Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.44
धृतराष्ट्र उवाच निवृत्ते भीमसेने च पाण्डवे च युधिष्ठिरे वध्यमाने बले चापि मामके पाण्डुसृञ्जयैः
dhṛtarāṣṭra uvāca nivṛtte bhīmasene ca pāṇḍave ca yudhiṣṭhire vadhyamāne bale cāpi māmake pāṇḍusṛñjayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवमाणे बलौघे च निराक्रन्दे मुहुर् मुहुः किम् अकुर्वन्त कुरवस् तन् ममाचक्ष्व संजय
dravamāṇe balaughe ca nirākrande muhur muhuḥ kim akurvanta kuravas tan mamācakṣva saṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच दृष्ट्वा भीमं महाबाहुं सूतपुत्रः प्रतापवान् क्रोधरक्तेक्षणो राजन् भीमसेनम् उपाद्रवत्
saṃjaya uvāca dṛṣṭvā bhīmaṃ mahābāhuṃ sūtaputraḥ pratāpavān krodharaktekṣaṇo rājan bhīmasenam upādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावकं च बलं दृष्ट्वा भीमसेनात् पराङ्मुखम् यत्नेन महता राजन् पर्यवस्थापयद् बली
tāvakaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā bhīmasenāt parāṅmukham yatnena mahatā rājan paryavasthāpayad balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवस्थाप्य महाबाहुस् तव पुत्रस्य वाहिनीम् प्रत्युद्ययौ तदा कर्णः पाण्डवान् युद्धदुर्मदान्
vyavasthāpya mahābāhus tava putrasya vāhinīm pratyudyayau tadā karṇaḥ pāṇḍavān yuddhadurmadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युद्ययुस् तु राधेयं पाण्डवानां महारथाः धुन्वानाः कार्मुकाण्य् आजौ विक्षिपन्तश् च सायकान्
pratyudyayus tu rādheyaṃ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ dhunvānāḥ kārmukāṇy ājau vikṣipantaś ca sāyakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनः शिनेर् नप्ता शिखण्डी जनमेजयः धृष्टद्युम्नश् च बलवान् सर्वे चापि प्रभद्रकाः
bhīmasenaḥ śiner naptā śikhaṇḍī janamejayaḥ dhṛṣṭadyumnaś ca balavān sarve cāpi prabhadrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालाश् च नरव्याघ्राः समन्तात् तव वाहिनीम् अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धाः समरे जितकाशिनः
pāñcālāś ca naravyāghrāḥ samantāt tava vāhinīm abhyadravanta saṃkruddhāḥ samare jitakāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव तावका राजन् पाण्डवानाम् अनीकिनीम् अभ्यद्रवन्त त्वरिता जिघांसन्तो महारथाः
tathaiva tāvakā rājan pāṇḍavānām anīkinīm abhyadravanta tvaritā jighāṃsanto mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथनागाश्वकलिलं पत्तिध्वजसमाकुलम् बभूव पुरुषव्याघ्र सैन्यम् अद्भुतदर्शनम्
rathanāgāśvakalilaṃ pattidhvajasamākulam babhūva puruṣavyāghra sainyam adbhutadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डी च ययौ कर्णं धृष्टद्युम्नः सुतं तव दुःशासनं महाराज महत्या सेनया वृतम्
śikhaṇḍī ca yayau karṇaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ sutaṃ tava duḥśāsanaṃ mahārāja mahatyā senayā vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलो वृषसेनं च चित्रसेनं युधिष्ठिरः उलूकं समरे राजन् सहदेवः समभ्ययात्
nakulo vṛṣasenaṃ ca citrasenaṃ yudhiṣṭhiraḥ ulūkaṃ samare rājan sahadevaḥ samabhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिः शकुनिं चापि भीमसेनश् च कौरवान् अर्जुनं च रणे यत्तं द्रोणपुत्रो महारथः
sātyakiḥ śakuniṃ cāpi bhīmasenaś ca kauravān arjunaṃ ca raṇe yattaṃ droṇaputro mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधामन्युं महेष्वासं गौतमो ऽभ्यपतद् रणे कृतवर्मा च बलवान् उत्तमौजसम् आद्रवत्
