Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.65
संजय उवाच तौ शङ्खभेरीनिनदे समृद्धे; समीयतुः श्वेतहयौ नराग्र्यौ वैकर्तनः सूतपुत्रो ऽर्जुनश् च; दुर्मन्त्रिते तव पुत्रस्य राजन्
saṃjaya uvāca tau śaṅkhabherīninade samṛddhe; samīyatuḥ śvetahayau narāgryau vaikartanaḥ sūtaputro 'rjunaś ca; durmantrite tava putrasya rājan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गजौ हैमवतौ प्रभिन्नौ; प्रगृह्य दन्ताव् इव वाशितार्थे तथा समाजग्मतुर् उग्रवेगौ; धनंजयश् चाधिरथिश् च वीरौ
yathā gajau haimavatau prabhinnau; pragṛhya dantāv iva vāśitārthe tathā samājagmatur ugravegau; dhanaṃjayaś cādhirathiś ca vīrau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहकेनेव यथा बलाहको; यदृच्छया वा गिरिणा गिरिर् यथा तथा धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनौ; समीयतुस् ताव् इषुवर्षवर्षिणौ
balāhakeneva yathā balāhako; yadṛcchayā vā giriṇā girir yathā tathā dhanurjyātalaneminisvanau; samīyatus tāv iṣuvarṣavarṣiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृद्धशृङ्गद्रुमवीरुदोषधी; प्रवृद्धनानाविधपर्वतौकसौ यथाचलौ वा गलितौ महाबलौ; तथा महास्त्रैर् इतरेतरं घ्नतः
pravṛddhaśṛṅgadrumavīrudoṣadhī; pravṛddhanānāvidhaparvataukasau yathācalau vā galitau mahābalau; tathā mahāstrair itaretaraṃ ghnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिपातस् तु तयोर् महान् अभूत्; सुरेशवैरोचनयोर् यथा पुरा शरैर् विभुग्नाङ्गनियन्तृवाहनः; सुदुःसहो ऽन्यैः पटुशोणितोदकः
sa saṃnipātas tu tayor mahān abhūt; sureśavairocanayor yathā purā śarair vibhugnāṅganiyantṛvāhanaḥ; suduḥsaho 'nyaiḥ paṭuśoṇitodakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ; महाह्रदौ पक्षिगणानुनादितौ सुसंनिकृष्टाव् अनिलोद्धतौ यथा; तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतुः
prabhūtapadmotpalamatsyakacchapau; mahāhradau pakṣigaṇānunāditau susaṃnikṛṣṭāv aniloddhatau yathā; tathā rathau tau dhvajinau samīyatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभौ महेन्द्रस्य समानविक्रमाव्; उभौ महेन्द्रप्रतिमौ महारथौ महेन्द्रवज्रप्रतिमैश् च सायकैर्; महेन्द्रवृत्राव् इव संप्रजह्रतुः
ubhau mahendrasya samānavikramāv; ubhau mahendrapratimau mahārathau mahendravajrapratimaiś ca sāyakair; mahendravṛtrāv iva saṃprajahratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनागपत्त्यश्वरथे उभे बले; विचित्रवर्णाभरणाम्बरस्रजे चकम्पतुश् चोन्नमतः स्म विस्मयाद्; वियद्गताश् चार्जुनकर्णसंयुगे
sanāgapattyaśvarathe ubhe bale; vicitravarṇābharaṇāmbarasraje cakampatuś connamataḥ sma vismayād; viyadgatāś cārjunakarṇasaṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजाः सवज्राङ्गुलयः समुच्छ्रिताः; ससिंहनादा हृषितैर् दिदृक्षुभिः यदार्जुनं मत्तम् इव द्विपो द्विपं; समभ्ययाद् आधिरथिर् जिघांसया
