Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.35
धृतराष्ट्र उवाच सुदुष्करम् इदं कर्म कृतं भीमेन संजय येन कर्णो महाबाहू रथोपस्थे निपातितः
dhṛtarāṣṭra uvāca suduṣkaram idaṃ karma kṛtaṃ bhīmena saṃjaya yena karṇo mahābāhū rathopasthe nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णो ह्य् एको रणे हन्ता सृञ्जयान् पाण्डवैः सह इति दुर्योधनः सूत प्राब्रवीन् मां मुहुर् मुहुः
karṇo hy eko raṇe hantā sṛñjayān pāṇḍavaiḥ saha iti duryodhanaḥ sūta prābravīn māṃ muhur muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराजितं तु राधेयं दृष्ट्वा भीमेन संयुगे ततः परं किम् अकरोत् पुत्रो दुर्योधनो मम
parājitaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā bhīmena saṃyuge tataḥ paraṃ kim akarot putro duryodhano mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच विभ्रान्तं प्रेक्ष्य राधेयं सूतपुत्रं महाहवे महत्या सेनया राजन् सोदर्यान् समभाषत
saṃjaya uvāca vibhrāntaṃ prekṣya rādheyaṃ sūtaputraṃ mahāhave mahatyā senayā rājan sodaryān samabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रं गच्छत भद्रं वो राधेयं परिरक्षत भीमसेनभयागाधे मज्जन्तं व्यसनार्णवे
śīghraṃ gacchata bhadraṃ vo rādheyaṃ parirakṣata bhīmasenabhayāgādhe majjantaṃ vyasanārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु राज्ञा समादिष्टा भीमसेनजिघांसवः अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पतंगा इव पावकम्
te tu rājñā samādiṣṭā bhīmasenajighāṃsavaḥ abhyavartanta saṃkruddhāḥ pataṃgā iva pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतायुर् दुर्धरः क्राथो विवित्सुर् विकटः समः निषङ्गी कवची पाशी तथा नन्दोपनन्दकौ
śrutāyur durdharaḥ krātho vivitsur vikaṭaḥ samaḥ niṣaṅgī kavacī pāśī tathā nandopanandakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्प्रधर्षः सुबाहुश् च वातवेगसुवर्चसौ धनुर्ग्राहो दुर्मदश् च तथा सत्त्वसमः सहः
duṣpradharṣaḥ subāhuś ca vātavegasuvarcasau dhanurgrāho durmadaś ca tathā sattvasamaḥ sahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते रथैः परिवृता वीर्यवन्तो महाबलाः भीमसेनं समासाद्य समन्तात् पर्यवारयन् ते व्यमुञ्चञ् शरव्रातान् नानालिङ्गान् समन्ततः
ete rathaiḥ parivṛtā vīryavanto mahābalāḥ bhīmasenaṃ samāsādya samantāt paryavārayan te vyamuñcañ śaravrātān nānāliṅgān samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैर् अभ्यर्द्यमानस् तु भीमसेनो महाबलः तेषाम् आपततां क्षिप्रं सुतानां ते नराधिप रथैः पञ्चाशता सार्धं पञ्चाशन् न्यहनद् रथान्
sa tair abhyardyamānas tu bhīmaseno mahābalaḥ teṣām āpatatāṃ kṣipraṃ sutānāṃ te narādhipa rathaiḥ pañcāśatā sārdhaṃ pañcāśan nyahanad rathān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवित्सोस् तु ततः क्रुद्धो भल्लेनापाहरच् छिरः सकुण्डलशिरस्त्राणं पूर्णचन्द्रोपमं तदा भीमेन च महाराज स पपात हतो भुवि
vivitsos tu tataḥ kruddho bhallenāpāharac chiraḥ sakuṇḍalaśirastrāṇaṃ pūrṇacandropamaṃ tadā bhīmena ca mahārāja sa papāta hato bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्रातरः सर्वतः प्रभो अभ्यद्रवन्त समरे भीमं भीमपराक्रमम्
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātaraḥ sarvataḥ prabho abhyadravanta samare bhīmaṃ bhīmaparākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपराभ्यां भल्लाभ्यां पुत्रयोस् ते महाहवे जहार समरे प्राणान् भीमो भीमपराक्रमः
tato 'parābhyāṃ bhallābhyāṃ putrayos te mahāhave jahāra samare prāṇān bhīmo bhīmaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ धराम् अन्वपद्येतां वातरुग्णाव् इव द्रुमौ विकटश् च समश् चोभौ देवगर्भसमौ नृप
tau dharām anvapadyetāṃ vātarugṇāv iva drumau vikaṭaś ca samaś cobhau devagarbhasamau nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तु त्वरितो भीमः क्राथं निन्ये यमक्षयम् नाराचेन सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद् भुवि