yudhāmanyuṃ maheṣvāsaṃ gautamo 'bhyapatad raṇe kṛtavarmā ca balavān uttamaujasam ādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनः कुरून् सर्वान् पुत्रांश् च तव मारिष सहानीकान् महाबाहुर् एक एवाभ्यवारयत्
bhīmasenaḥ kurūn sarvān putrāṃś ca tava māriṣa sahānīkān mahābāhur eka evābhyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डी च ततः कर्णं विचरन्तम् अभीतवत् भीष्महन्ता महाराज वारयाम् आस पत्रिभिः
śikhaṇḍī ca tataḥ karṇaṃ vicarantam abhītavat bhīṣmahantā mahārāja vārayām āsa patribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिरब्धस् ततः कर्णो रोषात् प्रस्फुरिताधरः शिखण्डिनं त्रिभिर् बाणैर् भ्रुवोर् मध्ये व्यताडयत्
pratirabdhas tataḥ karṇo roṣāt prasphuritādharaḥ śikhaṇḍinaṃ tribhir bāṇair bhruvor madhye vyatāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयंस् तु स तान् बाणाञ् शिखण्डी बह्व् अशोभत राजतः पर्वतो यद्वत् त्रिभिः शृङ्गैः समन्वितः
dhārayaṃs tu sa tān bāṇāñ śikhaṇḍī bahv aśobhata rājataḥ parvato yadvat tribhiḥ śṛṅgaiḥ samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सूतपुत्रेण संयुगे कर्णं विव्याध समरे नवत्या निशितैः शरैः
so 'tividdho maheṣvāsaḥ sūtaputreṇa saṃyuge karṇaṃ vivyādha samare navatyā niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कर्णो हयान् हत्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः उन्ममाथ ध्वजं चास्य क्षुरप्रेण महारथः
tasya karṇo hayān hatvā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ unmamātha dhvajaṃ cāsya kṣurapreṇa mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हताश्वात् तु ततो यानाद् अवप्लुत्य महारथः शक्तिं चिक्षेप कर्णाय संक्रुद्धः शत्रुतापनः
hatāśvāt tu tato yānād avaplutya mahārathaḥ śaktiṃ cikṣepa karṇāya saṃkruddhaḥ śatrutāpanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां छित्त्वा समरे कर्णस् त्रिभिर् भारत सायकैः शिखण्डिनम् अथाविध्यन् नवभिर् निशितैः शरैः
tāṃ chittvā samare karṇas tribhir bhārata sāyakaiḥ śikhaṇḍinam athāvidhyan navabhir niśitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णचापच्युतान् बाणान् वर्जयंस् तु नरोत्तमः अपयातस् ततस् तूर्णं शिखण्डी जयतां वरः
karṇacāpacyutān bāṇān varjayaṃs tu narottamaḥ apayātas tatas tūrṇaṃ śikhaṇḍī jayatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्णो महाराज पाण्डुसैन्यान्य् अशातयत् तूलराशिं समासाद्य यथा वायुर् महाजवः
tataḥ karṇo mahārāja pāṇḍusainyāny aśātayat tūlarāśiṃ samāsādya yathā vāyur mahājavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नो महाराज तव पुत्रेण पीडितः दुःशासनं त्रिभिर् बाणैर् अभ्यविध्यत् स्तनान्तरे
dhṛṣṭadyumno mahārāja tava putreṇa pīḍitaḥ duḥśāsanaṃ tribhir bāṇair abhyavidhyat stanāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य दुःशासनो बाहुं सव्यं विव्याध मारिष शितेन रुक्मपुङ्खेन भल्लेन नतपर्वणा
tasya duḥśāsano bāhuṃ savyaṃ vivyādha māriṣa śitena rukmapuṅkhena bhallena nataparvaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नस् तु निर्विद्धः शरं घोरम् अमर्षणः दुःशासनाय संक्रुद्धः प्रेषयाम् आस भारत
dhṛṣṭadyumnas tu nirviddhaḥ śaraṃ ghoram amarṣaṇaḥ duḥśāsanāya saṃkruddhaḥ preṣayām āsa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपतन्तं महावेगं धृष्टद्युम्नसमीरितम् शरैश् चिच्छेद पुत्रस् ते त्रिभिर् एव विशां पते
āpatantaṃ mahāvegaṃ dhṛṣṭadyumnasamīritam śaraiś ciccheda putras te tribhir eva viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापरैः सप्तदशैर् भल्लैः कनकभूषणैः धृष्टद्युम्नं समासाद्य बाह्वोर् उरसि चार्दयत्
