Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.36
संजय उवाच क्षत्रियास् ते महाराज परस्परवधैषिणः अन्योन्यं समरे जघ्नुः कृतवैराः परस्परम्
saṃjaya uvāca kṣatriyās te mahārāja parasparavadhaiṣiṇaḥ anyonyaṃ samare jaghnuḥ kṛtavairāḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथौघाश् च हयौघाश् च नरौघाश् च समन्ततः गजौघाश् च महाराज संसक्ताः स्म परस्परम्
rathaughāś ca hayaughāś ca naraughāś ca samantataḥ gajaughāś ca mahārāja saṃsaktāḥ sma parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदानां परिघाणां च कणपानां च सर्पताम् प्रासानां भिण्डिपालानां भुशुण्डीनां च सर्वशः
gadānāṃ parighāṇāṃ ca kaṇapānāṃ ca sarpatām prāsānāṃ bhiṇḍipālānāṃ bhuśuṇḍīnāṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपातं चान्वपश्याम संग्रामे भृशदारुणे शलभा इव संपेतुः समन्ताच् छरवृष्टयः
saṃpātaṃ cānvapaśyāma saṃgrāme bhṛśadāruṇe śalabhā iva saṃpetuḥ samantāc charavṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागा नागान् समासाद्य व्यधमन्त परस्परम् हया हयांश् च समरे रथिनो रथिनस् तथा पत्तयः पत्तिसंघैश् च हयसंघैर् हयास् तथा
nāgā nāgān samāsādya vyadhamanta parasparam hayā hayāṃś ca samare rathino rathinas tathā pattayaḥ pattisaṃghaiś ca hayasaṃghair hayās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तयो रथमातङ्गान् रथा हस्त्यश्वम् एव च नागाश् च समरे त्र्यङ्गं ममृदुः शीघ्रगा नृप
pattayo rathamātaṅgān rathā hastyaśvam eva ca nāgāś ca samare tryaṅgaṃ mamṛduḥ śīghragā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पततां तत्र शूराणां क्रोशतां च परस्परम् घोरम् आयोधनं जज्ञे पशूनां वैशसं यथा
patatāṃ tatra śūrāṇāṃ krośatāṃ ca parasparam ghoram āyodhanaṃ jajñe paśūnāṃ vaiśasaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरेण समास्तीर्णा भाति भारत मेदिनी शक्रगोपगणाकीर्णा प्रावृषीव यथा धरा
rudhireṇa samāstīrṇā bhāti bhārata medinī śakragopagaṇākīrṇā prāvṛṣīva yathā dharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा वाससी शुक्ले महारजनरञ्जिते बिभृयाद् युवतिः श्यामा तद्वद् आसीद् वसुंधरा मांसशोणितचित्रेव शातकौम्भमयीव च
yathā vā vāsasī śukle mahārajanarañjite bibhṛyād yuvatiḥ śyāmā tadvad āsīd vasuṃdharā māṃsaśoṇitacitreva śātakaumbhamayīva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नानां चोत्तमाङ्गानां बाहूनां चोरुभिः सह कुण्डलानां प्रविद्धानां भूषणानां च भारत
chinnānāṃ cottamāṅgānāṃ bāhūnāṃ corubhiḥ saha kuṇḍalānāṃ praviddhānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्काणाम् अधिसूत्राणां शरीराणां च धन्विनाम् वर्मणां सपताकानां संघास् तत्रापतन् भुवि
niṣkāṇām adhisūtrāṇāṃ śarīrāṇāṃ ca dhanvinām varmaṇāṃ sapatākānāṃ saṃghās tatrāpatan bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजान् गजाः समासाद्य विषाणाग्रैर् अदारयन् विषाणाभिहतास् ते च भ्राजन्ते द्विरदा यथा
gajān gajāḥ samāsādya viṣāṇāgrair adārayan viṣāṇābhihatās te ca bhrājante dviradā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरेणावसिक्ताङ्गा गैरिकप्रस्रवा इव यथा भ्राजन्ति स्यन्दन्तः पर्वता धातुमण्डिताः
rudhireṇāvasiktāṅgā gairikaprasravā iva yathā bhrājanti syandantaḥ parvatā dhātumaṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोमरान् गजिभिर् मुक्तान् प्रतीपान् आस्थितान् बहून् हस्तैर् विचेरुस् ते नागा बभञ्जुश् चापरे तथा
