Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.8
धृतराष्ट्र उवाच किं कुर्वाणं रणे द्रोणं जघ्नुः पाण्डवसृञ्जयाः तथा निपुणम् अस्त्रेषु सर्वशस्त्रभृताम् अपि
dhṛtarāṣṭra uvāca kiṃ kurvāṇaṃ raṇe droṇaṃ jaghnuḥ pāṇḍavasṛñjayāḥ tathā nipuṇam astreṣu sarvaśastrabhṛtām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथभङ्गो बभूवास्य धनुर् वाशीर्यतास्यतः प्रमत्तो वाभवद् द्रोणस् ततो मृत्युम् उपेयिवान्
rathabhaṅgo babhūvāsya dhanur vāśīryatāsyataḥ pramatto vābhavad droṇas tato mṛtyum upeyivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं नु पार्षतस् तात शत्रुभिर् दुष्प्रधर्षणम् किरन्तम् इषुसंघातान् रुक्मपुङ्खान् अनेकशः
kathaṃ nu pārṣatas tāta śatrubhir duṣpradharṣaṇam kirantam iṣusaṃghātān rukmapuṅkhān anekaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठं कृतिनं चित्रयोधिनम् दूरेषुपातिनं दान्तम् अस्त्रयुद्धे च पारगम्
kṣiprahastaṃ dvijaśreṣṭhaṃ kṛtinaṃ citrayodhinam dūreṣupātinaṃ dāntam astrayuddhe ca pāragam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालपुत्रो न्यवधीद् दिष्ट्या स वरम् अच्युतम् कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम्
pāñcālaputro nyavadhīd diṣṭyā sa varam acyutam kurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yattaṃ mahāratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तं दिष्टं हि बलवत् पौरुषाद् इति मे मतिः यद् द्रोणो निहतः शूरः पार्षतेन महात्मना
vyaktaṃ diṣṭaṃ hi balavat pauruṣād iti me matiḥ yad droṇo nihataḥ śūraḥ pārṣatena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रं चतुर्विधं वीरे यस्मिन्न् आसीत् प्रतिष्ठितम् तम् इष्वस्त्रवराचार्यं द्रोणं शंससि मे हतम्
astraṃ caturvidhaṃ vīre yasminn āsīt pratiṣṭhitam tam iṣvastravarācāryaṃ droṇaṃ śaṃsasi me hatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा हतं रुक्मरथं वैयाघ्रपरिवारणम् जातरूपपरिष्कारं नाद्य शोकम् अपानुदे
śrutvā hataṃ rukmarathaṃ vaiyāghraparivāraṇam jātarūpapariṣkāraṃ nādya śokam apānude
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नूनं परदुःखेन कश् चिन् म्रियति संजय यत्र द्रोणम् अहं श्रुत्वा हतं जीवामि न म्रिये
na nūnaṃ paraduḥkhena kaś cin mriyati saṃjaya yatra droṇam ahaṃ śrutvā hataṃ jīvāmi na mriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम यच् छ्रुत्वा निहतं द्रोणं शतधा न विदीर्यते
aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama yac chrutvā nihataṃ droṇaṃ śatadhā na vidīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे वेदे तथेष्व् अस्त्रे यम् उपासन् गुणार्थिनः ब्राह्मणा राजपुत्राश् च स कथं मृत्युना हतः
brāhme vede tatheṣv astre yam upāsan guṇārthinaḥ brāhmaṇā rājaputrāś ca sa kathaṃ mṛtyunā hataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोषणं सागरस्येव मेरोर् इव विसर्पणम् पतनं भास्करस्येव न मृष्ये द्रोणपातनम्
śoṣaṇaṃ sāgarasyeva meror iva visarpaṇam patanaṃ bhāskarasyeva na mṛṣye droṇapātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृप्तानां प्रतिषेद्धासीद् धार्मिकानां च रक्षिता यो ऽत्याक्षीत् कृपणस्यार्थे प्राणान् अपि परंतपः
dṛptānāṃ pratiṣeddhāsīd dhārmikānāṃ ca rakṣitā yo 'tyākṣīt kṛpaṇasyārthe prāṇān api paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमे बृहस्पत्युशनस्तुल्यो बुद्ध्या स निहतः कथम्
mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame bṛhaspatyuśanastulyo buddhyā sa nihataḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च शोणा बृहन्तो ऽश्वाः सैन्धवा हेममालिनः रथे वातजवा युक्ताः सर्वशब्दातिगा रणे
te ca śoṇā bṛhanto 'śvāḥ saindhavā hemamālinaḥ rathe vātajavā yuktāḥ sarvaśabdātigā raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिनो घोषिणो दान्ताः सैन्धवाः साधुवाहिनः दृढाः संग्राममध्येषु कच्चिद् आसन् न विह्वलाः
balino ghoṣiṇo dāntāḥ saindhavāḥ sādhuvāhinaḥ dṛḍhāḥ saṃgrāmamadhyeṣu kaccid āsan na vihvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करिणां बृंहतां युद्धे शङ्खदुन्दुभिनिस्वनम् ज्याक्षेपशरवर्षाणां शस्त्राणां च सहिष्णवः
kariṇāṃ bṛṃhatāṃ yuddhe śaṅkhadundubhinisvanam jyākṣepaśaravarṣāṇāṃ śastrāṇāṃ ca sahiṣṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशंसन्तः पराञ् जेतुं जितश्वासा जितव्यथाः हयाः प्रजविताः शीघ्रा भारद्वाजरथोद्वहाः
āśaṃsantaḥ parāñ jetuṃ jitaśvāsā jitavyathāḥ hayāḥ prajavitāḥ śīghrā bhāradvājarathodvahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते स्म रुक्मरथे युक्ता नरवीरसमाहिताः कथं नाभ्यतरंस् तात पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
te sma rukmarathe yuktā naravīrasamāhitāḥ kathaṃ nābhyataraṃs tāta pāṇḍavānām anīkinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातरूपपरिष्कारम् आस्थाय रथम् उत्तमम् भारद्वाजः किम् अकरोच् छूरः संक्रन्दनो युधि
jātarūpapariṣkāram āsthāya ratham uttamam bhāradvājaḥ kim akaroc chūraḥ saṃkrandano yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यां यस्योपजीवन्ति सर्वलोकधनुर्भृतः स सत्यसंधो बलवान् द्रोणः किम् अकरोद् युधि
vidyāṃ yasyopajīvanti sarvalokadhanurbhṛtaḥ sa satyasaṃdho balavān droṇaḥ kim akarod yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवि शक्रम् इव श्रेष्ठं महामात्रं धनुर्भृताम् के नु तं रौद्रकर्माणं युद्धे प्रत्युद्ययू रथाः
divi śakram iva śreṣṭhaṃ mahāmātraṃ dhanurbhṛtām ke nu taṃ raudrakarmāṇaṃ yuddhe pratyudyayū rathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु रुक्मरथं दृष्ट्वा प्रद्रवन्ति स्म पाण्डवाः दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वाणं सेनां क्षिण्वन्तम् अव्ययम्
nanu rukmarathaṃ dṛṣṭvā pradravanti sma pāṇḍavāḥ divyam astraṃ vikurvāṇaṃ senāṃ kṣiṇvantam avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उताहो सर्वसैन्येन धर्मराजः सहानुजः पाञ्चाल्यप्रग्रहो द्रोणं सर्वतः समवारयत्
utāho sarvasainyena dharmarājaḥ sahānujaḥ pāñcālyapragraho droṇaṃ sarvataḥ samavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनम् आवारयत् पार्थो रथिनो ऽन्यान् अजिह्मगैः ततो द्रोणं समारोहत् पार्षतः पापकर्मकृत्
nūnam āvārayat pārtho rathino 'nyān ajihmagaiḥ tato droṇaṃ samārohat pārṣataḥ pāpakarmakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अन्यं परिपश्यामि वधे कं चन शुष्मिणः धृष्टद्युम्नाद् ऋते रौद्रात् पाल्यमानात् किरीटिना
na hy anyaṃ paripaśyāmi vadhe kaṃ cana śuṣmiṇaḥ dhṛṣṭadyumnād ṛte raudrāt pālyamānāt kirīṭinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् वृतः सर्वतः शूरैः पाञ्चाल्यापसदस् ततः केकयैश् चेदिकारूषैर् मत्स्यैर् अन्यैश् च भूमिपैः
