Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.29
संजय उवाच मद्राधिपस्याधिरथिस् तदैवं; वचो निशम्याप्रियम् अप्रतीतः उवाच शल्यं विदितं ममैतद्; यथाविधाव् अर्जुनवासुदेवौ
saṃjaya uvāca madrādhipasyādhirathis tadaivaṃ; vaco niśamyāpriyam apratītaḥ uvāca śalyaṃ viditaṃ mamaitad; yathāvidhāv arjunavāsudevau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौरे रथं वाहयतो ऽर्जुनस्य; बलं महास्त्राणि च पाण्डवस्य अहं विजानामि यथावद् अद्य; परोक्षभूतं तव तत् तु शल्य
śaure rathaṃ vāhayato 'rjunasya; balaṃ mahāstrāṇi ca pāṇḍavasya ahaṃ vijānāmi yathāvad adya; parokṣabhūtaṃ tava tat tu śalya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ चाप्रधृष्यौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ; व्यपेतभीर् योधयिष्यामि कृष्णौ संतापयत्य् अभ्यधिकं तु रामाच्; छापो ऽद्य मां ब्राह्मणसत्तमाच् च
tau cāpradhṛṣyau śastrabhṛtāṃ variṣṭhau; vyapetabhīr yodhayiṣyāmi kṛṣṇau saṃtāpayaty abhyadhikaṃ tu rāmāc; chāpo 'dya māṃ brāhmaṇasattamāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवात्सं वै ब्राह्मणच्छद्मनाहं; रामे पुरा दिव्यम् अस्त्रं चिकीर्षुः तत्रापि मे देवराजेन विघ्नो; हितार्थिना फल्गुनस्यैव शल्य
avātsaṃ vai brāhmaṇacchadmanāhaṃ; rāme purā divyam astraṃ cikīrṣuḥ tatrāpi me devarājena vighno; hitārthinā phalgunasyaiva śalya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतो ऽवभेदेन ममोरुम् एत्य; प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम् गुरोर् भयाच् चापि न चेलिवान् अहं; तच् चावबुद्धो ददृशे स विप्रः
kṛto 'vabhedena mamorum etya; praviśya kīṭasya tanuṃ virūpām guror bhayāc cāpi na celivān ahaṃ; tac cāvabuddho dadṛśe sa vipraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्टश् चाहं तम् अवोचं महर्षिं; सूतो ऽहम् अस्मीति स मां शशाप सूतोपधाव् आप्तम् इदं त्वयास्त्रं; न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्
pṛṣṭaś cāhaṃ tam avocaṃ maharṣiṃ; sūto 'ham asmīti sa māṃ śaśāpa sūtopadhāv āptam idaṃ tvayāstraṃ; na karmakāle pratibhāsyati tvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र यस्मात् तव मृत्युकालाद्; अब्राह्मणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात् तद् अद्य पर्याप्तम् अतीव शस्त्रम्; अस्मिन् संग्रामे तुमुले तात भीमे
anyatra yasmāt tava mṛtyukālād; abrāhmaṇe brahma na hi dhruvaṃ syāt tad adya paryāptam atīva śastram; asmin saṃgrāme tumule tāta bhīme
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपां पतिर् वेगवान् अप्रमेयो; निमज्जयिष्यन् निवहान् प्रजानाम् महानगं यः कुरुते समुद्रं; वेलैव तं वारयत्य् अप्रमेयम्
apāṃ patir vegavān aprameyo; nimajjayiṣyan nivahān prajānām mahānagaṃ yaḥ kurute samudraṃ; velaiva taṃ vārayaty aprameyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमुञ्चन्तं बाणसंघान् अमोघान्; मर्मच्छिदो वीरहणः सपत्रान् कुन्तीपुत्रं प्रतियोत्स्यामि युद्धे; ज्याकर्षिणाम् उत्तमम् अद्य लोके
