Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.42
संजय उवाच ततः पुनः समाजग्मुर् अभीताः कुरुसृञ्जयाः युधिष्ठिरमुखाः पार्था वैकर्तनमुखा वयम्
saṃjaya uvāca tataḥ punaḥ samājagmur abhītāḥ kurusṛñjayāḥ yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthā vaikartanamukhā vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते भीमः संग्रामो लोमहर्षणः कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः
tataḥ pravavṛte bhīmaḥ saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ karṇasya pāṇḍavānāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रवृत्ते संग्रामे तुमुले शोणितोदके संशप्तकेषु शूरेषु किंचिच्छिष्टेषु भारत
tasmin pravṛtte saṃgrāme tumule śoṇitodake saṃśaptakeṣu śūreṣu kiṃcicchiṣṭeṣu bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नो महाराज सहितः सर्वराजभिः कर्णम् एवाभिदुद्राव पाण्डवाश् च महारथाः
dhṛṣṭadyumno mahārāja sahitaḥ sarvarājabhiḥ karṇam evābhidudrāva pāṇḍavāś ca mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छमानांस् तान् संख्ये प्रहृष्टान् विजयैषिणः दधारैको रणे कर्णो जलौघान् इव पर्वतः
āgacchamānāṃs tān saṃkhye prahṛṣṭān vijayaiṣiṇaḥ dadhāraiko raṇe karṇo jalaughān iva parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आसाद्य तु ते कर्णं व्यशीर्यन्त महारथाः यथाचलं समासाद्य जलौघाः सर्वतोदिशम् तयोर् आसीन् महाराज संग्रामो लोमहर्षणः
tam āsādya tu te karṇaṃ vyaśīryanta mahārathāḥ yathācalaṃ samāsādya jalaughāḥ sarvatodiśam tayor āsīn mahārāja saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नस् तु राधेयं शरेण नतपर्वणा ताडयाम् आस संक्रुद्धस् तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
dhṛṣṭadyumnas tu rādheyaṃ śareṇa nataparvaṇā tāḍayām āsa saṃkruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजयं तु धनुःश्रेष्ठं विधुन्वानो महारथः पार्षतस्य धनुश् छित्त्वा शरान् आशीविषोपमान् ताडयाम् आस संक्रुद्धः पार्षतं नवभिः शरैः
vijayaṃ tu dhanuḥśreṣṭhaṃ vidhunvāno mahārathaḥ pārṣatasya dhanuś chittvā śarān āśīviṣopamān tāḍayām āsa saṃkruddhaḥ pārṣataṃ navabhiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा तस्य महात्मनः शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ
te varma hemavikṛtaṃ bhittvā tasya mahātmanaḥ śoṇitāktā vyarājanta śakragopā ivānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अपास्य धनुश् छिन्नं धृष्टद्युम्नो महारथः अन्यद् धनुर् उपादाय शरांश् चाशीविषोपमान् कर्णं विव्याध सप्तत्या शरैः संनतपर्वभिः
tad apāsya dhanuś chinnaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ anyad dhanur upādāya śarāṃś cāśīviṣopamān karṇaṃ vivyādha saptatyā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव राजन् कर्णो ऽपि पार्षतं शत्रुतापनम् द्रोणशत्रुं महेष्वासो विव्याध निशितैः शरैः
tathaiva rājan karṇo 'pi pārṣataṃ śatrutāpanam droṇaśatruṃ maheṣvāso vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कर्णो महाराज शरं कनकभूषणम् प्रेषयाम् आस संक्रुद्धो मृत्युदण्डम् इवापरम्
tasya karṇo mahārāja śaraṃ kanakabhūṣaṇam preṣayām āsa saṃkruddho mṛtyudaṇḍam ivāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं सहसा घोररूपं विशां पते चिच्छेद सप्तधा राजञ् शैनेयः कृतहस्तवत्
tam āpatantaṃ sahasā ghorarūpaṃ viśāṃ pate ciccheda saptadhā rājañ śaineyaḥ kṛtahastavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा विनिहितं बाणं शरैः कर्णो विशां पते सात्यकिं शरवर्षेण समन्तात् पर्यवारयत्
dṛṣṭvā vinihitaṃ bāṇaṃ śaraiḥ karṇo viśāṃ pate sātyakiṃ śaravarṣeṇa samantāt paryavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विव्याध चैनं समरे नाराचैस् तत्र सप्तभिः तं प्रत्यविध्यच् छैनेयः शरैर् हेमविभूषितैः
vivyādha cainaṃ samare nārācais tatra saptabhiḥ taṃ pratyavidhyac chaineyaḥ śarair hemavibhūṣitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युद्धम् अतीवासीच् चक्षुःश्रोत्रभयावहम् राजन् घोरं च चित्रं च प्रेक्षणीयं समन्ततः