tatas tu tvarito bhīmaḥ krāthaṃ ninye yamakṣayam nārācena sutīkṣṇena sa hato nyapatad bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहाकारस् ततस् तीव्रः संबभूव जनेश्वर वध्यमानेषु ते राजंस् तदा पुत्रेषु धन्विषु
hāhākāras tatas tīvraḥ saṃbabhūva janeśvara vadhyamāneṣu te rājaṃs tadā putreṣu dhanviṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां संलुलिते सैन्ये भीमसेनो महाबलः नन्दोपनन्दौ समरे प्रापयद् यमसादनम्
teṣāṃ saṃlulite sainye bhīmaseno mahābalaḥ nandopanandau samare prāpayad yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते प्राद्रवन् भीताः पुत्रास् ते विह्वलीकृताः भीमसेनं रणे दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम्
tatas te prādravan bhītāḥ putrās te vihvalīkṛtāḥ bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā kālāntakayamopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रांस् ते निहतान् दृष्ट्वा सूतपुत्रो महामनाः हंसवर्णान् हयान् भूयः प्राहिणोद् यत्र पाण्डवः
putrāṃs te nihatān dṛṣṭvā sūtaputro mahāmanāḥ haṃsavarṇān hayān bhūyaḥ prāhiṇod yatra pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते प्रेषिता महाराज मद्रराजेन वाजिनः भीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वेगिताः
te preṣitā mahārāja madrarājena vājinaḥ bhīmasenarathaṃ prāpya samasajjanta vegitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिपातस् तुमुलो घोररूपो विशां पते आसीद् रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर् मृधे
sa saṃnipātas tumulo ghorarūpo viśāṃ pate āsīd raudro mahārāja karṇapāṇḍavayor mṛdhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा मम महाराज तौ समेतौ महारथौ आसीद् बुद्धिः कथं नूनम् एतद् अद्य भविष्यति
dṛṣṭvā mama mahārāja tau sametau mahārathau āsīd buddhiḥ kathaṃ nūnam etad adya bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुहूर्ताद् राजेन्द्र नातिकृच्छ्राद् धसन्न् इव विरथं भीमकर्माणं भीमं कर्णश् चकार ह
tato muhūrtād rājendra nātikṛcchrād dhasann iva virathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ karṇaś cakāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरथो भरतश्रेष्ठः प्रहसन्न् अनिलोपमः गदाहस्तो महाबाहुर् अपतत् स्यन्दनोत्तमात्
viratho bharataśreṣṭhaḥ prahasann anilopamaḥ gadāhasto mahābāhur apatat syandanottamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागान् सप्तशतान् राजन्न् ईषादन्तान् प्रहारिणः व्यधमत् सहसा भीमः क्रुद्धरूपः परंतपः
nāgān saptaśatān rājann īṣādantān prahāriṇaḥ vyadhamat sahasā bhīmaḥ kruddharūpaḥ paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तवेष्टेषु नेत्रेषु कम्भेषु स कटेषु च मर्मस्व् अपि च मर्मज्ञो निनदन् व्यधमद् भृशम्
dantaveṣṭeṣu netreṣu kambheṣu sa kaṭeṣu ca marmasv api ca marmajño ninadan vyadhamad bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते प्राद्रवन् भीताः प्रतीपं प्रहिताः पुनः महामात्रैस् तम् आवव्रुर् मेघा इव दिवाकरम्
tatas te prādravan bhītāḥ pratīpaṃ prahitāḥ punaḥ mahāmātrais tam āvavrur meghā iva divākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् स सप्तशतान् नागान् सारोहायुधकेतनान् भूमिष्ठो गदया जघ्ने शरन्मेघान् इवानिलः
tān sa saptaśatān nāgān sārohāyudhaketanān bhūmiṣṭho gadayā jaghne śaranmeghān ivānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुबलपुत्रस्य नागान् अतिबलान् पुनः पोथयाम् आस कौन्तेयो द्वापञ्चाशतम् आहवे
tataḥ subalaputrasya nāgān atibalān punaḥ pothayām āsa kaunteyo dvāpañcāśatam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा रथशतं साग्रं पत्तींश् च शतशो ऽपरान् न्यहनत् पाण्डवो युद्धे तापयंस् तव वाहिनीम्