pramuñcantaṃ bāṇasaṃghān amoghān; marmacchido vīrahaṇaḥ sapatrān kuntīputraṃ pratiyotsyāmi yuddhe; jyākarṣiṇām uttamam adya loke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बलेनातिबलं महास्त्रं; समुद्रकल्पं सुदुरापम् उग्रम् शरौघिणं पार्थिवान् मज्जयन्तं; वेलेव पार्थम् इषुभिः संसहिष्ये
evaṃ balenātibalaṃ mahāstraṃ; samudrakalpaṃ sudurāpam ugram śaraughiṇaṃ pārthivān majjayantaṃ; veleva pārtham iṣubhiḥ saṃsahiṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याहवे यस्य न तुल्यम् अन्यं; मन्ये मनुष्यं धनुर् आददानम् सुरासुरान् वै युधि यो जयेत; तेनाद्य मे पश्य युद्धं सुघोरम्
adyāhave yasya na tulyam anyaṃ; manye manuṣyaṃ dhanur ādadānam surāsurān vai yudhi yo jayeta; tenādya me paśya yuddhaṃ sughoram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिमानी पाण्डवो युद्धकामो; अमानुषैर् एष्यति मे महास्त्रैः तस्यास्त्रम् अस्त्रैर् अभिहत्य संख्ये; शरोत्तमैः पातयिष्यामि पार्थम्
atimānī pāṇḍavo yuddhakāmo; amānuṣair eṣyati me mahāstraiḥ tasyāstram astrair abhihatya saṃkhye; śarottamaiḥ pātayiṣyāmi pārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवाकरेणापि समं तपन्तं; समाप्तरश्मिं यशसा ज्वलन्तम् तमोनुदं मेघ इवातिमात्रो; धनंजयं छादयिष्यामि बाणैः
divākareṇāpi samaṃ tapantaṃ; samāptaraśmiṃ yaśasā jvalantam tamonudaṃ megha ivātimātro; dhanaṃjayaṃ chādayiṣyāmi bāṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वानरं धूमशिखं ज्वलन्तं; तेजस्विनं लोकम् इमं दहन्तम् मेघो भूत्वा शरवर्षैर् यथाग्निं; तथा पार्थं शमयिष्यामि युद्धे
vaiśvānaraṃ dhūmaśikhaṃ jvalantaṃ; tejasvinaṃ lokam imaṃ dahantam megho bhūtvā śaravarṣair yathāgniṃ; tathā pārthaṃ śamayiṣyāmi yuddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाथिनं बलवन्तं प्रहारिणं; प्रभञ्जनं मातरिश्वानम् उग्रम् युद्धे सहिष्ये हिमवान् इवाचलो; धनंजयं क्रुद्धम् अमृष्यमाणम्
pramāthinaṃ balavantaṃ prahāriṇaṃ; prabhañjanaṃ mātariśvānam ugram yuddhe sahiṣye himavān ivācalo; dhanaṃjayaṃ kruddham amṛṣyamāṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशारदं रथमार्गेष्व् असक्तं; धुर्यं नित्यं समरेषु प्रवीरम् लोके वरं सर्वधनुर्धराणां; धनंजयं संयुगे संसहिष्ये
viśāradaṃ rathamārgeṣv asaktaṃ; dhuryaṃ nityaṃ samareṣu pravīram loke varaṃ sarvadhanurdharāṇāṃ; dhanaṃjayaṃ saṃyuge saṃsahiṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याहवे यस्य न तुल्यम् अन्यं; मध्येमनुष्यं धनुर् आददानम् सर्वाम् इमां यः पृथिवीं सहेत; तथा विद्वान् योत्स्यमानो ऽस्मि तेन
adyāhave yasya na tulyam anyaṃ; madhyemanuṣyaṃ dhanur ādadānam sarvām imāṃ yaḥ pṛthivīṃ saheta; tathā vidvān yotsyamāno 'smi tena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सर्वभूतानि सदेवकानि; प्रस्थे ऽजयत् खाण्डवे सव्यसाची को जीवितं रक्षमाणो हि तेन; युयुत्सते माम् ऋते मानुषो ऽन्यः
yaḥ sarvabhūtāni sadevakāni; prasthe 'jayat khāṇḍave savyasācī ko jīvitaṃ rakṣamāṇo hi tena; yuyutsate mām ṛte mānuṣo 'nyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तस्य पौरुषं पाण्डवस्य; ब्रूयां हृष्टः समितौ क्षत्रियाणाम् किं त्वं मूर्खः प्रभषन् मूढचेता; माम् अवोचः पौरुषम् अर्जुनस्य
