Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.23
संजय उवाच पुत्रस् तव महाराज मद्रराजम् इदं वचः विनयेनोपसंगम्य प्रणयाद् वाक्यम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca putras tava mahārāja madrarājam idaṃ vacaḥ vinayenopasaṃgamya praṇayād vākyam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रत महाभाग द्विषताम् अघवर्धन मद्रेश्वर रणे शूर परसैन्यभयंकर
satyavrata mahābhāga dviṣatām aghavardhana madreśvara raṇe śūra parasainyabhayaṃkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतवान् असि कर्णस्य ब्रुवतो वदतां वर यथा नृपतिसिंहानां मध्ये त्वां वरयत्य् अयम्
śrutavān asi karṇasya bruvato vadatāṃ vara yathā nṛpatisiṃhānāṃ madhye tvāṃ varayaty ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् पार्थविनाशार्थं हितार्थं मम चैव हि सारथ्यं रथिनां श्रेष्ठ सुमनाः कर्तुम् अर्हसि
tasmāt pārthavināśārthaṃ hitārthaṃ mama caiva hi sārathyaṃ rathināṃ śreṣṭha sumanāḥ kartum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याभीशुग्रहो लोके नान्यो ऽस्ति भवता समः स पातु सर्वतः कर्णं भवान् ब्रह्मेव शंकरम्
asyābhīśugraho loke nānyo 'sti bhavatā samaḥ sa pātu sarvataḥ karṇaṃ bhavān brahmeva śaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थस्य सचिवः कृष्णो यथाभीशुग्रहो वरः तथा त्वम् अपि राधेयं सर्वतः परिपालय
pārthasya sacivaḥ kṛṣṇo yathābhīśugraho varaḥ tathā tvam api rādheyaṃ sarvataḥ paripālaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो भवान् भोजश् च वीर्यवान् शकुनिः सौबलो द्रौणिर् अहम् एव च नो बलम् एषाम् एव कृतो भागो नवधा पृतनापते
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo bhavān bhojaś ca vīryavān śakuniḥ saubalo drauṇir aham eva ca no balam eṣām eva kṛto bhāgo navadhā pṛtanāpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव भागो ऽत्र भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनः ताभ्याम् अतीत्य तौ भागौ निहता मम शत्रवः
naiva bhāgo 'tra bhīṣmasya droṇasya ca mahātmanaḥ tābhyām atītya tau bhāgau nihatā mama śatravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धौ हि तौ नरव्याघ्रौ छलेन निहतौ च तौ कृत्वा नसुकरं कर्म गतौ स्वर्गम् इतो ऽनघ
vṛddhau hi tau naravyāghrau chalena nihatau ca tau kṛtvā nasukaraṃ karma gatau svargam ito 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्ये पुरुषव्याघ्राः परैर् विनिहता युधि अस्मदीयाश् च बहवः स्वर्गायोपगता रणे त्यक्त्वा प्राणान् यथाशक्ति चेष्टाः कृत्वा च पुष्कलाः
tathānye puruṣavyāghrāḥ parair vinihatā yudhi asmadīyāś ca bahavaḥ svargāyopagatā raṇe tyaktvā prāṇān yathāśakti ceṣṭāḥ kṛtvā ca puṣkalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णो ह्य् एको महाबाहुर् अस्मत्प्रियहिते रतः भवांश् च पुरुषव्याघ्र सर्वलोकमहारथः तस्मिञ् जयाशा विपुला मम मद्रजनाधिप
karṇo hy eko mahābāhur asmatpriyahite rataḥ bhavāṃś ca puruṣavyāghra sarvalokamahārathaḥ tasmiñ jayāśā vipulā mama madrajanādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थस्य समरे कृष्णो यथाभीशुवरग्रहः तेन युक्तो रणे पार्थो रक्ष्यमाणश् च पार्थिव यानि कर्माणि कुरुते प्रत्यक्षाणि तथैव ते
pārthasya samare kṛṣṇo yathābhīśuvaragrahaḥ tena yukto raṇe pārtho rakṣyamāṇaś ca pārthiva yāni karmāṇi kurute pratyakṣāṇi tathaiva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं न समरे ह्य् एवम् अवधीद् अर्जुनो रिपून् अहन्य् अहनि मद्रेश द्रावयन् दृश्यते युधि
