Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.97
धृतराष्ट्र उवाच संप्रमृद्य महत् सैन्यं यान्तं शैनेयम् अर्जुनम् निर्ह्रीका मम ते पुत्राः किम् अकुर्वत संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca saṃpramṛdya mahat sainyaṃ yāntaṃ śaineyam arjunam nirhrīkā mama te putrāḥ kim akurvata saṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं चैषां तथा युद्धे धृतिर् आसीन् मुमूर्षताम् शैनेयचरितं दृष्ट्वा सदृशं सव्यसाचिनः
kathaṃ caiṣāṃ tathā yuddhe dhṛtir āsīn mumūrṣatām śaineyacaritaṃ dṛṣṭvā sadṛśaṃ savyasācinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु वक्ष्यन्ति ते क्षात्रं सैन्यमध्ये पराजिताः कथं च सात्यकिर् युद्धे व्यतिक्रान्तो महायशाः
kiṃ nu vakṣyanti te kṣātraṃ sainyamadhye parājitāḥ kathaṃ ca sātyakir yuddhe vyatikrānto mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं च मम पुत्राणां जीवतां तत्र संजय शैनेयो ऽभिययौ युद्धे तन् ममाचक्ष्व तत्त्वतः
kathaṃ ca mama putrāṇāṃ jīvatāṃ tatra saṃjaya śaineyo 'bhiyayau yuddhe tan mamācakṣva tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यद्भुतम् इदं तात त्वत्सकाशाच् छृणोम्य् अहम् एकस्य बहुभिर् युद्धं शत्रुभिर् वै महारथैः
atyadbhutam idaṃ tāta tvatsakāśāc chṛṇomy aham ekasya bahubhir yuddhaṃ śatrubhir vai mahārathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतम् अहं मन्ये मन्दभाग्यान् सुतान् प्रति यत्रावध्यन्त समरे सात्वतेन महात्मना
viparītam ahaṃ manye mandabhāgyān sutān prati yatrāvadhyanta samare sātvatena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्य हि न पर्याप्तं मत्सैन्यं तस्य संजय क्रुद्धस्य युयुधानस्य सर्वे तिष्ठन्तु पाण्डवाः
ekasya hi na paryāptaṃ matsainyaṃ tasya saṃjaya kruddhasya yuyudhānasya sarve tiṣṭhantu pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जित्य समरे द्रोणं कृतिनं युद्धदुर्मदम् यथा पशुगणान् सिंहस् तद्वद् धन्ता सुतान् मम
nirjitya samare droṇaṃ kṛtinaṃ yuddhadurmadam yathā paśugaṇān siṃhas tadvad dhantā sutān mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतवर्मादिभिः शूरैर् यत्तैर् बहुभिर् आहवे युयुधानो न शकितो हन्तुं यः पुरुषर्षभः
kṛtavarmādibhiḥ śūrair yattair bahubhir āhave yuyudhāno na śakito hantuṃ yaḥ puruṣarṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् ईदृशकं युद्धं कृतवांस् तत्र फल्गुनः यादृशं कृतवान् युद्धं शिनेर् नप्ता महायशाः
naitad īdṛśakaṃ yuddhaṃ kṛtavāṃs tatra phalgunaḥ yādṛśaṃ kṛtavān yuddhaṃ śiner naptā mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तव दुर्मन्त्रिते राजन् दुर्योधनकृतेन च शृणुष्वावहितो भूत्वा यत् ते वक्ष्यामि भारत
saṃjaya uvāca tava durmantrite rājan duryodhanakṛtena ca śṛṇuṣvāvahito bhūtvā yat te vakṣyāmi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पुनः संन्यवर्तन्त कृत्वा संशप्तकान् मिथः परां युद्धे मतिं कृत्वा पुत्रस्य तव शासनात्
te punaḥ saṃnyavartanta kṛtvā saṃśaptakān mithaḥ parāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā putrasya tava śāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि सादिसहस्राणि दुर्योधनपुरोगमाः शकाः काम्बोजबाह्लीका यवनाः पारदास् तथा
trīṇi sādisahasrāṇi duryodhanapurogamāḥ śakāḥ kāmbojabāhlīkā yavanāḥ pāradās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुणिन्दास् तङ्गणाम्बष्ठाः पैशाचाश् च समन्दराः अभ्यद्रवन्त शैनेयं शलभाः पावकं यथा