ahaṃ tasya pauruṣaṃ pāṇḍavasya; brūyāṃ hṛṣṭaḥ samitau kṣatriyāṇām kiṃ tvaṃ mūrkhaḥ prabhaṣan mūḍhacetā; mām avocaḥ pauruṣam arjunasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रियो यः परुषो निष्ठुरो हि; क्षुद्रः क्षेप्ता क्षमिणश् चाक्षमावान् हन्याम् अहं तादृशानां शतानि; क्षमामि त्वां क्षमया कालयोगात्
apriyo yaḥ paruṣo niṣṭhuro hi; kṣudraḥ kṣeptā kṣamiṇaś cākṣamāvān hanyām ahaṃ tādṛśānāṃ śatāni; kṣamāmi tvāṃ kṣamayā kālayogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवोचस् त्वं पाण्डवार्थे ऽप्रियाणि; प्रधर्षयन् मां मूढवत् पापकर्मन् मय्य् आर्जवे जिह्मगतिर् हतस् त्वं; मित्रद्रोही सप्तपदं हि मित्रम्
avocas tvaṃ pāṇḍavārthe 'priyāṇi; pradharṣayan māṃ mūḍhavat pāpakarman mayy ārjave jihmagatir hatas tvaṃ; mitradrohī saptapadaṃ hi mitram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालस् त्व् अयं मृत्युमयो ऽतिदारुणो; दुर्योधनो युद्धम् उपागमद् यत् तस्यार्थसिद्धिम् अभिकाङ्क्षमाणस्; तम् अभ्येष्ये यत्र नैकान्त्यम् अस्ति
kālas tv ayaṃ mṛtyumayo 'tidāruṇo; duryodhano yuddham upāgamad yat tasyārthasiddhim abhikāṅkṣamāṇas; tam abhyeṣye yatra naikāntyam asti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रं मिदेर् नन्दतेः प्रीयतेर् वा; संत्रायतेर् मानद मोदतेर् वा ब्रवीति तच् चामुत विप्रपूर्वात्; तच् चापि सर्वं मम दुर्योधने ऽस्ति
mitraṃ mider nandateḥ prīyater vā; saṃtrāyater mānada modater vā bravīti tac cāmuta viprapūrvāt; tac cāpi sarvaṃ mama duryodhane 'sti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुः शदेः शासतेः शायतेर् वा; शृणातेर् वा श्वयतेर् वापि सर्गे उपसर्गाद् बहुधा सूदतेश् च; प्रायेण सर्वं त्वयि तच् च मह्यम्
śatruḥ śadeḥ śāsateḥ śāyater vā; śṛṇāter vā śvayater vāpi sarge upasargād bahudhā sūdateś ca; prāyeṇa sarvaṃ tvayi tac ca mahyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनार्थं तव चाप्रियार्थं; यशोर्थम् आत्मार्थम् अपीश्वरार्थम् तस्माद् अहं पाण्डववासुदेवौ; योत्स्ये यत्नात् कर्म तत् पश्य मे ऽद्य
duryodhanārthaṃ tava cāpriyārthaṃ; yaśortham ātmārtham apīśvarārtham tasmād ahaṃ pāṇḍavavāsudevau; yotsye yatnāt karma tat paśya me 'dya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्राणि पश्याद्य ममोत्तमानि; ब्राह्माणि दिव्यान्य् अथ मानुषाणि आसादयिष्याम्य् अहम् उग्रवीर्यं; द्विपोत्तमं मत्तम् इवाभिमत्तः
astrāṇi paśyādya mamottamāni; brāhmāṇi divyāny atha mānuṣāṇi āsādayiṣyāmy aham ugravīryaṃ; dvipottamaṃ mattam ivābhimattaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रं ब्राह्मं मनसा तद् ध्य् अजय्यं; क्षेप्स्ये पार्थायाप्रतिमं जयाय तेनापि मे नैव मुच्येत युद्धे; न चेत् पतेद् विषमे मे ऽद्य चक्रम्
astraṃ brāhmaṃ manasā tad dhy ajayyaṃ; kṣepsye pārthāyāpratimaṃ jayāya tenāpi me naiva mucyeta yuddhe; na cet pated viṣame me 'dya cakram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवस्वताद् दण्डहस्ताद् वरुणाद् वापि पाशिनः सगदाद् वा धनपतेः सवज्राद् वापि वासवात्