pūrvaṃ na samare hy evam avadhīd arjuno ripūn ahany ahani madreśa drāvayan dṛśyate yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागो ऽवशिष्टः कर्णस्य तव चैव महाद्युते तं भागं सह कर्णेन युगपन् नाशयाहवे
bhāgo 'vaśiṣṭaḥ karṇasya tava caiva mahādyute taṃ bhāgaṃ saha karṇena yugapan nāśayāhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यारुणौ यथा दृष्ट्वा तमो नश्यति मारिष तथा नश्यन्तु कौन्तेयाः सपाञ्चालाः ससृञ्जयाः
sūryāruṇau yathā dṛṣṭvā tamo naśyati māriṣa tathā naśyantu kaunteyāḥ sapāñcālāḥ sasṛñjayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथानां प्रवरः कर्णो यन्तॄणां प्रवरो भवान् संनिपातः समो लोके भवतोर् नास्ति कश् चन
rathānāṃ pravaraḥ karṇo yantṝṇāṃ pravaro bhavān saṃnipātaḥ samo loke bhavator nāsti kaś cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा सर्वास्व् अवस्थासु वार्ष्णेयः पाति पाण्डवम् तथा भवान् परित्रातु कर्णं वैकर्तनं रणे
yathā sarvāsv avasthāsu vārṣṇeyaḥ pāti pāṇḍavam tathā bhavān paritrātu karṇaṃ vaikartanaṃ raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया सारथिना ह्य् एष अप्रधृष्यो भविष्यति देवतानाम् अपि रणे सशक्राणां महीपते किं पुनः पाण्डवेयानां मातिशङ्कीर् वचो मम
tvayā sārathinā hy eṣa apradhṛṣyo bhaviṣyati devatānām api raṇe saśakrāṇāṃ mahīpate kiṃ punaḥ pāṇḍaveyānāṃ mātiśaṅkīr vaco mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनवचः श्रुत्वा शल्यः क्रोधसमन्वितः त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा धुन्वन् हस्तौ पुनः पुनः
duryodhanavacaḥ śrutvā śalyaḥ krodhasamanvitaḥ triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā dhunvan hastau punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधरक्ते महानेत्रे परिवर्त्य महाभुजः कुलैश्वर्यश्रुतिबलैर् दृप्तः शल्यो ऽब्रवीद् इदम्
krodharakte mahānetre parivartya mahābhujaḥ kulaiśvaryaśrutibalair dṛptaḥ śalyo 'bravīd idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवमन्यसे मां गान्धारे ध्रुवं मां परिशङ्कसे यन् मां ब्रवीषि विस्रब्धं सारथ्यं क्रियताम् इति
avamanyase māṃ gāndhāre dhruvaṃ māṃ pariśaṅkase yan māṃ bravīṣi visrabdhaṃ sārathyaṃ kriyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मत्तो ऽभ्यधिकं कर्णं मन्यमानः प्रशंससि न चाहं युधि राधेयं गणये तुल्यम् आत्मना
asmatto 'bhyadhikaṃ karṇaṃ manyamānaḥ praśaṃsasi na cāhaṃ yudhi rādheyaṃ gaṇaye tulyam ātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिश्यताम् अभ्यधिको ममांशः पृथिवीपते तम् अहं समरे हत्वा गमिष्यामि यथागतम्
ādiśyatām abhyadhiko mamāṃśaḥ pṛthivīpate tam ahaṃ samare hatvā gamiṣyāmi yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाप्य् एक एवाहं योत्स्यामि कुरुनन्दन पश्य वीर्यं ममाद्य त्वं संग्रामे दहतो रिपून्
atha vāpy eka evāhaṃ yotsyāmi kurunandana paśya vīryaṃ mamādya tvaṃ saṃgrāme dahato ripūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाभिकामान् कौरव्य विधाय हृदये पुमान् अस्मद्विधः प्रवर्तेत मा मा त्वम् अतिशङ्किथाः
na cābhikāmān kauravya vidhāya hṛdaye pumān asmadvidhaḥ pravarteta mā mā tvam atiśaṅkithāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधि चाप्य् अवमानो मे न कर्तव्यः कथं चन पश्य हीमौ मम भुजौ वज्रसंहननोपमौ
yudhi cāpy avamāno me na kartavyaḥ kathaṃ cana paśya hīmau mama bhujau vajrasaṃhananopamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुः पश्य च मे चित्रं शरांश् चाशीविषोपमान् रथं पश्य च मे कॢप्तं सदश्वैर् वातवेगितैः गदां च पश्य गान्धारे हेमपट्टविभूषिताम्