kuṇindās taṅgaṇāmbaṣṭhāḥ paiśācāś ca samandarāḥ abhyadravanta śaineyaṃ śalabhāḥ pāvakaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्ताश् च पार्वतीयानां रथाः पाषाणयोधिनाम् शूराः पञ्चशता राजञ् शैनेयं समुपाद्रवन्
yuktāś ca pārvatīyānāṃ rathāḥ pāṣāṇayodhinām śūrāḥ pañcaśatā rājañ śaineyaṃ samupādravan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रथसहस्रेण महारथशतेन च द्विरदानां सहस्रेण द्विसाहस्रैश् च वाजिभिः
tato rathasahasreṇa mahārathaśatena ca dviradānāṃ sahasreṇa dvisāhasraiś ca vājibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरवर्षाणि मुञ्चन्तो विविधानि महारथाः अभ्यद्रवन्त शैनेयम् असंख्येयाश् च पत्तयः
śaravarṣāṇi muñcanto vividhāni mahārathāḥ abhyadravanta śaineyam asaṃkhyeyāś ca pattayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांश् च संचोदयन् सर्वान् घ्नतैनम् इति भारत दुःशासनो महाराज सात्यक्तिं पर्यवारयत्
tāṃś ca saṃcodayan sarvān ghnatainam iti bhārata duḥśāsano mahārāja sātyaktiṃ paryavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्भुतम् अपश्याम शैनेयचरितं महत् यद् एको बहुभिः सार्धम् असंभ्रान्तम् अयुध्यत
tatrādbhutam apaśyāma śaineyacaritaṃ mahat yad eko bahubhiḥ sārdham asaṃbhrāntam ayudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवधीच् च रथानीकं द्विरदानां च तद् बलम् सादिनश् चैव तान् सर्वान् दस्यून् अपि च सर्वशः
avadhīc ca rathānīkaṃ dviradānāṃ ca tad balam sādinaś caiva tān sarvān dasyūn api ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चक्रैर् विमथितैर् भग्नैश् च परमायुधैः अक्षैश् च बहुधा भग्नैर् ईषादण्डकबन्धुरैः
tatra cakrair vimathitair bhagnaiś ca paramāyudhaiḥ akṣaiś ca bahudhā bhagnair īṣādaṇḍakabandhuraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूबरैर् मथितैश् चापि ध्वजैश् चापि निपातितैः वर्मभिश् चामरैश् चैव व्यवकीर्णा वसुंधरा
kūbarair mathitaiś cāpi dhvajaiś cāpi nipātitaiḥ varmabhiś cāmaraiś caiva vyavakīrṇā vasuṃdharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रग्भिर् आभरणैर् वस्त्रैर् अनुकर्षैश् च मारिष संछन्ना वसुधा तत्र द्यौर् ग्रहैर् इव भारत
sragbhir ābharaṇair vastrair anukarṣaiś ca māriṣa saṃchannā vasudhā tatra dyaur grahair iva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिरूपधराश् चापि पतिताः कुञ्जरोत्तमाः अञ्जनस्य कुले जाता वामनस्य च भारत सुप्रतीककुले जाता महापद्मकुले तथा
girirūpadharāś cāpi patitāḥ kuñjarottamāḥ añjanasya kule jātā vāmanasya ca bhārata supratīkakule jātā mahāpadmakule tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐरावणकुले चैव तथान्येषु कुलेषु च जाता दन्तिवरा राजञ् शेरते बहवो हताः
airāvaṇakule caiva tathānyeṣu kuleṣu ca jātā dantivarā rājañ śerate bahavo hatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनायुजान् पार्वतीयान् काम्बोजारट्टबाह्लिकान् तथा हयवरान् राजन् निजघ्ने तत्र सात्यकिः
vanāyujān pārvatīyān kāmbojāraṭṭabāhlikān tathā hayavarān rājan nijaghne tatra sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानादेशसमुत्थांश् च नानाजात्यांश् च पत्तिनः निजघ्ने तत्र शैनेयः शतशो ऽथ सहस्रशः
nānādeśasamutthāṃś ca nānājātyāṃś ca pattinaḥ nijaghne tatra śaineyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु प्रकाल्यमानेषु दस्यून् दुःशासनो ऽब्रवीत् निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः
teṣu prakālyamāneṣu dasyūn duḥśāsano 'bravīt nivartadhvam adharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांश् चापि सर्वान् संप्रेक्ष्य पुत्रो दुःशासनस् तव पाषाणयोधिनः शूरान् पार्वतीयान् अचोदयत्
tāṃś cāpi sarvān saṃprekṣya putro duḥśāsanas tava pāṣāṇayodhinaḥ śūrān pārvatīyān acodayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मयुद्धेषु कुशला नैतज् जानाति सात्यकिः अश्मयुद्धम् अजानन्तं घ्नतैनं युद्धकामुकम्
aśmayuddheṣu kuśalā naitaj jānāti sātyakiḥ aśmayuddham ajānantaṃ ghnatainaṃ yuddhakāmukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव कुरवः सर्वे नाश्मयुद्धविशारदाः अभिद्रवत मा भैष्ट न वः प्राप्स्यति सात्यकिः
tathaiva kuravaḥ sarve nāśmayuddhaviśāradāḥ abhidravata mā bhaiṣṭa na vaḥ prāpsyati sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गजशिशुप्रख्यैर् उपलैः शैलवासिनः उद्यतैर् युयुधानस्य स्थिता मरणकाङ्क्षिणः
tato gajaśiśuprakhyair upalaiḥ śailavāsinaḥ udyatair yuyudhānasya sthitā maraṇakāṅkṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेपणीयैस् तथाप्य् अन्ये सात्वतस्य वधैषिणः चोदितास् तव पुत्रेण रुरुधुः सर्वतोदिशम्
kṣepaṇīyais tathāpy anye sātvatasya vadhaiṣiṇaḥ coditās tava putreṇa rurudhuḥ sarvatodiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् आपतताम् एव शिलायुद्धं चिकीर्षताम् सात्यकिः प्रतिसंधाय त्रिंशतं प्राहिणोच् छरान्
teṣām āpatatām eva śilāyuddhaṃ cikīrṣatām sātyakiḥ pratisaṃdhāya triṃśataṃ prāhiṇoc charān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अश्मवृष्टिं तुमुलां पार्वतीयैः समीरिताम् बिभेदोरगसंकाशैर् नाराचैः शिनिपुंगवः
tām aśmavṛṣṭiṃ tumulāṃ pārvatīyaiḥ samīritām bibhedoragasaṃkāśair nārācaiḥ śinipuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् अश्मचूर्णैर् दीप्यद्भिः खद्योतानाम् इव व्रजैः प्रायः सैन्यान्य् अवध्यन्त हाहाभूतानि मारिष
tair aśmacūrṇair dīpyadbhiḥ khadyotānām iva vrajaiḥ prāyaḥ sainyāny avadhyanta hāhābhūtāni māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पञ्चशताः शूराः समुद्यतमहाशिलाः निकृत्तबाहवो राजन् निपेतुर् धरणीतले
tataḥ pañcaśatāḥ śūrāḥ samudyatamahāśilāḥ nikṛttabāhavo rājan nipetur dharaṇītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाषाणयोधिनः शूरान् यतमानान् अवस्थितान् अवधीद् बहुसाहस्रांस् तद् अद्भुतम् इवाभवत्
pāṣāṇayodhinaḥ śūrān yatamānān avasthitān avadhīd bahusāhasrāṃs tad adbhutam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुनर् बस्तमुखैर् अश्मवृष्टिं समन्ततः अयोहस्तैः शूलहस्तैर् दरदैः खशतङ्गणैः
tataḥ punar bastamukhair aśmavṛṣṭiṃ samantataḥ ayohastaiḥ śūlahastair daradaiḥ khaśataṅgaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बष्ठैश् च कुणिन्दैश् च क्षिप्तां क्षिप्तां स सात्यकिः नाराचैः प्रतिविव्याध प्रेक्षमाणो महाबलः
ambaṣṭhaiś ca kuṇindaiś ca kṣiptāṃ kṣiptāṃ sa sātyakiḥ nārācaiḥ prativivyādha prekṣamāṇo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्रीणां भिद्यमानानाम् अन्तरिक्षे शितैः शरैः शब्देन प्राद्रवन् राजन् गजाश्वरथपत्तयः
adrīṇāṃ bhidyamānānām antarikṣe śitaiḥ śaraiḥ śabdena prādravan rājan gajāśvarathapattayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मचूर्णैः समाकीर्णा मनुष्याश् च वयांसि च नाशक्नुवन्न् अवस्थातुं भ्रमरैर् इव दंशिताः