tathā rathaśataṃ sāgraṃ pattīṃś ca śataśo 'parān nyahanat pāṇḍavo yuddhe tāpayaṃs tava vāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मना तव सैन्यं संचुकोच चर्म वह्निगतं यथा
pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā tava sainyaṃ saṃcukoca carma vahnigataṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भीमभयसंत्रस्तास् तावका भरतर्षभ विहाय समरे भीमं दुद्रुवुर् वै दिशो दश
te bhīmabhayasaṃtrastās tāvakā bharatarṣabha vihāya samare bhīmaṃ dudruvur vai diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथाः पञ्चशताश् चान्ये ह्रादिनश् चर्मवर्मिणः भीमम् अभ्यद्रवंस् तूर्णं शरपूगैः समन्ततः
rathāḥ pañcaśatāś cānye hrādinaś carmavarmiṇaḥ bhīmam abhyadravaṃs tūrṇaṃ śarapūgaiḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् ससूतरथान् सर्वान् सपताकाध्वजायुधान् पोथयाम् आस गदया भीमो विष्णुर् इवासुरान्
tān sasūtarathān sarvān sapatākādhvajāyudhān pothayām āsa gadayā bhīmo viṣṇur ivāsurān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शकुनिनिर्दिष्टाः सादिनः शूरसंमताः त्रिसाहस्रा ययुर् भीमं शक्त्यृष्टिप्रासपाणयः
tataḥ śakuninirdiṣṭāḥ sādinaḥ śūrasaṃmatāḥ trisāhasrā yayur bhīmaṃ śaktyṛṣṭiprāsapāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् प्रत्युद्गम्य यवनान् अश्वारोहान् वरारिहा विचरन् विविधान् मार्गान् घातयाम् आस पोथयन्
tān pratyudgamya yavanān aśvārohān varārihā vicaran vividhān mārgān ghātayām āsa pothayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् आसीन् महाञ् शब्दस् ताडितानां च सार्वशः असिभिश् छिद्यमानानां नडानाम् इव भारत
teṣām āsīn mahāñ śabdas tāḍitānāṃ ca sārvaśaḥ asibhiś chidyamānānāṃ naḍānām iva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सुबलपुत्रस्य त्रिसाहस्रान् हयोत्तमान् हत्वान्यं रथम् आस्थाय क्रुद्धो राधेयम् अभ्ययात्
evaṃ subalaputrasya trisāhasrān hayottamān hatvānyaṃ ratham āsthāya kruddho rādheyam abhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णो ऽपि समरे राजन् धर्मपुत्रम् अरिंदमम् शरैः प्रच्छादयाम् आस सारथिं चाप्य् अपातयत्
karṇo 'pi samare rājan dharmaputram ariṃdamam śaraiḥ pracchādayām āsa sārathiṃ cāpy apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संप्रद्रुतं संख्ये रथं दृष्ट्वा महारथः अन्वधावत् किरन् बाणैः कङ्कपत्रैर् अजिह्मगैः
tataḥ saṃpradrutaṃ saṃkhye rathaṃ dṛṣṭvā mahārathaḥ anvadhāvat kiran bāṇaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानम् अभि धावन्तं शरैर् आवृत्य रोदसी क्रुद्धः प्रच्छादयाम् आस शरजालेन मारुतिः
rājānam abhi dhāvantaṃ śarair āvṛtya rodasī kruddhaḥ pracchādayām āsa śarajālena mārutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिवृत्तस् ततस् तूर्णं राधेयः शत्रुकर्शनः भीमं प्रच्छादयाम् आस समन्तान् निशितैः शरैः
saṃnivṛttas tatas tūrṇaṃ rādheyaḥ śatrukarśanaḥ bhīmaṃ pracchādayām āsa samantān niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनरथव्यग्रं कर्णं भारत सात्यकिः अभ्यर्दयद् अमेयात्मा पार्ष्णिग्रहणकारणात् अभ्यवर्तत कर्णस् तम् अर्दितो ऽपि शरैर् भृशम्
bhīmasenarathavyagraṃ karṇaṃ bhārata sātyakiḥ abhyardayad ameyātmā pārṣṇigrahaṇakāraṇāt abhyavartata karṇas tam ardito 'pi śarair bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् अन्योन्यं समासाद्य वृषभौ सर्वधन्विनाम् विसृजन्तौ शरांश् चित्रान् विभ्राजेतां मनस्विनौ
tāv anyonyaṃ samāsādya vṛṣabhau sarvadhanvinām visṛjantau śarāṃś citrān vibhrājetāṃ manasvinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां वियति राजेन्द्र विततं भीमदर्शनम् क्रौञ्चपृष्ठारुणं रौद्रं बाणजालं व्यदृश्यत