bhujāḥ savajrāṅgulayaḥ samucchritāḥ; sasiṃhanādā hṛṣitair didṛkṣubhiḥ yadārjunaṃ mattam iva dvipo dvipaṃ; samabhyayād ādhirathir jighāṃsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यक्रोशन् सोमकास् तत्र पार्थं; त्वरस्व याह्य् अर्जुन विध्य कर्णम् छिन्ध्य् अस्य मूर्धानम् अलं चिरेण; श्रद्धां च राज्याद् धृतराष्ट्रसूनोः
abhyakrośan somakās tatra pārthaṃ; tvarasva yāhy arjuna vidhya karṇam chindhy asya mūrdhānam alaṃ cireṇa; śraddhāṃ ca rājyād dhṛtarāṣṭrasūnoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथास्माकं बहवस् तत्र योधाः; कर्णं तदा याहि याहीत्य् अवोचन् जह्य् अर्जुनं कर्ण ततः सचीराः; पुनर् वनं यान्तु चिराय पार्थाः
tathāsmākaṃ bahavas tatra yodhāḥ; karṇaṃ tadā yāhi yāhīty avocan jahy arjunaṃ karṇa tataḥ sacīrāḥ; punar vanaṃ yāntu cirāya pārthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्णः प्रथमं तत्र पार्थं; महेषुभिर् दशभिः पर्यविध्यत् तम् अर्जुनः प्रत्यविध्यच् छिताग्रैः; कक्षान्तरे दशभिर् अतीव क्रुद्धः
tataḥ karṇaḥ prathamaṃ tatra pārthaṃ; maheṣubhir daśabhiḥ paryavidhyat tam arjunaḥ pratyavidhyac chitāgraiḥ; kakṣāntare daśabhir atīva kruddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परं तौ विशिखैः सुतीक्ष्णैस्; ततक्षतुः सूतपुत्रो ऽर्जुनश् च परस्परस्यान्तरेप्सू विमर्दे; सुभीमम् अभ्याययतुः प्रहृष्टौ
parasparaṃ tau viśikhaiḥ sutīkṣṇais; tatakṣatuḥ sūtaputro 'rjunaś ca parasparasyāntarepsū vimarde; subhīmam abhyāyayatuḥ prahṛṣṭau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृष्यमाणश् च महाविमर्दे; तत्राक्रुध्यद् भीमसेनो महात्मा अथाब्रवीत् पाणिना पाणिम् आघ्नन्; संदष्टौष्ठो नृत्यति वादयन्न् इव कथं नु त्वां सूतपुत्रः किरीटिन्; महेषुभिर् दशभिर् अविध्यद् अग्रे
amṛṣyamāṇaś ca mahāvimarde; tatrākrudhyad bhīmaseno mahātmā athābravīt pāṇinā pāṇim āghnan; saṃdaṣṭauṣṭho nṛtyati vādayann iva kathaṃ nu tvāṃ sūtaputraḥ kirīṭin; maheṣubhir daśabhir avidhyad agre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यया धृत्या सर्वभूतान्य् अजैषीर्; ग्रासं ददद् वह्नये खाण्डवे त्वम् तया धृत्या सूतपुत्रं जहि त्वम्; अहं वैनं गदया पोथयिष्ये
yayā dhṛtyā sarvabhūtāny ajaiṣīr; grāsaṃ dadad vahnaye khāṇḍave tvam tayā dhṛtyā sūtaputraṃ jahi tvam; ahaṃ vainaṃ gadayā pothayiṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाब्रवीद् वासुदेवो ऽपि पार्थं; दृष्ट्वा रथेषून् प्रतिहन्यमानान् अमीमृदत् सर्वथा ते ऽद्य कर्णो; ह्य् अस्त्रैर् अस्त्राणि किम् इदं किरीटिन्
athābravīd vāsudevo 'pi pārthaṃ; dṛṣṭvā ratheṣūn pratihanyamānān amīmṛdat sarvathā te 'dya karṇo; hy astrair astrāṇi kim idaṃ kirīṭin
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वीर किं मुह्यसि नावधीयसे; नदन्त्य् एते कुरवः संप्रहृष्टाः कर्णं पुरस्कृत्य विदुर् हि सर्वे; त्वदस्त्रम् अस्त्रैर् विनिपात्यमानम्
