tava sainyeṣu yodhānāṃ pārthabhūtam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यम् अपि चाजघ्नुर् आत्मानम् अपि चापरे पार्थभूतम् अमन्यन्त जगत् कालेन मोहिताः
anyonyam api cājaghnur ātmānam api cāpare pārthabhūtam amanyanta jagat kālena mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्टनन्तः सरुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः शयाना बहवो वीराः कीर्तयन्तः सुहृज्जनम्
niṣṭanantaḥ sarudhirā visaṃjñā gāḍhavedanāḥ śayānā bahavo vīrāḥ kīrtayantaḥ suhṛjjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभिण्डिपालाः सप्रासाः सशक्त्यृष्टिपरश्वधाः सनिर्यूहाः सनिस्त्रिंशाः सशरासनतोमराः
sabhiṇḍipālāḥ saprāsāḥ saśaktyṛṣṭiparaśvadhāḥ saniryūhāḥ sanistriṃśāḥ saśarāsanatomarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सबाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे महाभुजगसंकाशा बाहवः परिघोपमाः
sabāṇavarmābharaṇāḥ sagadāḥ sāṅgadā raṇe mahābhujagasaṃkāśā bāhavaḥ parighopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति संवेष्टन्ति च सर्वशः वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः
udveṣṭanti viceṣṭanti saṃveṣṭanti ca sarvaśaḥ vegaṃ kurvanti saṃrabdhā nikṛttāḥ parameṣubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यः स्म समरे पार्थं प्रतिसंरभते नरः तस्य तस्यान्तको बाणः शरीरम् उपसर्पति
yo yaḥ sma samare pārthaṃ pratisaṃrabhate naraḥ tasya tasyāntako bāṇaḥ śarīram upasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यतो रथमार्गेषु धनुर् व्यायच्छतस् तथा न कश् चित् तत्र पार्थस्य ददर्शान्तरम् अण्व् अपि
nṛtyato rathamārgeṣu dhanur vyāyacchatas tathā na kaś cit tatra pārthasya dadarśāntaram aṇv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तस्य घटमानस्य क्षिप्रं विक्षिपतः शरान् लाघवात् पाण्डुपुत्रस्य व्यस्मयन्त परे जनाः
yat tasya ghaṭamānasya kṣipraṃ vikṣipataḥ śarān lāghavāt pāṇḍuputrasya vyasmayanta pare janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिनं हस्तियन्तारम् अश्वम् आश्विकम् एव च अभिनत् फल्गुनो बाणै रथिनं च ससारथिम्
hastinaṃ hastiyantāram aśvam āśvikam eva ca abhinat phalguno bāṇai rathinaṃ ca sasārathim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्तमानम् आवृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः प्रमुखे तिष्ठमानं च न कं चिन् न निहन्ति सः
āvartamānam āvṛttaṃ yudhyamānaṃ ca pāṇḍavaḥ pramukhe tiṣṭhamānaṃ ca na kaṃ cin na nihanti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोदयन् वै गगने सूर्यो हन्ति महत् तमः तथार्जुनो गजानीकम् अवधीत् कङ्कपत्रिभिः
yathodayan vai gagane sūryo hanti mahat tamaḥ tathārjuno gajānīkam avadhīt kaṅkapatribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिभिः पतितैर् भिन्नैस् तव सैन्यम् अदृश्यत अन्तकाले यथा भूमिर् विनिकीर्णैर् महीधरैः
hastibhiḥ patitair bhinnais tava sainyam adṛśyata antakāle yathā bhūmir vinikīrṇair mahīdharaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मध्यंदिने सूर्यो दुष्प्रेक्ष्यः प्राणिभिः सदा तथा धनंजयः क्रुद्धो दुष्प्रेक्ष्यो युधि शत्रुभिः
yathā madhyaṃdine sūryo duṣprekṣyaḥ prāṇibhiḥ sadā tathā dhanaṃjayaḥ kruddho duṣprekṣyo yudhi śatrubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परंतप प्रभग्नं द्रुतम् आविग्नम् अतीव शरपीडितम्
tat tathā tava putrasya sainyaṃ yudhi paraṃtapa prabhagnaṃ drutam āvignam atīva śarapīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारुतेनेव महता मेघानीकं विधूयता प्रकाल्यमानं तत् सैन्यं नाशकत् प्रतिवीक्षितुम्
māruteneva mahatā meghānīkaṃ vidhūyatā prakālyamānaṃ tat sainyaṃ nāśakat prativīkṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतोदैश् चापकोटीभिर् हुंकारैः साधुवाहितैः कशापार्ष्ण्यभिघातैश् च वाग्भिर् उग्राभिर् एव च
pratodaiś cāpakoṭībhir huṃkāraiḥ sādhuvāhitaiḥ kaśāpārṣṇyabhighātaiś ca vāgbhir ugrābhir eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोदयन्तो हयांस् तूर्णं पलायन्ते स्म तावकाः सादिनो रथिनश् चैव पत्तयश् चार्जुनार्दिताः
codayanto hayāṃs tūrṇaṃ palāyante sma tāvakāḥ sādino rathinaś caiva pattayaś cārjunārditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर् नागांश् चोदयन्तस् तथापरे शरैः संमोहिताश् चान्ये तम् एवाभिमुखा ययौ तव योधा हतोत्साहा विभ्रान्तमनसस् तदा
pārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśair nāgāṃś codayantas tathāpare śaraiḥ saṃmohitāś cānye tam evābhimukhā yayau tava yodhā hatotsāhā vibhrāntamanasas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.