tābhyāṃ viyati rājendra vitataṃ bhīmadarśanam krauñcapṛṣṭhāruṇaṃ raudraṃ bāṇajālaṃ vyadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव सूर्यप्रभां खं वा न दिशः प्रदिशः कुतः प्राज्ञासिष्म वयं ताभ्यां शरैर् मुक्तैः सहस्रशः
naiva sūryaprabhāṃ khaṃ vā na diśaḥ pradiśaḥ kutaḥ prājñāsiṣma vayaṃ tābhyāṃ śarair muktaiḥ sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्याह्ने तपतो राजन् भास्करस्य महाप्रभाः हृताः सर्वाः शरौघैस् तैः कर्णमाधवयोस् तदा
madhyāhne tapato rājan bhāskarasya mahāprabhāḥ hṛtāḥ sarvāḥ śaraughais taiḥ karṇamādhavayos tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौबलं कृतवर्माणं द्रौणिम् आधिरथिं कृपम् संसक्तान् पाण्डवैर् दृष्ट्वा निवृत्ताः कुरवः पुनः
saubalaṃ kṛtavarmāṇaṃ drauṇim ādhirathiṃ kṛpam saṃsaktān pāṇḍavair dṛṣṭvā nivṛttāḥ kuravaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् आपततां शब्दस् तीव्र आसीद् विशां पते उद्धूतानां यथा वृष्ट्या सागराणां भयावहः
teṣām āpatatāṃ śabdas tīvra āsīd viśāṃ pate uddhūtānāṃ yathā vṛṣṭyā sāgarāṇāṃ bhayāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सेने भृशसंविग्ने दृष्ट्वान्योन्यं महारणे हर्षेण महता युक्ते परिगृह्य परस्परम्
te sene bhṛśasaṃvigne dṛṣṭvānyonyaṃ mahāraṇe harṣeṇa mahatā yukte parigṛhya parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते युद्धं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे यादृशं न कदा चिद् धि दृष्टपूर्वं न च श्रुतम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ madhyaṃ prāpte divākare yādṛśaṃ na kadā cid dhi dṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलौघस् तु समासाद्य बलौघं सहसा रणे उपासर्पत वेगेन जलौघ इव सागरम्
balaughas tu samāsādya balaughaṃ sahasā raṇe upāsarpata vegena jalaugha iva sāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीन् निनादः सुमहान् बलौघानां परस्परम् गर्जतां सागरौघाणां यथा स्यान् निस्वनो महान्
āsīn ninādaḥ sumahān balaughānāṃ parasparam garjatāṃ sāgaraughāṇāṃ yathā syān nisvano mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु सेने समासाद्य वेगवत्यौ परस्परम् एकीभावम् अनुप्राप्ते नद्याव् इव समागमे
te tu sene samāsādya vegavatyau parasparam ekībhāvam anuprāpte nadyāv iva samāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं विशां पते कुरूणां पाण्डवानां च लिप्सतां सुमहद् यशः
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ viśāṃ pate kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lipsatāṃ sumahad yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरूणां गर्जतां तत्र अविच्छेदकृता गिरः श्रूयन्ते विविधा राजन् नामान्य् उद्दिश्य भारत
kurūṇāṃ garjatāṃ tatra avicchedakṛtā giraḥ śrūyante vividhā rājan nāmāny uddiśya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य यद् धि रणे न्यङ्गं पितृतो मातृतो ऽपि वा कर्मतः शीलतो वापि स तच् छ्रावयते युधि
yasya yad dhi raṇe nyaṅgaṃ pitṛto mātṛto 'pi vā karmataḥ śīlato vāpi sa tac chrāvayate yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् दृष्ट्वा समरे शूरांस् तर्जयानान् परस्परम् अभवन् मे मती राजन् नैषाम् अस्तीति जीवितम्
tān dṛṣṭvā samare śūrāṃs tarjayānān parasparam abhavan me matī rājan naiṣām astīti jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां दृष्ट्वा तु क्रुद्धानां वपूंष्य् अमिततेजसाम् अभवन् मे भयं तीव्रं कथम् एतद् भविष्यति
teṣāṃ dṛṣṭvā tu kruddhānāṃ vapūṃṣy amitatejasām abhavan me bhayaṃ tīvraṃ katham etad bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते पाण्डवा राजन् कौरवाश् च महारथाः ततक्षुः सायकैस् तीक्ष्णैर् निघ्नन्तो हि परस्परम्
tatas te pāṇḍavā rājan kauravāś ca mahārathāḥ tatakṣuḥ sāyakais tīkṣṇair nighnanto hi parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.