dhanuḥ paśya ca me citraṃ śarāṃś cāśīviṣopamān rathaṃ paśya ca me kḷptaṃ sadaśvair vātavegitaiḥ gadāṃ ca paśya gāndhāre hemapaṭṭavibhūṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारयेयं महीं क्रुद्धो विकिरेयं च पर्वतान् शोषयेयं समुद्रांश् च तेजसा स्वेन पार्थिव
dārayeyaṃ mahīṃ kruddho vikireyaṃ ca parvatān śoṣayeyaṃ samudrāṃś ca tejasā svena pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् माम् एवंविधं जानन् समर्थम् अरिनिग्रहे कस्माद् युनक्षि सारथ्ये न्यूनस्याधिरथेर् नृप
tan mām evaṃvidhaṃ jānan samartham arinigrahe kasmād yunakṣi sārathye nyūnasyādhirather nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नाम धुरि राजेन्द्र प्रयोक्तुं त्वम् इहार्हसि न हि पापीयसः श्रेयान् भूत्वा प्रेष्यत्वम् उत्सहे
na nāma dhuri rājendra prayoktuṃ tvam ihārhasi na hi pāpīyasaḥ śreyān bhūtvā preṣyatvam utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह्य् अभ्युपगतं प्रीत्या गरीयांसं वशे स्थितम् वशे पापीयसो धत्ते तत् पापम् अधरोत्तरम्
yo hy abhyupagataṃ prītyā garīyāṃsaṃ vaśe sthitam vaśe pāpīyaso dhatte tat pāpam adharottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणा ब्रह्मणा सृष्टा मुखात् क्षत्रम् अथोरसः ऊरुभ्याम् असृजद् वैश्याञ् शूद्रान् पद्भ्याम् इति श्रुतिः तेभ्यो वर्णविशेषाश् च प्रतिलोमानुलोमजाः
brāhmaṇā brahmaṇā sṛṣṭā mukhāt kṣatram athorasaḥ ūrubhyām asṛjad vaiśyāñ śūdrān padbhyām iti śrutiḥ tebhyo varṇaviśeṣāś ca pratilomānulomajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्योन्यस्य संयोगाच् चातुर्वर्ण्यस्य भारत गोप्तारः संग्रहीतारो दातारः क्षत्रियाः स्मृताः
athānyonyasya saṃyogāc cāturvarṇyasya bhārata goptāraḥ saṃgrahītāro dātāraḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याजनाध्यापनैर् विप्रा विशुद्धैश् च प्रतिग्रहैः लोकस्यानुग्रहार्थाय स्थापिता ब्रह्मणा भुवि
yājanādhyāpanair viprā viśuddhaiś ca pratigrahaiḥ lokasyānugrahārthāya sthāpitā brahmaṇā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृषिश् च पाशुपाल्यं च विशां दानं च सर्वशः ब्रह्मक्षत्रविशां शूद्रा विहिताः परिचारकाः
kṛṣiś ca pāśupālyaṃ ca viśāṃ dānaṃ ca sarvaśaḥ brahmakṣatraviśāṃ śūdrā vihitāḥ paricārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मक्षत्रस्य विहिताः सूता वै परिचारकाः न विट्शूद्रस्य तत्रैव शृणु वाक्यं ममानघ
brahmakṣatrasya vihitāḥ sūtā vai paricārakāḥ na viṭśūdrasya tatraiva śṛṇu vākyaṃ mamānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं मूर्धावसिक्तः सन् राजर्षिकुलसंभवः महारथः समाख्यातः सेव्यः स्तव्यश् च बन्दिनाम्
so 'haṃ mūrdhāvasiktaḥ san rājarṣikulasaṃbhavaḥ mahārathaḥ samākhyātaḥ sevyaḥ stavyaś ca bandinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहम् एतादृशो भूत्वा नेहारिकुलमर्दन सूतपुत्रस्य संग्रामे सारथ्यं कर्तुम् उत्सहे
so 'ham etādṛśo bhūtvā nehārikulamardana sūtaputrasya saṃgrāme sārathyaṃ kartum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवमानम् अहं प्राप्य न योत्स्यामि कथं चन आपृच्छ्य त्वाद्य गान्धारे गमिष्यामि यथागतम्
avamānam ahaṃ prāpya na yotsyāmi kathaṃ cana āpṛcchya tvādya gāndhāre gamiṣyāmi yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा नरव्याघ्रः शल्यः समितिशोभनः उत्थाय प्रययौ तूर्णं राजमध्याद् अमर्षितः
evam uktvā naravyāghraḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥ utthāya prayayau tūrṇaṃ rājamadhyād amarṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणयाद् बहुमानाच् च तं निगृह्य सुतस् तव अब्रवीन् मधुरं वाक्यं साम सर्वार्थसाधकम्