tair vṛtaḥ sarvataḥ śūraiḥ pāñcālyāpasadas tataḥ kekayaiś cedikārūṣair matsyair anyaiś ca bhūmipaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याकुलीकृतम् आचार्यं पिपीलैर् उरगं यथा कर्मण्य् असुकरे सक्तं जघानेति मतिर् मम
vyākulīkṛtam ācāryaṃ pipīlair uragaṃ yathā karmaṇy asukare saktaṃ jaghāneti matir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽधीत्य चतुरो वेदान् सर्वान् आख्यानपञ्चमान् ब्राह्मणानां प्रतिष्ठासीत् स्रोतसाम् इव सागरः स कथं ब्राह्मणो वृद्धः शस्त्रेण वधम् आप्तवान्
yo 'dhītya caturo vedān sarvān ākhyānapañcamān brāhmaṇānāṃ pratiṣṭhāsīt srotasām iva sāgaraḥ sa kathaṃ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमर्षणो मर्षितवान् क्लिश्यमानः सदा मया अनर्हमाणः कौन्तेयः कर्मणस् तस्य तत् फलम्
amarṣaṇo marṣitavān kliśyamānaḥ sadā mayā anarhamāṇaḥ kaunteyaḥ karmaṇas tasya tat phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य कर्मानुजीवन्ति लोके सर्वधनुर्भृतः स सत्यसंधः सुकृती श्रीकामैर् निहतः कथम्
yasya karmānujīvanti loke sarvadhanurbhṛtaḥ sa satyasaṃdhaḥ sukṛtī śrīkāmair nihataḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवि शक्र इव श्रेष्ठो महासत्त्वो महाबलः स कथं निहतः पार्थैः क्षुद्रमत्स्यैर् यथा तिमिः
divi śakra iva śreṣṭho mahāsattvo mahābalaḥ sa kathaṃ nihataḥ pārthaiḥ kṣudramatsyair yathā timiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रहस्तश् च बलवान् दृढधन्वारिमर्दनः न यस्य जीविताकाङ्क्षी विषयं प्राप्य जीवति
kṣiprahastaś ca balavān dṛḍhadhanvārimardanaḥ na yasya jīvitākāṅkṣī viṣayaṃ prāpya jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं द्वौ न जहतः शब्दौ जीवमानं कदा चन ब्राह्मश् च वेदकामानां ज्याघोषश् च धनुर्भृताम्
yaṃ dvau na jahataḥ śabdau jīvamānaṃ kadā cana brāhmaś ca vedakāmānāṃ jyāghoṣaś ca dhanurbhṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं मृष्ये हतं द्रोणं सिंहद्विरदविक्रमम् कथं संजय दुर्धर्षम् अनाधृष्ययशोबलम्
nāhaṃ mṛṣye hataṃ droṇaṃ siṃhadviradavikramam kathaṃ saṃjaya durdharṣam anādhṛṣyayaśobalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के ऽरक्षन् दक्षिणं चक्रं सव्यं के च महात्मनः पुरस्तात् के च वीरस्य युध्यमानस्य संयुगे
ke 'rakṣan dakṣiṇaṃ cakraṃ savyaṃ ke ca mahātmanaḥ purastāt ke ca vīrasya yudhyamānasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के च तत्र तनुं त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युम् आव्रजन् द्रोणस्य समरे वीराः के ऽकुर्वन्त परां धृतिम्
ke ca tatra tanuṃ tyaktvā pratīpaṃ mṛtyum āvrajan droṇasya samare vīrāḥ ke 'kurvanta parāṃ dhṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् आर्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्व् आपत्सु संजय पराक्रमेद् यथाशक्त्या तच् च तस्मिन् प्रतिष्ठितम्
etad āryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsv āpatsu saṃjaya parākramed yathāśaktyā tac ca tasmin pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुह्यते मे मनस् तात कथा तावन् निवर्त्यताम् भूयस् तु लब्धसंज्ञस् त्वा परिप्रक्ष्यामि संजय
muhyate me manas tāta kathā tāvan nivartyatām bhūyas tu labdhasaṃjñas tvā pariprakṣyāmi saṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.