athāparaiḥ saptadaśair bhallaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya bāhvor urasi cārdayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पार्षतः क्रुद्धो धनुश् चिच्छेद मारिष क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन तत उच्चुक्रुशुर् जनाः
tataḥ sa pārṣataḥ kruddho dhanuś ciccheda māriṣa kṣurapreṇa sutīkṣṇena tata uccukruśur janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यद् धनुर् आदाय पुत्रस् ते भरतर्षभ धृष्टद्युम्नं शरव्रातैः समन्तात् पर्यवारयत्
athānyad dhanur ādāya putras te bharatarṣabha dhṛṣṭadyumnaṃ śaravrātaiḥ samantāt paryavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव पुत्रस्य ते दृष्ट्वा विक्रमं तं महात्मनः व्यहसन्त रणे योधाः सिद्धाश् चाप्सरसां गणाः
tava putrasya te dṛṣṭvā vikramaṃ taṃ mahātmanaḥ vyahasanta raṇe yodhāḥ siddhāś cāpsarasāṃ gaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते युद्धं तावकानां परैः सह घोरं प्राणभृतां काले घोररूपं परंतप
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tāvakānāṃ paraiḥ saha ghoraṃ prāṇabhṛtāṃ kāle ghorarūpaṃ paraṃtapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलं वृषसेनस् तु विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः पितुः समीपे तिष्ठन्तं त्रिभिर् अन्यैर् अविध्यत
nakulaṃ vṛṣasenas tu viddhvā pañcabhir āyasaiḥ pituḥ samīpe tiṣṭhantaṃ tribhir anyair avidhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलस् तु ततः क्रुद्धो वृषसेनं स्मयन्न् इव नाराचेन सुतीक्ष्णेन विव्याध हृदये दृढम्
nakulas tu tataḥ kruddho vṛṣasenaṃ smayann iva nārācena sutīkṣṇena vivyādha hṛdaye dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः शत्रुं विव्याध विंशत्या स च तं पञ्चभिः शरैः
so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ śatruṃ vivyādha viṃśatyā sa ca taṃ pañcabhiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शरसहस्रेण ताव् उभौ पुरुषर्षभौ अन्योन्यम् आच्छादयताम् अथाभज्यत वाहिनी
tataḥ śarasahasreṇa tāv ubhau puruṣarṣabhau anyonyam ācchādayatām athābhajyata vāhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु प्रद्रुतां सेनां धार्तराष्ट्रस्य सूतजः निवारयाम् आस बलाद् अनुपत्य विशां पते निवृत्ते तु ततः कर्णे नकुलः कौरवान् ययौ
dṛṣṭvā tu pradrutāṃ senāṃ dhārtarāṣṭrasya sūtajaḥ nivārayām āsa balād anupatya viśāṃ pate nivṛtte tu tataḥ karṇe nakulaḥ kauravān yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णपुत्रस् तु समरे हित्वा नकुलम् एव तु जुगोप चक्रं त्वरितं राधेयस्यैव मारिष
karṇaputras tu samare hitvā nakulam eva tu jugopa cakraṃ tvaritaṃ rādheyasyaiva māriṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलूकस् तु रणे क्रुद्धः सहदेवेन वारितः तस्याश्वांश् चतुरो हत्वा सहदेवः प्रतापवान् सारथिं प्रेषयाम् आस यमस्य सदनं प्रति
ulūkas tu raṇe kruddhaḥ sahadevena vāritaḥ tasyāśvāṃś caturo hatvā sahadevaḥ pratāpavān sārathiṃ preṣayām āsa yamasya sadanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलूकस् तु ततो यानाद् अवप्लुत्य विशां पते त्रिगर्तानां बलं पूर्णं जगाम पितृनन्दनः
ulūkas tu tato yānād avaplutya viśāṃ pate trigartānāṃ balaṃ pūrṇaṃ jagāma pitṛnandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिः शकुनिं विद्ध्वा विंशत्या निशितैः शरैः ध्वजं चिच्छेद भल्लेन सौबलस्य हसन्न् इव
