Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.91
संजय उवाच शृणुष्वैकमना राजन् यन् मां त्वं परिपृच्छसि द्राव्यमाणे बले तस्मिन् हार्दिक्येन महात्मना
saṃjaya uvāca śṛṇuṣvaikamanā rājan yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi drāvyamāṇe bale tasmin hārdikyena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जयावनते चापि प्रहृष्टैश् चैव तावकैः द्वीपो य आसीत् पाण्डूनाम् अगाधे गाधम् इच्छताम्
lajjayāvanate cāpi prahṛṣṭaiś caiva tāvakaiḥ dvīpo ya āsīt pāṇḍūnām agādhe gādham icchatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तु निनदं भीमं तावकानां महाहवे शैनेयस् त्वरितो राजन् कृतवर्माणम् अभ्ययात्
śrutvā tu ninadaṃ bhīmaṃ tāvakānāṃ mahāhave śaineyas tvarito rājan kṛtavarmāṇam abhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतवर्मा तु हार्दिक्यः शैनेयं निशितैः शरैः अवाकिरत् सुसंक्रुद्धस् ततो ऽक्रुध्यत सात्यकिः
kṛtavarmā tu hārdikyaḥ śaineyaṃ niśitaiḥ śaraiḥ avākirat susaṃkruddhas tato 'krudhyata sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुनिशितं भल्लं शैनेयः कृतवर्मणे प्रेषयाम् आस समरे शरांश् च चतुरो ऽपरान्
tataḥ suniśitaṃ bhallaṃ śaineyaḥ kṛtavarmaṇe preṣayām āsa samare śarāṃś ca caturo 'parān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तस्य जघ्निरे वाहान् भल्लेनास्याच्छिनद् धनुः पृष्ठरक्षं तथा सूतम् अविध्यन् निशितैः शरैः
te tasya jaghnire vāhān bhallenāsyācchinad dhanuḥ pṛṣṭharakṣaṃ tathā sūtam avidhyan niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं विरथं कृत्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः सेनाम् अस्यार्दयाम् आस शरैः संनतपर्वभिः
tatas taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ senām asyārdayām āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साभज्यताथ पृतना शैनेयशरपीडिता ततः प्रायाद् वै त्वरितः सात्यकिः सत्यविक्रमः
sābhajyatātha pṛtanā śaineyaśarapīḍitā tataḥ prāyād vai tvaritaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु राजन् यद् अकरोत् तव सैन्येषु वीर्यवान् अतीत्य स महाराज द्रोणानीकमहार्णवम्
śṛṇu rājan yad akarot tava sainyeṣu vīryavān atītya sa mahārāja droṇānīkamahārṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराजित्य च संहृष्टः कृतवर्माणम् आहवे यन्तारम् अब्रवीच् छूरः शनैर् याहीत्य् असंभ्रमम्
parājitya ca saṃhṛṣṭaḥ kṛtavarmāṇam āhave yantāram abravīc chūraḥ śanair yāhīty asaṃbhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु तव तत् सैन्यं रथाश्वद्विपसंकुलम् पदातिजनसंपूर्णम् अब्रवीत् सारथिं पुनः
dṛṣṭvā tu tava tat sainyaṃ rathāśvadvipasaṃkulam padātijanasaṃpūrṇam abravīt sārathiṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् एतन् मेघसंकाशं द्रोणानीकस्य सव्यतः सुमहत् कुञ्जरानीकं यस्य रुक्मरथो मुखम्
yad etan meghasaṃkāśaṃ droṇānīkasya savyataḥ sumahat kuñjarānīkaṃ yasya rukmaratho mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते हि बहवः सूत दुर्निवार्याश् च संयुगे दुर्योधनसमादिष्टा मदर्थे त्यक्तजीविताः राजपुत्रा महेष्वासाः सर्वे विक्रान्तयोधिनः
ete hi bahavaḥ sūta durnivāryāś ca saṃyuge duryodhanasamādiṣṭā madarthe tyaktajīvitāḥ rājaputrā maheṣvāsāḥ sarve vikrāntayodhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगर्तानां रथोदाराः सुवर्णविकृतध्वजाः माम् एवाभिमुखा वीरा योत्स्यमाना व्यवस्थिताः
