Mahābhārata (critical edition) 8.24

एवं तत् त्रिपुरं दग्धं दानवाश् चाप्य् अशेषतः महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा

evaṃ tat tripuraṃ dagdhaṃ dānavāś cāpy aśeṣataḥ maheśvareṇa kruddhena trailokyasya hitaiṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चात्मक्रोधजो वह्निर् हाहेत्य् उक्त्वा निवारितः मा कार्षीर् भस्मसाल् लोकान् इति त्र्यक्षो ऽब्रवीच् च तम्

sa cātmakrodhajo vahnir hāhety uktvā nivāritaḥ mā kārṣīr bhasmasāl lokān iti tryakṣo 'bravīc ca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रकृतिम् आपन्ना देवा लोकास् तथर्षयः तुष्टुवुर् वाग्भिर् अर्थ्याभिः स्थाणुम् अप्रतिमौजसम्

tataḥ prakṛtim āpannā devā lokās tatharṣayaḥ tuṣṭuvur vāgbhir arthyābhiḥ sthāṇum apratimaujasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम् कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः

te 'nujñātā bhagavatā jagmuḥ sarve yathāgatam kṛtakāmāḥ prasannena prajāpatimukhāḥ surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव भगवान् ब्रह्मा लोकधाता पितामहः संयच्छ त्वं हयान् अस्य राधेयस्य महात्मनः

yathaiva bhagavān brahmā lokadhātā pitāmahaḥ saṃyaccha tvaṃ hayān asya rādheyasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि कृष्णाच् च कर्णाच् च फल्गुनाच् च विशेषतः विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा

tvaṃ hi kṛṣṇāc ca karṇāc ca phalgunāc ca viśeṣataḥ viśiṣṭo rājaśārdūla nāsti tatra vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धे ह्य् अयं रुद्रकल्पस् त्वं च ब्रह्मसमो ऽनघ तस्माच् छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस् ताव् इवासुरान्

yuddhe hy ayaṃ rudrakalpas tvaṃ ca brahmasamo 'nagha tasmāc chaktau yuvāṃ jetuṃ macchatrūṃs tāv ivāsurān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शल्याद्य कर्णो ऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् प्रमथ्य हन्यात् कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम् त्वयि कर्णश् च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः

yathā śalyādya karṇo 'yaṃ śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathim pramathya hanyāt kaunteyaṃ tathā śīghraṃ vidhīyatām tvayi karṇaś ca rājyaṃ ca vayaṃ caiva pratiṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं चाप्य् अपरं भूय इतिहासं निबोध मे पितुर् मम सकाशे यं ब्राह्मणः प्राह धर्मवित्

imaṃ cāpy aparaṃ bhūya itihāsaṃ nibodha me pitur mama sakāśe yaṃ brāhmaṇaḥ prāha dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा चैतद् वचश् चित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम् कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूद् अत्र विचारणा

śrutvā caitad vacaś citraṃ hetukāryārthasaṃhitam kuru śalya viniścitya mā bhūd atra vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर् महातपाः तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस् तेजोगुणान्वितः

bhārgavāṇāṃ kule jāto jamadagnir mahātapāḥ tasya rāmeti vikhyātaḥ putras tejoguṇānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान् भवम् अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः

sa tīvraṃ tapa āsthāya prasādayitavān bhavam astrahetoḥ prasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयाम् आस शंकरः

tasya tuṣṭo mahādevo bhaktyā ca praśamena ca hṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayām āsa śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वर उवाच राम तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम् कुरुष्व पूतम् आत्मानं सर्वम् एतद् अवाप्स्यसि

īśvara uvāca rāma tuṣṭo 'smi bhadraṃ te viditaṃ me tavepsitam kuruṣva pūtam ātmānaṃ sarvam etad avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि अपात्रम् असमर्थं च दहन्त्य् अस्त्राणि भार्गव

dāsyāmi te tadāstrāṇi yadā pūto bhaviṣyasi apātram asamarthaṃ ca dahanty astrāṇi bhārgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो जामदग्न्यस् तु देवदेवेन शूलिना प्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः प्रभुम्

ity ukto jāmadagnyas tu devadevena śūlinā pratyuvāca mahātmānaṃ śirasāvanataḥ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा जानासि देवेश पात्रं माम् अस्त्रधारणे तदा शुश्रूषते ऽस्त्राणि भवान् मे दातुम् अर्हति

yadā jānāsi deveśa pātraṃ mām astradhāraṇe tadā śuśrūṣate 'strāṇi bhavān me dātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्योधन उवाच ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च पूजोपहारबलिभिर् होममन्त्रपुरस्कृतैः

duryodhana uvāca tataḥ sa tapasā caiva damena niyamena ca pūjopahārabalibhir homamantrapuraskṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराधयितवाञ् शर्वं बहून् वर्षगणांस् तदा प्रसन्नश् च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः

ārādhayitavāñ śarvaṃ bahūn varṣagaṇāṃs tadā prasannaś ca mahādevo bhārgavasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीत् तस्य बहुशो गुणान् देव्याः समीपतः भक्तिमान् एष सततं मयि रामो दृढव्रतः

abravīt tasya bahuśo guṇān devyāḥ samīpataḥ bhaktimān eṣa satataṃ mayi rāmo dṛḍhavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तस्य गुणान् प्रीतो बहुशो ऽकथयत् प्रभुः देवतानां पितॄणां च समक्षम् अरिसूदनः

evaṃ tasya guṇān prīto bahuśo 'kathayat prabhuḥ devatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣam arisūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् एव काले तु दैत्या आसन् महाबलाः तैस् तदा दर्पमोहान्धैर् अबाध्यन्त दिवौकसः

etasminn eva kāle tu daityā āsan mahābalāḥ tais tadā darpamohāndhair abādhyanta divaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संभूय विबुधास् तान् हन्तुं कृतनिश्चयाः चक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर् जेतुम् एव ते

tataḥ saṃbhūya vibudhās tān hantuṃ kṛtaniścayāḥ cakruḥ śatruvadhe yatnaṃ na śekur jetum eva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरम् अथाब्रुवन् प्रसादयन्तस् तं भक्त्या जहि शत्रुगणान् इति

abhigamya tato devā maheśvaram athābruvan prasādayantas taṃ bhaktyā jahi śatrugaṇān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम् रामं भार्गवम् आहूय सो ऽभ्यभाषत शंकरः

pratijñāya tato devo devatānāṃ ripukṣayam rāmaṃ bhārgavam āhūya so 'bhyabhāṣata śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपून् भार्गव देवानां जहि सर्वान् समागतान् लोकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च

ripūn bhārgava devānāṃ jahi sarvān samāgatān lokānāṃ hitakāmārthaṃ matprītyarthaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम उवाच अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर् मे महेश्वर निहन्तुं दानवान् सर्वान् कृतास्त्रान् युद्धदुर्मदान्

rāma uvāca akṛtāstrasya deveśa kā śaktir me maheśvara nihantuṃ dānavān sarvān kṛtāstrān yuddhadurmadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वर उवाच गच्छ त्वं मदनुध्यानान् निहनिष्यसि दानवान् विजित्य च रिपून् सर्वान् गुणान् प्राप्स्यसि पुष्कलान्

īśvara uvāca gaccha tvaṃ madanudhyānān nihaniṣyasi dānavān vijitya ca ripūn sarvān guṇān prāpsyasi puṣkalān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्योधन उवाच एतच् छ्रुत्वा च वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान् प्रति

duryodhana uvāca etac chrutvā ca vacanaṃ pratigṛhya ca sarvaśaḥ rāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ prayayau dānavān prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवधीद् देवशत्रूंस् तान् मददर्पबलान्वितान् वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैर् एव भार्गवः

avadhīd devaśatrūṃs tān madadarpabalānvitān vajrāśanisamasparśaiḥ prahārair eva bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दानवैः क्षततनुर् जामदग्न्यो द्विजोत्तमः संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समजायत

sa dānavaiḥ kṣatatanur jāmadagnyo dvijottamaḥ saṃspṛṣṭaḥ sthāṇunā sadyo nirvraṇaḥ samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतश् च भगवान् देवः कर्मणा तेन तस्य वै वरान् प्रादाद् ब्रह्मविदे भार्गवाय महात्मने

prītaś ca bhagavān devaḥ karmaṇā tena tasya vai varān prādād brahmavide bhārgavāya mahātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तश् च देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिना निपातात् तव शस्त्राणां शरीरे याभवद् रुजा

uktaś ca devadevena prītiyuktena śūlinā nipātāt tava śastrāṇāṃ śarīre yābhavad rujā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया ते मानुषं कर्म व्यपोढं भृगुनन्दन गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद् यथेप्सितम्

tayā te mānuṣaṃ karma vyapoḍhaṃ bhṛgunandana gṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśād yathepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्त्राणि समस्तानि वरांश् च मनसेप्सितान् लब्ध्वा बहुविधान् रामः प्रणम्य शिरसा शिवम्

tato 'strāṇi samastāni varāṃś ca manasepsitān labdhvā bahuvidhān rāmaḥ praṇamya śirasā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज् जगाम स महातपाः एवम् एतत् पुरावृत्तं तदा कथितवान् ऋषिः

anujñāṃ prāpya deveśāj jagāma sa mahātapāḥ evam etat purāvṛttaṃ tadā kathitavān ṛṣiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्गवो ऽप्य् अददात् सर्वं धनुर्वेदं महात्मने कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना

bhārgavo 'py adadāt sarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmane karṇāya puruṣavyāghra suprītenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृजिनं हि भवेत् किं चिद् यदि कर्णस्य पार्थिव नास्मै ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद् भृगुनन्दनः

vṛjinaṃ hi bhavet kiṃ cid yadi karṇasya pārthiva nāsmai hy astrāṇi divyāni prādāsyad bhṛgunandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापि सूतकुले जातं कर्णं मन्ये कथं चन देवपुत्रम् अहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम्

nāpi sūtakule jātaṃ karṇaṃ manye kathaṃ cana devaputram ahaṃ manye kṣatriyāṇāṃ kulodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम् कथम् आदित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhuṃ mahāratham katham ādityasadṛśaṃ mṛgī vyāghraṃ janiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य ह्य् अस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ वक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम्

paśya hy asya bhujau pīnau nāgarājakaropamau vakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśatrunibarhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.