tato yuddham atīvāsīc cakṣuḥśrotrabhayāvaham rājan ghoraṃ ca citraṃ ca prekṣaṇīyaṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां तत्र भूतानां लोमहर्षो व्यजायत तद् दृष्ट्वा समरे कर्म कर्णशैनेययोर् नृप
sarveṣāṃ tatra bhūtānāṃ lomaharṣo vyajāyata tad dṛṣṭvā samare karma karṇaśaineyayor nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे द्रौणिर् अभ्ययात् सुमहाबलम् पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम्
etasminn antare drauṇir abhyayāt sumahābalam pārṣataṃ śatrudamanaṃ śatruvīryāsunāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यभाषत संक्रुद्धो द्रौणिर् दूरे धनंजये तिष्ठ तिष्ठाद्य ब्रह्मघ्न न मे जीवन् विमोक्ष्यसे
abhyabhāṣata saṃkruddho drauṇir dūre dhanaṃjaye tiṣṭha tiṣṭhādya brahmaghna na me jīvan vimokṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सुभृशं वीरः शीघ्रकृन् निशितैः शरैः पार्षतं छादयाम् आस घोररूपैः सुतेजनैः यतमानं परं शक्त्या यतमानो महारथः
ity uktvā subhṛśaṃ vīraḥ śīghrakṛn niśitaiḥ śaraiḥ pārṣataṃ chādayām āsa ghorarūpaiḥ sutejanaiḥ yatamānaṃ paraṃ śaktyā yatamāno mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि समरे द्रौणिः पार्षतं वीक्ष्य मारिष तथा द्रौणिं रणे दृष्ट्वा पार्षतः परवीरहा नातिहृष्टमना भूत्वा मन्यते मृत्युम् आत्मनः
yathā hi samare drauṇiḥ pārṣataṃ vīkṣya māriṣa tathā drauṇiṃ raṇe dṛṣṭvā pārṣataḥ paravīrahā nātihṛṣṭamanā bhūtvā manyate mṛtyum ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिस् तु दृष्ट्वा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नं रणे स्थितम् क्रोधेन निःश्वसन् वीरः पार्षतं समुपाद्रवत् ताव् अन्योन्यं तु दृष्ट्वैव संरम्भं जग्मतुः परम्
drauṇis tu dṛṣṭvā rājendra dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe sthitam krodhena niḥśvasan vīraḥ pārṣataṃ samupādravat tāv anyonyaṃ tu dṛṣṭvaiva saṃrambhaṃ jagmatuḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाब्रवीन् महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् धृष्टद्युम्नं समीपस्थं त्वरमाणो विशां पते पाञ्चालापसदाद्य त्वां प्रेषयिष्यामि मृत्यवे
athābravīn mahārāja droṇaputraḥ pratāpavān dhṛṣṭadyumnaṃ samīpasthaṃ tvaramāṇo viśāṃ pate pāñcālāpasadādya tvāṃ preṣayiṣyāmi mṛtyave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापं हि यत् त्वया कर्म घ्नता द्रोणं पुरा कृतम् अद्य त्वा पत्स्यते तद् वै यथा ह्य् अकुशलं तथा
pāpaṃ hi yat tvayā karma ghnatā droṇaṃ purā kṛtam adya tvā patsyate tad vai yathā hy akuśalaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरक्ष्यमाणः पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे नापक्रमसि वा मूढ सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते
arakṣyamāṇaḥ pārthena yadi tiṣṭhasi saṃyuge nāpakramasi vā mūḍha satyam etad bravīmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् प्रतिवाक्यं स एवासिर् मामको दास्यते तव येनैव ते पितुर् दत्तं यतमानस्य संयुगे
evam uktaḥ pratyuvāca dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān prativākyaṃ sa evāsir māmako dāsyate tava yenaiva te pitur dattaṃ yatamānasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि तावन् मया द्रोणो निहतो ब्राह्मणब्रुवः त्वाम् इदानीं कथं युद्धे न हनिष्यामि विक्रमात्
yadi tāvan mayā droṇo nihato brāhmaṇabruvaḥ tvām idānīṃ kathaṃ yuddhe na haniṣyāmi vikramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महाराज सेनापतिर् अमर्षणः निशितेनाथ बाणेन द्रौणिं विव्याध पार्षतः
evam uktvā mahārāja senāpatir amarṣaṇaḥ niśitenātha bāṇena drauṇiṃ vivyādha pārṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रौणिः सुसंक्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः प्राच्छादयद् दिशो राजन् धृष्टद्युम्नस्य संयुगे
