Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.98
संजय उवाच दुःशासनरथं दृष्ट्वा समीपे पर्यवस्थितम् भारद्वाजस् ततो वाक्यं दुःशासनम् अथाब्रवीत्
saṃjaya uvāca duḥśāsanarathaṃ dṛṣṭvā samīpe paryavasthitam bhāradvājas tato vākyaṃ duḥśāsanam athābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःशासन रथाः सर्वे कस्माद् एते प्रविद्रुताः कच्चित् क्षेमं तु नृपतेः कच्चिज् जीवति सैन्धवः
duḥśāsana rathāḥ sarve kasmād ete pravidrutāḥ kaccit kṣemaṃ tu nṛpateḥ kaccij jīvati saindhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रो भवान् अत्र राजभ्राता महारथः किमर्थं द्रवसे युद्धे यौवराज्यम् अवाप्य हि
rājaputro bhavān atra rājabhrātā mahārathaḥ kimarthaṃ dravase yuddhe yauvarājyam avāpya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं वैरं महत् कृत्वा पाञ्चालैः पाण्डवैः सह एकं सात्यकिम् आसाद्य कथं भीतो ऽसि संयुगे
svayaṃ vairaṃ mahat kṛtvā pāñcālaiḥ pāṇḍavaiḥ saha ekaṃ sātyakim āsādya kathaṃ bhīto 'si saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जानीषे पुरा त्वं तु गृह्णन्न् अक्षान् दुरोदरे शरा ह्य् एते भविष्यन्ति दारुणाशीविषोपमाः
na jānīṣe purā tvaṃ tu gṛhṇann akṣān durodare śarā hy ete bhaviṣyanti dāruṇāśīviṣopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रियाणां च वचनं पाण्डवेषु विशेषतः द्रौपद्याश् च परिक्लेशस् त्वन्मूलो ह्य् अभवत् पुरा
apriyāṇāṃ ca vacanaṃ pāṇḍaveṣu viśeṣataḥ draupadyāś ca parikleśas tvanmūlo hy abhavat purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व ते मानश् च दर्पश् च क्व च तद् वीर गर्जितम् आशीविषसमान् पार्थान् कोपयित्वा क्व यास्यसि
kva te mānaś ca darpaś ca kva ca tad vīra garjitam āśīviṣasamān pārthān kopayitvā kva yāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोच्येयं भारती सेना राजा चैव सुयोधनः यस्य त्वं कर्कशो भ्राता पलायनपरायणः
śocyeyaṃ bhāratī senā rājā caiva suyodhanaḥ yasya tvaṃ karkaśo bhrātā palāyanaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु नाम त्वया वीर दीर्यमाणा भयार्दिता स्वबाहुबलम् आस्थाय रक्षितव्या ह्य् अनीकिनी स त्वम् अद्य रणं त्यक्त्वा भीतो हर्षयसे परान्
nanu nāma tvayā vīra dīryamāṇā bhayārditā svabāhubalam āsthāya rakṣitavyā hy anīkinī sa tvam adya raṇaṃ tyaktvā bhīto harṣayase parān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रुते त्वयि सैन्यस्य नायके शत्रुसूदन को ऽन्यः स्थास्यति संग्रामे भीतो भीते व्यपाश्रये
vidrute tvayi sainyasya nāyake śatrusūdana ko 'nyaḥ sthāsyati saṃgrāme bhīto bhīte vyapāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेन सात्वतेनाद्य युध्यमानस्य चानघ पलायने तव मतिः संग्रामाद् धि प्रवर्तते
ekena sātvatenādya yudhyamānasya cānagha palāyane tava matiḥ saṃgrāmād dhi pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा गाण्डीवधन्वानं भीमसेनं च कौरव यमौ च युधि द्रष्टासि तदा त्वं किं करिष्यसि
yadā gāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmasenaṃ ca kaurava yamau ca yudhi draṣṭāsi tadā tvaṃ kiṃ kariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधि फल्गुनबाणानां सूर्याग्निसमतेजसाम् न तुल्याः सात्यकिशरा येषां भीतः पलायसे
yudhi phalgunabāṇānāṃ sūryāgnisamatejasām na tulyāḥ sātyakiśarā yeṣāṃ bhītaḥ palāyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि तावत् कृता बुद्धिः पलायनपरायणा पृथिवी धर्मराजस्य शमेनैव प्रदीयताम्
yadi tāvat kṛtā buddhiḥ palāyanaparāyaṇā pṛthivī dharmarājasya śamenaiva pradīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् फल्गुननाराचा निर्मुक्तोरगसंनिभाः नाविशन्ति शरीरं ते तावत् संशाम्य पाण्डवैः