trigartānāṃ rathodārāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ mām evābhimukhā vīrā yotsyamānā vyavasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र मां प्रापय क्षिप्रम् अश्वांश् चोदय सारथे त्रिगर्तैः सह योत्स्यामि भारद्वाजस्य पश्यतः
atra māṃ prāpaya kṣipram aśvāṃś codaya sārathe trigartaiḥ saha yotsyāmi bhāradvājasya paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रायाच् छनैः सूतः सात्वतस्य मते स्थितः रथेनादित्यवर्णेन भास्वरेण पताकिना
tataḥ prāyāc chanaiḥ sūtaḥ sātvatasya mate sthitaḥ rathenādityavarṇena bhāsvareṇa patākinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् ऊहुः सारथेर् वश्या वल्गमाना हयोत्तमाः वायुवेगसमाः संख्ये कुन्देन्दुरजतप्रभाः
tam ūhuḥ sārather vaśyā valgamānā hayottamāḥ vāyuvegasamāḥ saṃkhye kundendurajataprabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपतन्तं रथं तं तु शङ्खवर्णैर् हयोत्तमैः परिवव्रुस् ततः शूरा गजानीकेन सर्वतः किरन्तो विविधांस् तीक्ष्णान् सायकांल् लघुवेधिनः
āpatantaṃ rathaṃ taṃ tu śaṅkhavarṇair hayottamaiḥ parivavrus tataḥ śūrā gajānīkena sarvataḥ kiranto vividhāṃs tīkṣṇān sāyakāṃl laghuvedhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्वतो ऽपि शितैर् बाणैर् गजानीकम् अयोधयत् पर्वतान् इव वर्षेण तपान्ते जलदो महान्
sātvato 'pi śitair bāṇair gajānīkam ayodhayat parvatān iva varṣeṇa tapānte jalado mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्राशनिसमस्पर्शैर् वध्यमानाः शरैर् गजाः प्राद्रवन् रणम् उत्सृज्य शिनिवीर्यसमीरितैः
vajrāśanisamasparśair vadhyamānāḥ śarair gajāḥ prādravan raṇam utsṛjya śinivīryasamīritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्णदन्ता विरुधिरा भिन्नमस्तकपिण्डकाः विशीर्णकर्णास्यकरा विनियन्तृपताकिनः
śīrṇadantā virudhirā bhinnamastakapiṇḍakāḥ viśīrṇakarṇāsyakarā viniyantṛpatākinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभिन्नवर्मघण्टाश् च संनिकृत्तमहाध्वजाः हतारोहा दिशो राजन् भेजिरे भ्रष्टकम्बलाः
saṃbhinnavarmaghaṇṭāś ca saṃnikṛttamahādhvajāḥ hatārohā diśo rājan bhejire bhraṣṭakambalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुवन्तो विविधान् रावाञ् जलदोपमनिस्वनाः नाराचैर् वत्सदन्तैश् च सात्वतेन विदारिताः
ruvanto vividhān rāvāñ jaladopamanisvanāḥ nārācair vatsadantaiś ca sātvatena vidāritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् द्रुते गजानीके जलसंधो महारथः यत्तः संप्रापयन् नागं रजताश्वरथं प्रति
tasmin drute gajānīke jalasaṃdho mahārathaḥ yattaḥ saṃprāpayan nāgaṃ rajatāśvarathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मवर्णकरः शूरस् तपनीयाङ्गदः शुचिः कुण्डली मुकुटी शङ्खी रक्तचन्दनरूषितः
rukmavarṇakaraḥ śūras tapanīyāṅgadaḥ śuciḥ kuṇḍalī mukuṭī śaṅkhī raktacandanarūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरसा धारयन् दीप्तां तपनीयमयीं स्रजम् उरसा धारयन् निष्कं कण्ठसूत्रं च भास्वरम्
śirasā dhārayan dīptāṃ tapanīyamayīṃ srajam urasā dhārayan niṣkaṃ kaṇṭhasūtraṃ ca bhāsvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चापं च रुक्मविकृतं विधुन्वन् गजमूर्धनि अशोभत महाराज सविद्युद् इव तोयदः