tomarān gajibhir muktān pratīpān āsthitān bahūn hastair vicerus te nāgā babhañjuś cāpare tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाराचैश् छिन्नवर्माणो भ्राजन्ते स्म गजोत्तमाः हिमागमे महाराज व्यभ्रा इव महीधराः
nārācaiś chinnavarmāṇo bhrājante sma gajottamāḥ himāgame mahārāja vyabhrā iva mahīdharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरैः कनकपुङ्खैस् तु चिता रेजुर् गजोत्तमाः उल्काभिः संप्रदीप्ताग्राः पर्वता इव मारिष
śaraiḥ kanakapuṅkhais tu citā rejur gajottamāḥ ulkābhiḥ saṃpradīptāgrāḥ parvatā iva māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् अभ्याहता नागा नागैर् नगनिभा भुवि निपेतुः समरे तस्मिन् पक्षवन्त इवाद्रयः
ke cid abhyāhatā nāgā nāgair naganibhā bhuvi nipetuḥ samare tasmin pakṣavanta ivādrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरे प्राद्रवन् नागाः शल्यार्ता व्रणपीडिताः प्रतिमानैश् च कुम्भैश् च पेतुर् उर्व्यां महाहवे
apare prādravan nāgāḥ śalyārtā vraṇapīḍitāḥ pratimānaiś ca kumbhaiś ca petur urvyāṃ mahāhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषेदुः सिंहवच् चान्ये नदन्तो भैरवान् रवान् मम्लुश् च बहवो राजंश् चुकूजुश् चापरे तथा
niṣeduḥ siṃhavac cānye nadanto bhairavān ravān mamluś ca bahavo rājaṃś cukūjuś cāpare tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयाश् च निहता बाणैः स्वर्णभाण्डपरिच्छदाः निषेदुश् चैव मम्लुश् च बभ्रमुश् च दिशो दश
hayāś ca nihatā bāṇaiḥ svarṇabhāṇḍaparicchadāḥ niṣeduś caiva mamluś ca babhramuś ca diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरे कृष्यमाणाश् च विवेष्टन्तो महीतले भावान् बहुविधांश् चक्रुस् ताडिताः शरतोमरैः
apare kṛṣyamāṇāś ca viveṣṭanto mahītale bhāvān bahuvidhāṃś cakrus tāḍitāḥ śaratomaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरास् तु निहता भूमौ कूजन्तस् तत्र मारिष दृष्ट्वा च बान्धवान् अन्ये पितॄन् अन्ये पितामहान्
narās tu nihatā bhūmau kūjantas tatra māriṣa dṛṣṭvā ca bāndhavān anye pitṝn anye pitāmahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धावमानान् परांश् चैव दृष्ट्वान्ये तत्र भारत गोत्रनामानि ख्यातानि शशंसुर् इतरेतरम्
dhāvamānān parāṃś caiva dṛṣṭvānye tatra bhārata gotranāmāni khyātāni śaśaṃsur itaretaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां छिन्ना महाराज भुजाः कनकभूषणाः उद्वेष्टन्ते विवेष्टन्ते पतन्ते चोत्पतन्ति च
teṣāṃ chinnā mahārāja bhujāḥ kanakabhūṣaṇāḥ udveṣṭante viveṣṭante patante cotpatanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपतन्ति तथा भूमौ स्फुरन्ति च सहस्रशः वेगांश् चान्ये रणे चक्रुः स्फुरन्त इव पन्नगाः
nipatanti tathā bhūmau sphuranti ca sahasraśaḥ vegāṃś cānye raṇe cakruḥ sphuranta iva pannagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भुजा भोगिभोगाभाश् चन्दनाक्ता विशां पते लोहितार्द्रा भृशं रेजुस् तपनीयध्वजा इव
te bhujā bhogibhogābhāś candanāktā viśāṃ pate lohitārdrā bhṛśaṃ rejus tapanīyadhvajā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमाने तथा घोरे संकुले सर्वतोदिशम् अविज्ञाताः स्म युध्यन्ते विनिघ्नन्तः परस्परम्