yāvat phalgunanārācā nirmuktoragasaṃnibhāḥ nāviśanti śarīraṃ te tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् ते पृथिवीं पार्था हत्वा भ्रातृशतं रणे नाक्षिपन्ति महात्मानस् तावत् संशाम्य पाण्डवैः
yāvat te pṛthivīṃ pārthā hatvā bhrātṛśataṃ raṇe nākṣipanti mahātmānas tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन् न क्रुध्यते राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः कृष्णश् च समरश्लाघी तावत् संशाम्य पाण्डवैः
yāvan na krudhyate rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇaś ca samaraślāghī tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् भीमो महाबाहुर् विगाह्य महतीं चमूम् सोदरांस् ते न मृद्नाति तावत् संशाम्य पाण्डवैः
yāvad bhīmo mahābāhur vigāhya mahatīṃ camūm sodarāṃs te na mṛdnāti tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् उक्तश् च ते भ्राता भीष्मेण स सुयोधनः अजेयाः पाण्डवाः संख्ये सौम्य संशाम्य पाण्डवैः न च तत् कृतवान् मन्दस् तव भ्राता सुयोधनः
pūrvam uktaś ca te bhrātā bhīṣmeṇa sa suyodhanaḥ ajeyāḥ pāṇḍavāḥ saṃkhye saumya saṃśāmya pāṇḍavaiḥ na ca tat kṛtavān mandas tava bhrātā suyodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युद्धे धृतिम् आस्थाय यत्तो युध्यस्व पाण्डवैः गच्छ तूर्णं रथेनैव तत्र तिष्ठति सात्यकिः
sa yuddhe dhṛtim āsthāya yatto yudhyasva pāṇḍavaiḥ gaccha tūrṇaṃ rathenaiva tatra tiṣṭhati sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया हीनं बलं ह्य् एतद् विद्रविष्यति भारत आत्मार्थं योधय रणे सात्यकिं सत्यविक्रमम्
tvayā hīnaṃ balaṃ hy etad vidraviṣyati bhārata ātmārthaṃ yodhaya raṇe sātyakiṃ satyavikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तव सुतो नाब्रवीत् किं चिद् अप्य् असौ श्रुतं चाश्रुतवत् कृत्वा प्रायाद् येन स सात्यकिः
evam uktas tava suto nābravīt kiṃ cid apy asau śrutaṃ cāśrutavat kṛtvā prāyād yena sa sātyakiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्येन महता युक्तो म्लेच्छानाम् अनिवर्तिनाम् आसाद्य च रणे यत्तो युयुधानम् अयोधयत्
sainyena mahatā yukto mlecchānām anivartinām āsādya ca raṇe yatto yuyudhānam ayodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणो ऽपि रथिनां श्रेष्ठः पाञ्चालान् पाण्डवांस् तथा अभ्यद्रवत संक्रुद्धो जवम् आस्थाय मध्यमम्
droṇo 'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pāñcālān pāṇḍavāṃs tathā abhyadravata saṃkruddho javam āsthāya madhyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य च रणे द्रोणः पाञ्चालानां वरूथिनीम् द्रावयाम् आस योधान् वै शतशो ऽथ सहस्रशः
praviśya ca raṇe droṇaḥ pāñcālānāṃ varūthinīm drāvayām āsa yodhān vai śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणो महाराज नाम विश्राव्य संयुगे पाण्डुपाञ्चालमत्स्यानां प्रचक्रे कदनं महत्
tato droṇo mahārāja nāma viśrāvya saṃyuge pāṇḍupāñcālamatsyānāṃ pracakre kadanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं जयन्तम् अनीकानि भारद्वाजं ततस् ततः पाञ्चालपुत्रो द्युतिमान् वीरकेतुः समभ्ययात्
taṃ jayantam anīkāni bhāradvājaṃ tatas tataḥ pāñcālaputro dyutimān vīraketuḥ samabhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स द्रोणं पञ्चभिर् विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः ध्वजम् एकेन विव्याध सारथिं चास्य सप्तभिः
sa droṇaṃ pañcabhir viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ dhvajam ekena vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्भुतं महाराज दृष्टवान् अस्मि संयुगे यद् द्रोणो रभसं युद्धे पाञ्चाल्यं नाभ्यवर्तत
tatrādbhutaṃ mahārāja dṛṣṭavān asmi saṃyuge yad droṇo rabhasaṃ yuddhe pāñcālyaṃ nābhyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिरुद्धं रणे द्रोणं पाञ्चाला वीक्ष्य मारिष आवव्रुः सर्वतो राजन् धर्मपुत्रजयैषिणः