vaivasvatād daṇḍahastād varuṇād vāpi pāśinaḥ sagadād vā dhanapateḥ savajrād vāpi vāsavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यस्माद् अपि कस्माच् चिद् बिभिमो ह्य् आततायिनः इति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्य् अभीः
nānyasmād api kasmāc cid bibhimo hy ātatāyinaḥ iti śalya vijānīhi yathā nāhaṃ bibhemy abhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् भयं न मे पार्थान् नापि चैव जनार्दनात् अद्य युद्धं हि ताभ्यां मे संपराये भविष्यति
tasmād bhayaṃ na me pārthān nāpi caiva janārdanāt adya yuddhaṃ hi tābhyāṃ me saṃparāye bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वभ्रे ते पततां चक्रम् इति मे ब्राह्मणो ऽवदत् युध्यमानस्य संग्रामे प्राप्तस्यैकायने भयम्
śvabhre te patatāṃ cakram iti me brāhmaṇo 'vadat yudhyamānasya saṃgrāme prāptasyaikāyane bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् बिभेमि बलवद् ब्राह्मणव्याहृताद् अहम् एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः
tasmād bibhemi balavad brāhmaṇavyāhṛtād aham ete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमधेन्वा वत्सम् अस्य प्रमत्त इषुणाहनम् चरन्तम् अजने शल्य ब्राह्मणात् तपसो निधेः
homadhenvā vatsam asya pramatta iṣuṇāhanam carantam ajane śalya brāhmaṇāt tapaso nidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषादन्तान् सप्तशतान् दासीदासशतानि च ददतो द्विजमुख्याय प्रसादं न चकार मे
īṣādantān saptaśatān dāsīdāsaśatāni ca dadato dvijamukhyāya prasādaṃ na cakāra me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णानां श्वेतवत्सानां सहस्राणि चतुर्दश आहरन् न लभे तस्मात् प्रसादं द्विजसत्तमात्
kṛṣṇānāṃ śvetavatsānāṃ sahasrāṇi caturdaśa āharan na labhe tasmāt prasādaṃ dvijasattamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋद्धं गेहं सर्वकामैर् यच् च मे वसु किं चन तत् सर्वम् अस्मै सत्कृत्य प्रयच्छामि न चेच्छति
ṛddhaṃ gehaṃ sarvakāmair yac ca me vasu kiṃ cana tat sarvam asmai satkṛtya prayacchāmi na cecchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीन् मां याचन्तम् अपराद्धं प्रयत्नतः व्याहृतं यन् मया सूत तत् तथा न तद् अन्यथा
tato 'bravīn māṃ yācantam aparāddhaṃ prayatnataḥ vyāhṛtaṃ yan mayā sūta tat tathā na tad anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृतोक्तं प्रजा हन्यात् ततः पापम् अवाप्नुयात् तस्माद् धर्माभिरक्षार्थं नानृतं वक्तुम् उत्सहे
anṛtoktaṃ prajā hanyāt tataḥ pāpam avāpnuyāt tasmād dharmābhirakṣārthaṃ nānṛtaṃ vaktum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा त्वं ब्रह्मगतिं हिंस्याः प्रायश्चित्तं कृतं त्वया मद्वाक्यं नानृतं लोके कश् चित् कुर्यात् समाप्नुहि
mā tvaṃ brahmagatiṃ hiṃsyāḥ prāyaścittaṃ kṛtaṃ tvayā madvākyaṃ nānṛtaṃ loke kaś cit kuryāt samāpnuhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतत् ते मया प्रोक्तं क्षिप्तेनापि सुहृत्तया जानामि त्वाधिक्षिपन्तं जोषम् आस्स्वोत्तरं शृणु
ity etat te mayā proktaṃ kṣiptenāpi suhṛttayā jānāmi tvādhikṣipantaṃ joṣam āssvottaraṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.