tato drauṇiḥ susaṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ prācchādayad diśo rājan dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवान्तरिक्षं न दिशो नैव योधाः समन्ततः दृश्यन्ते वै महाराज शरैश् छन्नाः सहस्रशः
naivāntarikṣaṃ na diśo naiva yodhāḥ samantataḥ dṛśyante vai mahārāja śaraiś channāḥ sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव पार्षतो राजन् द्रौणिम् आहवशोभिनम् शरैः संछादयाम् आस सूतपुत्रस्य पश्यतः
tathaiva pārṣato rājan drauṇim āhavaśobhinam śaraiḥ saṃchādayām āsa sūtaputrasya paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राधेयो ऽपि महाराज पाञ्चालान् सह पाण्डवैः द्रौपदेयान् युधामन्युं सात्यकिं च महारथम् एकः स वारयाम् आस प्रेक्षणीयः समन्ततः
rādheyo 'pi mahārāja pāñcālān saha pāṇḍavaiḥ draupadeyān yudhāmanyuṃ sātyakiṃ ca mahāratham ekaḥ sa vārayām āsa prekṣaṇīyaḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नो ऽपि समरे द्रौणेश् चिच्छेद कार्मुकम् तद् अपास्य धनुश् छिन्नम् अन्यद् आदत्त कार्मुकम् वेगवत् समरे घोरं शरांश् चाशीविषोपमान्
dhṛṣṭadyumno 'pi samare drauṇeś ciccheda kārmukam tad apāsya dhanuś chinnam anyad ādatta kārmukam vegavat samare ghoraṃ śarāṃś cāśīviṣopamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पार्षतस्य राजेन्द्र धनुः शक्तिं गदां ध्वजम् हयान् सूतं रथं चैव निमेषाद् व्यधमच् छरैः
sa pārṣatasya rājendra dhanuḥ śaktiṃ gadāṃ dhvajam hayān sūtaṃ rathaṃ caiva nimeṣād vyadhamac charaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः खड्गम् आदत्त विपुलं शतचन्द्रं च भानुमत्
sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ khaḍgam ādatta vipulaṃ śatacandraṃ ca bhānumat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिस् तद् अपि राजेन्द्र भल्लैः क्षिप्रं महारथः चिच्छेद समरे वीरः क्षिप्रहस्तो दृढायुधः रथाद् अनवरूढस्य तद् अद्भुतम् इवाभवत्
drauṇis tad api rājendra bhallaiḥ kṣipraṃ mahārathaḥ ciccheda samare vīraḥ kṣiprahasto dṛḍhāyudhaḥ rathād anavarūḍhasya tad adbhutam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नं तु विरथं हताश्वं छिन्नकार्मुकम् शरैश् च बहुधा विद्धम् अस्त्रैश् च शकलीकृतम् नातरद् भरतश्रेष्ठ यतमानो महारथः
dhṛṣṭadyumnaṃ tu virathaṃ hatāśvaṃ chinnakārmukam śaraiś ca bahudhā viddham astraiś ca śakalīkṛtam nātarad bharataśreṣṭha yatamāno mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यान्तम् इषुभी राजन् यदा द्रौणिर् न जग्मिवान् अथ त्यक्त्वा धनुर् वीरः पार्षतं त्वरितो ऽन्वगात्
tasyāntam iṣubhī rājan yadā drauṇir na jagmivān atha tyaktvā dhanur vīraḥ pārṣataṃ tvarito 'nvagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीद् आद्रवतो राजन् वेगस् तस्य महात्मनः गरुडस्येव पततो जिघृक्षोः पन्नगोत्तमम्
āsīd ādravato rājan vegas tasya mahātmanaḥ garuḍasyeva patato jighṛkṣoḥ pannagottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् एव काले तु माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् पश्य पार्थ यथा द्रौणिः पार्षतस्य वधं प्रति यत्नं करोति विपुलं हन्याच् चैनम् असंशयम्
etasminn eva kāle tu mādhavo 'rjunam abravīt paśya pārtha yathā drauṇiḥ pārṣatasya vadhaṃ prati yatnaṃ karoti vipulaṃ hanyāc cainam asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मोचय महाबाहो पार्षतं शत्रुतापनम् द्रौणेर् आस्यम् अनुप्राप्तं मृत्योर् आस्यगतं यथा
taṃ mocaya mahābāho pārṣataṃ śatrutāpanam drauṇer āsyam anuprāptaṃ mṛtyor āsyagataṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महाराज वासुदेवः प्रतापवान् प्रैषयत् तत्र तुरगान् यत्र द्रौणिर् व्यवस्थितः
evam uktvā mahārāja vāsudevaḥ pratāpavān praiṣayat tatra turagān yatra drauṇir vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हयाश् चन्द्रसंकाशाः केशवेन प्रचोदिताः पिबन्त इव तद् व्योम जग्मुर् द्रौणिरथं प्रति