saṃniruddhaṃ raṇe droṇaṃ pāñcālā vīkṣya māriṣa āvavruḥ sarvato rājan dharmaputrajayaiṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते शरैर् अग्निसंकाशैस् तोमरैश् च महाधनैः शस्त्रैश् च विविधै राजन् द्रोणम् एकम् अवाकिरन्
te śarair agnisaṃkāśais tomaraiś ca mahādhanaiḥ śastraiś ca vividhai rājan droṇam ekam avākiran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहत्य तान् बाणगणान् द्रोणो राजन् समन्ततः महाजलधरान् व्योम्नि मातरिश्वा विवान् इव
nihatya tān bāṇagaṇān droṇo rājan samantataḥ mahājaladharān vyomni mātariśvā vivān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शरं महाघोरं सूर्यपावकसंनिभम् संदधे परवीरघ्नो वीरकेतुरथं प्रति
tataḥ śaraṃ mahāghoraṃ sūryapāvakasaṃnibham saṃdadhe paravīraghno vīraketurathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भित्त्वा तु शरो राजन् पाञ्चाल्यं कुलनन्दनम् अभ्यगाद् धरणीं तूर्णं लोहितार्द्रो ज्वलन्न् इव
sa bhittvā tu śaro rājan pāñcālyaṃ kulanandanam abhyagād dharaṇīṃ tūrṇaṃ lohitārdro jvalann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपतद् रथात् तूर्णं पाञ्चाल्यः कुलनन्दनः पर्वताग्राद् इव महांश् चम्पको वायुपीडितः
tato 'patad rathāt tūrṇaṃ pāñcālyaḥ kulanandanaḥ parvatāgrād iva mahāṃś campako vāyupīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् हते महेष्वासे राजपुत्रे महाबले पाञ्चालास् त्वरिता द्रोणं समन्तात् पर्यवारयन्
tasmin hate maheṣvāse rājaputre mahābale pāñcālās tvaritā droṇaṃ samantāt paryavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रकेतुः सुधन्वा च चित्रवर्मा च भारत तथा चित्ररथश् चैव भ्रातृव्यसनकर्षिताः
citraketuḥ sudhanvā ca citravarmā ca bhārata tathā citrarathaś caiva bhrātṛvyasanakarṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यद्रवन्त सहिता भारद्वाजं युयुत्सवः मुञ्चन्तः शरवर्षाणि तपान्ते जलदा इव
abhyadravanta sahitā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ muñcantaḥ śaravarṣāṇi tapānte jaladā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वध्यमानो बहुधा राजपुत्रैर् महारथैः व्यश्वसूतरथांश् चक्रे कुमारान् कुपितो रणे
sa vadhyamāno bahudhā rājaputrair mahārathaiḥ vyaśvasūtarathāṃś cakre kumārān kupito raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापरैः सुनिशितैर् भल्लैस् तेषां महायशाः पुष्पाणीव विचिन्वन् हि सोत्तमाङ्गान्य् अपातयत्
tathāparaiḥ suniśitair bhallais teṣāṃ mahāyaśāḥ puṣpāṇīva vicinvan hi sottamāṅgāny apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते रथेभ्यो हताः पेतुः क्षितौ राजन् सुवर्चसः देवासुरे पुरा युद्धे यथा दैतेयदानवाः
te rathebhyo hatāḥ petuḥ kṣitau rājan suvarcasaḥ devāsure purā yuddhe yathā daiteyadānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् निहत्य रणे राजन् भारद्वाजः प्रतापवान् कार्मुकं भ्रामयाम् आस हेमपृष्ठं दुरासदम्
tān nihatya raṇe rājan bhāradvājaḥ pratāpavān kārmukaṃ bhrāmayām āsa hemapṛṣṭhaṃ durāsadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालान् निहतान् दृष्ट्वा देवकल्पान् महारथान् धृष्टद्युम्नो भृशं क्रुद्धो नेत्राभ्यां पातयञ् जलम् अभ्यवर्तत संग्रामे क्रुद्धो द्रोणरथं प्रति
pāñcālān nihatān dṛṣṭvā devakalpān mahārathān dhṛṣṭadyumno bhṛśaṃ kruddho netrābhyāṃ pātayañ jalam abhyavartata saṃgrāme kruddho droṇarathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हा हेति सहसा नादः समभवन् नृप पाञ्चाल्येन रणे दृष्ट्वा द्रोणम् आवारितं शरैः
tato hā heti sahasā nādaḥ samabhavan nṛpa pāñcālyena raṇe dṛṣṭvā droṇam āvāritaṃ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संछाद्यमानो बहुधा पार्षतेन महात्मना न विव्यथे ततो द्रोणः स्मयन्न् एवान्वयुध्यत