vartamāne tathā ghore saṃkule sarvatodiśam avijñātāḥ sma yudhyante vinighnantaḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भौमेन रजसा कीर्णे शस्त्रसंपातसंकुले नैव स्वे न परे राजन् व्यज्ञायन्त तमोवृते
bhaumena rajasā kīrṇe śastrasaṃpātasaṃkule naiva sve na pare rājan vyajñāyanta tamovṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तद् अभवद् युद्धं घोररूपं भयानकम् शोणितोदा महानद्यः प्रसस्रुस् तत्र चासकृत्
tathā tad abhavad yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam śoṇitodā mahānadyaḥ prasasrus tatra cāsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्षपाषाणसंछन्नाः केशशैवलशाद्वलाः अस्थिसंघातसंकीर्णा धनुःशरवरोत्तमाः
śīrṣapāṣāṇasaṃchannāḥ keśaśaivalaśādvalāḥ asthisaṃghātasaṃkīrṇā dhanuḥśaravarottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसकर्दमपङ्काश् च शोणितौघाः सुदारुणाः नदीः प्रवर्तयाम् आसुर् यमराष्ट्रविवर्धनीः
māṃsakardamapaṅkāś ca śoṇitaughāḥ sudāruṇāḥ nadīḥ pravartayām āsur yamarāṣṭravivardhanīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता नद्यो घोररूपाश् च नयन्त्यो यमसादनम् अवगाढा मज्जयन्त्यः क्षत्रस्याजनयन् भयम्
tā nadyo ghorarūpāś ca nayantyo yamasādanam avagāḍhā majjayantyaḥ kṣatrasyājanayan bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रव्यादानां नरव्याघ्र नर्दतां तत्र तत्र ह घोरम् आयोधनं जज्ञे प्रेतराजपुरोपमम्
kravyādānāṃ naravyāghra nardatāṃ tatra tatra ha ghoram āyodhanaṃ jajñe pretarājapuropamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थितान्य् अगणेयानि कबन्धानि समन्ततः नृत्यन्ति वै भूतगणाः संतृप्ता मांसशोणितैः
utthitāny agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ nṛtyanti vai bhūtagaṇāḥ saṃtṛptā māṃsaśoṇitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीत्वा च शोणितं तत्र वसां पीत्वा च भारत मेदोमज्जावसातृप्तास् तृप्ता मांसस्य चैव हि धावमानाश् च दृश्यन्ते काकगृध्रबलास् तथा
pītvā ca śoṇitaṃ tatra vasāṃ pītvā ca bhārata medomajjāvasātṛptās tṛptā māṃsasya caiva hi dhāvamānāś ca dṛśyante kākagṛdhrabalās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूरास् तु समरे राजन् भयं त्यक्त्वा सुदुस्त्यजम् योधव्रतसमाख्याताश् चक्रुः कर्माण्य् अभीतवत्
śūrās tu samare rājan bhayaṃ tyaktvā sudustyajam yodhavratasamākhyātāś cakruḥ karmāṇy abhītavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरशक्तिसमाकीर्णे क्रव्यादगणसंकुले व्यचरन्त गणैः शूराः ख्यापयन्तः स्वपौरुषम्
śaraśaktisamākīrṇe kravyādagaṇasaṃkule vyacaranta gaṇaiḥ śūrāḥ khyāpayantaḥ svapauruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यं श्रावयन्ति स्म नामगोत्राणि भारत पितृनामानि च रणे गोत्रनामानि चाभितः
anyonyaṃ śrāvayanti sma nāmagotrāṇi bhārata pitṛnāmāni ca raṇe gotranāmāni cābhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावयन्तो हि बहवस् तत्र योधा विशां पते अन्योन्यम् अवमृद्नन्तः शक्तितोमरपट्टिशैः
śrāvayanto hi bahavas tatra yodhā viśāṃ pate anyonyam avamṛdnantaḥ śaktitomarapaṭṭiśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमाने तदा युद्धे घोररूपे सुदारुणे व्यषीदत् कौरवी सेना भिन्ना नौर् इव सागरे
vartamāne tadā yuddhe ghorarūpe sudāruṇe vyaṣīdat kauravī senā bhinnā naur iva sāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.