te hayāś candrasaṃkāśāḥ keśavena pracoditāḥ pibanta iva tad vyoma jagmur drauṇirathaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वायान्तौ महावीर्याव् उभौ कृष्णधनंजयौ धृष्टद्युम्नवधे राजंश् चक्रे यत्नं महाबलः
dṛṣṭvāyāntau mahāvīryāv ubhau kṛṣṇadhanaṃjayau dhṛṣṭadyumnavadhe rājaṃś cakre yatnaṃ mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकृष्यमाणं दृष्ट्वैव धृष्टद्युम्नं जनेश्वर शरांश् चिक्षेप वै पार्थो द्रौणिं प्रति महाबलः
vikṛṣyamāṇaṃ dṛṣṭvaiva dhṛṣṭadyumnaṃ janeśvara śarāṃś cikṣepa vai pārtho drauṇiṃ prati mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते शरा हेमविकृता गाण्डीवप्रेषिता भृशम् द्रौणिम् आसाद्य विविशुर् वल्मीकम् इव पन्नगाः
te śarā hemavikṛtā gāṇḍīvapreṣitā bhṛśam drauṇim āsādya viviśur valmīkam iva pannagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विध्वस्तैः शरैर् घोरैर् द्रोणपुत्रः प्रतापवान् रथम् आरुरुहे वीरो धनंजयशरार्दितः प्रगृह्य च धनुः श्रेष्ठं पार्थं विव्याध सायकैः
sa vidhvastaiḥ śarair ghorair droṇaputraḥ pratāpavān ratham āruruhe vīro dhanaṃjayaśarārditaḥ pragṛhya ca dhanuḥ śreṣṭhaṃ pārthaṃ vivyādha sāyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे वीरः सहदेवो जनाधिप अपोवाह रथेनाजौ पार्षतं शत्रुतापनम्
etasminn antare vīraḥ sahadevo janādhipa apovāha rathenājau pārṣataṃ śatrutāpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुनो ऽपि महाराज द्रौणिं विव्याध पत्रिभिः तं द्रोणपुत्रः संक्रुद्धो बाह्वोर् उरसि चार्दयत्
arjuno 'pi mahārāja drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ taṃ droṇaputraḥ saṃkruddho bāhvor urasi cārdayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधितस् तु रणे पार्थो नाराचं कालसंमितम् द्रोणपुत्राय चिक्षेप कालदण्डम् इवापरम् स ब्राह्मणस्यांसदेशे निपपात महाद्युतिः
krodhitas tu raṇe pārtho nārācaṃ kālasaṃmitam droṇaputrāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāparam sa brāhmaṇasyāṃsadeśe nipapāta mahādyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विह्वलो महाराज शरवेगेन संयुगे निषसाद रथोपस्थे वैक्लव्यं च परं ययौ
sa vihvalo mahārāja śaravegena saṃyuge niṣasāda rathopasthe vaiklavyaṃ ca paraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्णो महाराज व्याक्षिपद् विजयं धनुः अर्जुनं समरे क्रुद्धः प्रेक्षमाणो मुहुर् मुहुः द्वैरथं चापि पार्थेन कामयानो महारणे
tataḥ karṇo mahārāja vyākṣipad vijayaṃ dhanuḥ arjunaṃ samare kruddhaḥ prekṣamāṇo muhur muhuḥ dvairathaṃ cāpi pārthena kāmayāno mahāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु हित्वा हतं वीरं सारथिः शत्रुकर्शनम् अपोवाह रथेनाजौ त्वरमाणो रणाजिरात्
taṃ tu hitvā hataṃ vīraṃ sārathiḥ śatrukarśanam apovāha rathenājau tvaramāṇo raṇājirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्क्रुष्टं महाराज पाञ्चालैर् जितकाशिभिः मोक्षितं पार्षतं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रं च पीडितम्
athotkruṣṭaṃ mahārāja pāñcālair jitakāśibhiḥ mokṣitaṃ pārṣataṃ dṛṣṭvā droṇaputraṃ ca pīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादित्राणि च दिव्यानि प्रावाद्यन्त सहस्रशः सिंहनादश् च संजज्ञे दृष्ट्वा घोरं महाद्भुतम्
vāditrāṇi ca divyāni prāvādyanta sahasraśaḥ siṃhanādaś ca saṃjajñe dṛṣṭvā ghoraṃ mahādbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत्वाब्रवीत् पार्थो वासुदेवं धनंजयः याहि संशप्तकान् कृष्ण कार्यम् एतत् परं मम
evaṃ kṛtvābravīt pārtho vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ yāhi saṃśaptakān kṛṣṇa kāryam etat paraṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रयातो दाशार्हः श्रुत्वा पाण्डवभाषितम् रथेनातिपताकेन मनोमारुतरंहसा
tataḥ prayāto dāśārhaḥ śrutvā pāṇḍavabhāṣitam rathenātipatākena manomārutaraṃhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.