sātyakiḥ śakuniṃ viddhvā viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ dhvajaṃ ciccheda bhallena saubalasya hasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौबलस् तस्य समरे क्रुद्धो राजन् प्रतापवान् विदार्य कवचं भूयो ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम्
saubalas tasya samare kruddho rājan pratāpavān vidārya kavacaṃ bhūyo dhvajaṃ ciccheda kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनं निशितैर् बाणैः सात्यकिः प्रत्यविध्यत सारथिं च महाराज त्रिभिर् एव समार्दयत् अथास्य वाहांस् त्वरितः शरैर् निन्ये यमक्षयम्
athainaṃ niśitair bāṇaiḥ sātyakiḥ pratyavidhyata sārathiṃ ca mahārāja tribhir eva samārdayat athāsya vāhāṃs tvaritaḥ śarair ninye yamakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवप्लुत्य सहसा शकुनिर् भरतर्षभ आरुरोह रथं तूर्णम् उलूकस्य महारथः अपोवाहाथ शीघ्रं स शैनेयाद् युद्धशालिनः
tato 'vaplutya sahasā śakunir bharatarṣabha āruroha rathaṃ tūrṇam ulūkasya mahārathaḥ apovāhātha śīghraṃ sa śaineyād yuddhaśālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिस् तु रणे राजंस् तावकानाम् अनीकिनीम् अभिदुद्राव वेगेन ततो ऽनीकम् अभिद्यत
sātyakis tu raṇe rājaṃs tāvakānām anīkinīm abhidudrāva vegena tato 'nīkam abhidyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैनेयशरनुन्नं तु ततः सैन्यं विशां पते भेजे दश दिशस् तूर्णं न्यपतच् च गतासुवत्
śaineyaśaranunnaṃ tu tataḥ sainyaṃ viśāṃ pate bheje daśa diśas tūrṇaṃ nyapatac ca gatāsuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनं तव सुतो वारयाम् आस संयुगे तं तु भीमो मुहूर्तेन व्यश्वसूतरथध्वजम् चक्रे लोकेश्वरं तत्र तेनातुष्यन्त चारणाः
bhīmasenaṃ tava suto vārayām āsa saṃyuge taṃ tu bhīmo muhūrtena vyaśvasūtarathadhvajam cakre lokeśvaraṃ tatra tenātuṣyanta cāraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपायान् नृपस् तत्र भीमसेनस्य गोचरात् कुरुसैन्यं ततः सर्वं भीमसेनम् उपाद्रवत् तत्र रावो महान् आसीद् भीमम् एकं जिघांसताम्
tato 'pāyān nṛpas tatra bhīmasenasya gocarāt kurusainyaṃ tataḥ sarvaṃ bhīmasenam upādravat tatra rāvo mahān āsīd bhīmam ekaṃ jighāṃsatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधामन्युः कृपं विद्ध्वा धनुर् अस्याशु चिच्छिदे अथान्यद् धनुर् आदाय कृपः शस्त्रभृतां वरः
yudhāmanyuḥ kṛpaṃ viddhvā dhanur asyāśu cicchide athānyad dhanur ādāya kṛpaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधामन्योर् ध्वजं सूतं छत्रं चापातयत् क्षितौ ततो ऽपायाद् रथेनैव युधामन्युर् महारथः
yudhāmanyor dhvajaṃ sūtaṃ chatraṃ cāpātayat kṣitau tato 'pāyād rathenaiva yudhāmanyur mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमौजास् तु हार्दिक्यं शरैर् भीमपराक्रमम् छादयाम् आस सहसा मेघो वृष्ट्या यथाचलम्
uttamaujās tu hārdikyaṃ śarair bhīmaparākramam chādayām āsa sahasā megho vṛṣṭyā yathācalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् युद्धं सुमहच् चासीद् घोररूपं परंतप यादृशं न मया युद्धं दृष्टपूर्वं विशां पते
tad yuddhaṃ sumahac cāsīd ghorarūpaṃ paraṃtapa yādṛśaṃ na mayā yuddhaṃ dṛṣṭapūrvaṃ viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतवर्मा ततो राजन्न् उत्तमौजसम् आहवे हृदि विव्याध स तदा रथोपस्थ उपाविशत्
kṛtavarmā tato rājann uttamaujasam āhave hṛdi vivyādha sa tadā rathopastha upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारथिस् तम् अपोवाह रथेन रथिनां वरम् ततस् तु सत्वरं राजन् पाण्डुसैन्यम् उपाद्रवत्
sārathis tam apovāha rathena rathināṃ varam tatas tu satvaraṃ rājan pāṇḍusainyam upādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.