praṇayād bahumānāc ca taṃ nigṛhya sutas tava abravīn madhuraṃ vākyaṃ sāma sarvārthasādhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा शल्य त्वम् आत्थेदम् एवम् एतद् असंशयम् अभिप्रायस् तु मे कश् चित् तं निबोध जनेश्वर
yathā śalya tvam ātthedam evam etad asaṃśayam abhiprāyas tu me kaś cit taṃ nibodha janeśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्णो ऽभ्यधिकस् त्वत्तः शङ्के नैव कथं चन न हि मद्रेश्वरो राजा कुर्याद् यद् अनृतं भवेत्
na karṇo 'bhyadhikas tvattaḥ śaṅke naiva kathaṃ cana na hi madreśvaro rājā kuryād yad anṛtaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतम् एव हि पूर्वास् ते वहन्ति पुरुषोत्तमाः तस्माद् आर्तायनिः प्रोक्तो भवान् इति मतिर् मम
ṛtam eva hi pūrvās te vahanti puruṣottamāḥ tasmād ārtāyaniḥ prokto bhavān iti matir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यभूतश् च शत्रूणां यस्मात् त्वं भुवि मानद तस्माच् छल्येति ते नाम कथ्यते पृथिवीपते
śalyabhūtaś ca śatrūṇāṃ yasmāt tvaṃ bhuvi mānada tasmāc chalyeti te nāma kathyate pṛthivīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् एव व्याहृतं पूर्वं भवता भूरिदक्षिण तद् एव कुरु धर्मज्ञ मदर्थं यद् यद् उच्यसे
yad eva vyāhṛtaṃ pūrvaṃ bhavatā bhūridakṣiṇa tad eva kuru dharmajña madarthaṃ yad yad ucyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च त्वत्तो हि राधेयो न चाहम् अपि वीर्यवान् वृणीमस् त्वां हयाग्र्याणां यन्तारम् इति संयुगे
na ca tvatto hi rādheyo na cāham api vīryavān vṛṇīmas tvāṃ hayāgryāṇāṃ yantāram iti saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्य् अभ्यधिकं कर्णं गुणैस् तात धनंजयात् वासुदेवाद् अपि त्वां च लोको ऽयम् इति मन्यते
yathā hy abhyadhikaṃ karṇaṃ guṇais tāta dhanaṃjayāt vāsudevād api tvāṃ ca loko 'yam iti manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णो ह्य् अभ्यधिकः पार्थाद् अस्त्रैर् एव नरर्षभ भवान् अप्य् अधिकः कृष्णाद् अश्वयाने बले तथा
karṇo hy abhyadhikaḥ pārthād astrair eva nararṣabha bhavān apy adhikaḥ kṛṣṇād aśvayāne bale tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाश्वहृदयं वेद वासुदेवो महामनाः द्विगुणं त्वं तथा वेत्थ मद्रराज न संशयः
yathāśvahṛdayaṃ veda vāsudevo mahāmanāḥ dviguṇaṃ tvaṃ tathā vettha madrarāja na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्य उवाच यन् मा ब्रवीषि गान्धारे मध्ये सैन्यस्य कौरव विशिष्टं देवकीपुत्रात् प्रीतिमान् अस्म्य् अहं त्वयि
śalya uvāca yan mā bravīṣi gāndhāre madhye sainyasya kaurava viśiṣṭaṃ devakīputrāt prītimān asmy ahaṃ tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष सारथ्यम् आतिष्ठे राधेयस्य यशस्विनः युध्यतः पाण्डवाग्र्येण यथा त्वं वीर मन्यसे
eṣa sārathyam ātiṣṭhe rādheyasya yaśasvinaḥ yudhyataḥ pāṇḍavāgryeṇa yathā tvaṃ vīra manyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयश् च हि मे वीर कश् चिद् वैकर्तनं प्रति उत्सृजेयं यथाश्रद्धम् अहं वाचो ऽस्य संनिधौ
samayaś ca hi me vīra kaś cid vaikartanaṃ prati utsṛjeyaṃ yathāśraddham ahaṃ vāco 'sya saṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तथेति राजन् पुत्रस् ते सह कर्णेन भारत अब्रवीन् मद्रराजस्य सुतं भरतसत्तम
saṃjaya uvāca tatheti rājan putras te saha karṇena bhārata abravīn madrarājasya sutaṃ bharatasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.