cāpaṃ ca rukmavikṛtaṃ vidhunvan gajamūrdhani aśobhata mahārāja savidyud iva toyadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं सहसा मागधस्य गजोत्तमम् सात्यकिर् वारयाम् आस वेलेवोद्वृत्तम् अर्णवम्
tam āpatantaṃ sahasā māgadhasya gajottamam sātyakir vārayām āsa velevodvṛttam arṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागं निवारितं दृष्ट्वा शैनेयस्य शरोत्तमैः अक्रुध्यत रणे राजञ् जलसंधो महाबलः
nāgaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā śaineyasya śarottamaiḥ akrudhyata raṇe rājañ jalasaṃdho mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रुद्धो महेष्वासो मार्गणैर् भारसाधनैः अविध्यत शिनेः पौत्रं जलसंधो महोरसि
tataḥ kruddho maheṣvāso mārgaṇair bhārasādhanaiḥ avidhyata śineḥ pautraṃ jalasaṃdho mahorasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च अस्यतो वृष्णिवीरस्य निचकर्त शरासनम्
tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca asyato vṛṣṇivīrasya nicakarta śarāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिं छिन्नधन्वानं प्रहसन्न् इव भारत अविध्यन् मागधो वीरः पञ्चभिर् निशितैः शरैः
sātyakiṃ chinnadhanvānaṃ prahasann iva bhārata avidhyan māgadho vīraḥ pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विद्धो बहुभिर् बाणैर् जलसंधेन वीर्यवान् नाकम्पत महाबाहुस् तद् अद्भुतम् इवाभवत्
sa viddho bahubhir bāṇair jalasaṃdhena vīryavān nākampata mahābāhus tad adbhutam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयन् वै स शरान् नात्यर्थं संभ्रमाद् बली धनुर् अन्यत् समादाय तिष्ठ तिष्ठेत्य् उवाच ह
acintayan vai sa śarān nātyarthaṃ saṃbhramād balī dhanur anyat samādāya tiṣṭha tiṣṭhety uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् उक्त्वा शैनेयो जलसंधं महोरसि विव्याध षष्ट्या सुभृशं शराणां प्रहसन्न् इव
etāvad uktvā śaineyo jalasaṃdhaṃ mahorasi vivyādha ṣaṣṭyā subhṛśaṃ śarāṇāṃ prahasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुरप्रेण च पीतेन मुष्टिदेशे महद् धनुः जलसंधस्य चिच्छेद विव्याध च त्रिभिः शरैः
kṣurapreṇa ca pītena muṣṭideśe mahad dhanuḥ jalasaṃdhasya ciccheda vivyādha ca tribhiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसंधस् तु तत् त्यक्त्वा सशरं वै शरासनम् तोमरं व्यसृजत् तूर्णं सात्यकिं प्रति मारिष
jalasaṃdhas tu tat tyaktvā saśaraṃ vai śarāsanam tomaraṃ vyasṛjat tūrṇaṃ sātyakiṃ prati māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महारणे अभ्यगाद् धरणीं घोरः श्वसन्न् इव महोरगः
sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahāraṇe abhyagād dharaṇīṃ ghoraḥ śvasann iva mahoragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्भिन्ने तु भुजे सव्ये सात्यकिः सत्यविक्रमः त्रिंशद्भिर् विशिखैस् तीक्ष्णैर् जलसंधम् अताडयत्
nirbhinne tu bhuje savye sātyakiḥ satyavikramaḥ triṃśadbhir viśikhais tīkṣṇair jalasaṃdham atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृह्य तु ततः खड्गं जलसंधो महाबलः आर्षभं चर्म च महच् छतचन्द्रम् अलंकृतम् तत आविध्य तं खड्गं सात्वतायोत्ससर्ज ह
pragṛhya tu tataḥ khaḍgaṃ jalasaṃdho mahābalaḥ ārṣabhaṃ carma ca mahac chatacandram alaṃkṛtam tata āvidhya taṃ khaḍgaṃ sātvatāyotsasarja ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैनेयस्य धनुश् छित्त्वा स खड्गो न्यपतन् महीम् अलातचक्रवच् चैव व्यरोचत महीं गतः