saṃchādyamāno bahudhā pārṣatena mahātmanā na vivyathe tato droṇaḥ smayann evānvayudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणं महाराज पाञ्चाल्यः क्रोधमूर्छितः आजघानोरसि क्रुद्धो नवत्या नतपर्वणाम्
tato droṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ krodhamūrchitaḥ ājaghānorasi kruddho navatyā nataparvaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गाढविद्धो बलिना भारद्वाजो महायशाः निषसाद रथोपस्थे कश्मलं च जगाम ह
sa gāḍhaviddho balinā bhāradvājo mahāyaśāḥ niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ ca jagāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वै तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नः पराक्रमी समुत्सृज्य धनुस् तूर्णम् असिं जग्राह वीर्यवान्
taṃ vai tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaḥ parākramī samutsṛjya dhanus tūrṇam asiṃ jagrāha vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवप्लुत्य रथाच् चापि त्वरितः स महारथः आरुरोह रथं तूर्णं भारद्वाजस्य मारिष हर्तुम् ऐच्छच् छिरः कायात् क्रोधसंरक्तलोचनः
avaplutya rathāc cāpi tvaritaḥ sa mahārathaḥ āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāradvājasya māriṣa hartum aicchac chiraḥ kāyāt krodhasaṃraktalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्याश्वस्तस् ततो द्रोणो धनुर् गृह्य महाबलः शरैर् वैतस्तिकै राजन् नित्यम् आसन्नयोधिभिः योधयाम् आस समरे धृष्टद्युम्नं महारथम्
pratyāśvastas tato droṇo dhanur gṛhya mahābalaḥ śarair vaitastikai rājan nityam āsannayodhibhiḥ yodhayām āsa samare dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हि वैतस्तिका नाम शरा आसन्नयोधिनः द्रोणस्य विदिता राजन् धृष्टद्युम्नम् अवाक्षिपन्
te hi vaitastikā nāma śarā āsannayodhinaḥ droṇasya viditā rājan dhṛṣṭadyumnam avākṣipan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वध्यमानो बहुभिः सायकैस् तैर् महाबलः अवप्लुत्य रथात् तूर्णं भग्नवेगः पराक्रमी
sa vadhyamāno bahubhiḥ sāyakais tair mahābalaḥ avaplutya rathāt tūrṇaṃ bhagnavegaḥ parākramī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य स्वरथं वीरः प्रगृह्य च महद् धनुः विव्याध समरे द्रोणं धृष्टद्युम्नो महारथः
āruhya svarathaṃ vīraḥ pragṛhya ca mahad dhanuḥ vivyādha samare droṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अद्भुतं तयोर् युद्धं भूतसंघा ह्य् अपूजयन् क्षत्रियाश् च महाराज ये चान्ये तत्र सैनिकाः
tad adbhutaṃ tayor yuddhaṃ bhūtasaṃghā hy apūjayan kṣatriyāś ca mahārāja ye cānye tatra sainikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं समरे द्रोणो धृष्टद्युम्नेन संगतः वशम् एष्यति नो राज्ञः पाञ्चाला इति चुक्रुशुः
avaśyaṃ samare droṇo dhṛṣṭadyumnena saṃgataḥ vaśam eṣyati no rājñaḥ pāñcālā iti cukruśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणस् तु त्वरितो युद्धे धृष्टद्युम्नस्य सारथेः शिरः प्रच्यावयाम् आस फलं पक्वं तरोर् इव ततस् ते प्रद्रुता वाहा राजंस् तस्य महात्मनः
droṇas tu tvarito yuddhe dhṛṣṭadyumnasya sāratheḥ śiraḥ pracyāvayām āsa phalaṃ pakvaṃ taror iva tatas te pradrutā vāhā rājaṃs tasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु प्रद्रवमाणेषु पाञ्चालान् सृञ्जयांस् तथा व्यद्रावयद् रणे द्रोणस् तत्र तत्र पराक्रमी
teṣu pradravamāṇeṣu pāñcālān sṛñjayāṃs tathā vyadrāvayad raṇe droṇas tatra tatra parākramī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजित्य पाण्डुपाञ्चालान् भारद्वाजः प्रतापवान् स्वं व्यूहं पुनर् आस्थाय स्थिरो ऽभवद् अरिंदमः न चैनं पाण्डवा युद्धे जेतुम् उत्सहिरे प्रभो
vijitya pāṇḍupāñcālān bhāradvājaḥ pratāpavān svaṃ vyūhaṃ punar āsthāya sthiro 'bhavad ariṃdamaḥ na cainaṃ pāṇḍavā yuddhe jetum utsahire prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.