aśmacūrṇaiḥ samākīrṇā manuṣyāś ca vayāṃsi ca nāśaknuvann avasthātuṃ bhramarair iva daṃśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतशिष्टा विरुधिरा भिन्नमस्तकपिण्डिकाः कुञ्जराः संन्यवर्तन्त युयुधानरथं प्रथि
hataśiṣṭā virudhirā bhinnamastakapiṇḍikāḥ kuñjarāḥ saṃnyavartanta yuyudhānarathaṃ prathi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शब्दः समभवत् तव सैन्यस्य मारिष माधवेनार्द्यमानस्य सागरस्येव दारुणः
tataḥ śabdaḥ samabhavat tava sainyasya māriṣa mādhavenārdyamānasya sāgarasyeva dāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा द्रोणो यन्तारम् अब्रवीत् एष सूत रणे क्रुद्धः सात्वतानां महारथः
taṃ śabdaṃ tumulaṃ śrutvā droṇo yantāram abravīt eṣa sūta raṇe kruddhaḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारयन् बहुधा सैन्यं रणे चरति कालवत् यत्रैष शब्दस् तुमुलस् तत्र सूत रथं नय
dārayan bahudhā sainyaṃ raṇe carati kālavat yatraiṣa śabdas tumulas tatra sūta rathaṃ naya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाषाणयोधिभिर् नूनं युयुधानः समागतः तथा हि रथिनः सर्वे ह्रियन्ते विद्रुतैर् हयैः
pāṣāṇayodhibhir nūnaṃ yuyudhānaḥ samāgataḥ tathā hi rathinaḥ sarve hriyante vidrutair hayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशस्त्रकवचा रुग्णास् तत्र तत्र पतन्ति च न शक्नुवन्ति यन्तारः संयन्तुं तुमुले हयान्
viśastrakavacā rugṇās tatra tatra patanti ca na śaknuvanti yantāraḥ saṃyantuṃ tumule hayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं ब्रुवतो राजन् भारद्वाजस्य धीमतः प्रत्युवाच ततो यन्ता द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्
ity evaṃ bruvato rājan bhāradvājasya dhīmataḥ pratyuvāca tato yantā droṇaṃ śastrabhṛtāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुष्मन् द्रवते सैन्यं कौरवेयं समन्ततः पश्य योधान् रणे भिन्नान् धावमानांस् ततस् ततः
āyuṣman dravate sainyaṃ kauraveyaṃ samantataḥ paśya yodhān raṇe bhinnān dhāvamānāṃs tatas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते च सहिताः शूराः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह त्वाम् एव हि जिघांसन्तः प्राद्रवन्ति समन्ततः
ete ca sahitāḥ śūrāḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha tvām eva hi jighāṃsantaḥ prādravanti samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र कार्यं समाधत्स्व प्राप्तकालम् अरिंदम स्थाने वा गमने वापि दूरं यातश् च सात्यकिः
atra kāryaṃ samādhatsva prāptakālam ariṃdama sthāne vā gamane vāpi dūraṃ yātaś ca sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवं वदतस् तस्य भारद्वाजस्य मारिष प्रत्यदृश्यत शैनेयो निघ्नन् बहुविधान् रथान्
tathaivaṃ vadatas tasya bhāradvājasya māriṣa pratyadṛśyata śaineyo nighnan bahuvidhān rathān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वध्यमानाः समरे युयुधानेन तावकाः युयुधानरथं त्यक्त्वा द्रोणानीकाय दुद्रुवुः
te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ yuyudhānarathaṃ tyaktvā droṇānīkāya dudruvuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैस् तु दुःशासनः सार्धं रथैः पूर्वं न्यवर्तत ते भीतास् त्व् अभ्यधावन्त सर्वे द्रोणरथं प्रति
yais tu duḥśāsanaḥ sārdhaṃ rathaiḥ pūrvaṃ nyavartata te bhītās tv abhyadhāvanta sarve droṇarathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.