śaineyasya dhanuś chittvā sa khaḍgo nyapatan mahīm alātacakravac caiva vyarocata mahīṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यद् धनुर् आदाय सर्वकायावदारणम् शालस्कन्धप्रतीकाशम् इन्द्राशनिसमस्वनम् विस्फार्य विव्यधे क्रुद्धो जलसंधं शरेण ह
athānyad dhanur ādāya sarvakāyāvadāraṇam śālaskandhapratīkāśam indrāśanisamasvanam visphārya vivyadhe kruddho jalasaṃdhaṃ śareṇa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः साभरणौ बाहू क्षुराभ्यां माधवोत्तमः साङ्गदौ जलसंधस्य चिच्छेद प्रहसन्न् इव
tataḥ sābharaṇau bāhū kṣurābhyāṃ mādhavottamaḥ sāṅgadau jalasaṃdhasya ciccheda prahasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ बाहू परिघप्रख्यौ पेततुर् गजसत्तमात् वसुंधरधराद् भ्रष्टौ पञ्चशीर्षाव् इवोरगौ
tau bāhū parighaprakhyau petatur gajasattamāt vasuṃdharadharād bhraṣṭau pañcaśīrṣāv ivoragau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुदंष्ट्रं सुहनु चारुकुण्डलम् उन्नसम् क्षुरेणास्य तृतीयेन शिरश् चिच्छेद सात्यकिः
tataḥ sudaṃṣṭraṃ suhanu cārukuṇḍalam unnasam kṣureṇāsya tṛtīyena śiraś ciccheda sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् पातितशिरोबाहुकबन्धं भीमदर्शनम् द्विरदं जलसंधस्य रुधिरेणाभ्यषिञ्चत
tat pātitaśirobāhukabandhaṃ bhīmadarśanam dviradaṃ jalasaṃdhasya rudhireṇābhyaṣiñcata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसंधं निहत्याजौ त्वरमाणस् तु सात्वतः नैषादिं पातयाम् आस गजस्कन्धाद् विशां पते
jalasaṃdhaṃ nihatyājau tvaramāṇas tu sātvataḥ naiṣādiṃ pātayām āsa gajaskandhād viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरेणावसिक्ताङ्गो जलसंधस्य कुञ्जरः विलम्बमानम् अवहत् संश्लिष्टं परम् आसनम्
rudhireṇāvasiktāṅgo jalasaṃdhasya kuñjaraḥ vilambamānam avahat saṃśliṣṭaṃ param āsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरार्दितः सात्वतेन मर्दमानः स्ववाहिनीम् घोरम् आर्तस्वरं कृत्वा विदुद्राव महागजः
śarārditaḥ sātvatena mardamānaḥ svavāhinīm ghoram ārtasvaraṃ kṛtvā vidudrāva mahāgajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहाकारो महान् आसीत् तव सैन्यस्य मारिष जलसंधं हतं दृष्ट्वा वृष्णीनाम् ऋषभेण ह
hāhākāro mahān āsīt tava sainyasya māriṣa jalasaṃdhaṃ hataṃ dṛṣṭvā vṛṣṇīnām ṛṣabheṇa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुखाश् चाभ्यधावन्त तव योधाः समन्ततः पलायने कृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
vimukhāś cābhyadhāvanta tava yodhāḥ samantataḥ palāyane kṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् द्रोणः शस्त्रभृतां वरः अभ्ययाज् जवनैर् अश्वैर् युयुधानं महारथम्
etasminn antare rājan droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ abhyayāj javanair aśvair yuyudhānaṃ mahāratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उदीर्णं तथा दृष्ट्वा शैनेयं कुरुपुंगवाः द्रोणेनैव सह क्रुद्धाः सात्यकिं पर्यवारयन्
tam udīrṇaṃ tathā dṛṣṭvā śaineyaṃ kurupuṃgavāḥ droṇenaiva saha kruddhāḥ sātyakiṃ paryavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां सात्वतस्य च द्रोणस्य च रणे राजन् घोरं देवासुरोपमम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kurūṇāṃ sātvatasya ca droṇasya ca raṇe rājan ghoraṃ devāsuropamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.