sa vīra kiṃ muhyasi nāvadhīyase; nadanty ete kuravaḥ saṃprahṛṣṭāḥ karṇaṃ puraskṛtya vidur hi sarve; tvadastram astrair vinipātyamānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यया धृत्या निहतं तामसास्त्रं; युगे युगे राक्षसाश् चापि घोराः दम्भोद्भवाश् चासुराश् चाहवेषु; तया धृत्या त्वं जहि सूतपुत्रम्
yayā dhṛtyā nihataṃ tāmasāstraṃ; yuge yuge rākṣasāś cāpi ghorāḥ dambhodbhavāś cāsurāś cāhaveṣu; tayā dhṛtyā tvaṃ jahi sūtaputram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन वास्य क्षुरनेमिनाद्य; संछिन्द्धि मूर्धानम् अरेः प्रसह्य मया निसृष्टेन सुदर्शनेन; वज्रेण शक्रो नमुचेर् इवारेः
anena vāsya kṣuraneminādya; saṃchinddhi mūrdhānam areḥ prasahya mayā nisṛṣṭena sudarśanena; vajreṇa śakro namucer ivāreḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरातरूपी भगवान् यया च; त्वया महत्या परितोषितो ऽभूत् तां त्वं धृतिं वीर पुनर् गृहीत्वा; सहानुबन्धं जहि सूतपुत्रम्
kirātarūpī bhagavān yayā ca; tvayā mahatyā paritoṣito 'bhūt tāṃ tvaṃ dhṛtiṃ vīra punar gṛhītvā; sahānubandhaṃ jahi sūtaputram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महीं सागरमेखलां त्वं; सपत्तनां ग्रामवतीं समृद्धाम् प्रयच्छ राज्ञे निहतारिसंघां; यशश् च पार्थातुलम् आप्नुहि त्वम्
tato mahīṃ sāgaramekhalāṃ tvaṃ; sapattanāṃ grāmavatīṃ samṛddhām prayaccha rājñe nihatārisaṃghāṃ; yaśaś ca pārthātulam āpnuhi tvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचोदितो भीमजनार्दनाभ्यां; स्मृत्वा तदात्मानम् अवेक्ष्य सत्त्वम् महात्मनश् चागमने विदित्वा; प्रयोजनं केशवम् इत्य् उवाच
saṃcodito bhīmajanārdanābhyāṃ; smṛtvā tadātmānam avekṣya sattvam mahātmanaś cāgamane viditvā; prayojanaṃ keśavam ity uvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादुष्करोम्य् एष महास्त्रम् उग्रं; शिवाय लोकस्य वधाय सौतेः तन् मे ऽनुजानातु भवान् सुराश् च; ब्रह्मा भवो ब्रह्मविदश् च सर्वे
prāduṣkaromy eṣa mahāstram ugraṃ; śivāya lokasya vadhāya sauteḥ tan me 'nujānātu bhavān surāś ca; brahmā bhavo brahmavidaś ca sarve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊचिवान् ब्राह्मम् असह्यम् अस्त्रं; प्रादुश्चक्रे मनसा संविधेयम् ततो दिशश् च प्रदिशश् च सर्वाः; समावृणोत् सायकैर् भूरितेजाः ससर्ज बाणान् भरतर्षभो ऽपि; शतंशतान् एकवद् आशुवेगान्
ity ūcivān brāhmam asahyam astraṃ; prāduścakre manasā saṃvidheyam tato diśaś ca pradiśaś ca sarvāḥ; samāvṛṇot sāyakair bhūritejāḥ sasarja bāṇān bharatarṣabho 'pi; śataṃśatān ekavad āśuvegān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकर्तनेनापि तथाजिमध्ये; सहस्रशो बाणगणा विसृष्टाः ते घोषिणः पाण्डवम् अभ्युपेयुः; पर्जन्यमुक्ता इव वारिधाराः
vaikartanenāpi tathājimadhye; sahasraśo bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ te ghoṣiṇaḥ pāṇḍavam abhyupeyuḥ; parjanyamuktā iva vāridhārāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भीमसेनं च जनार्दनं च; किरीटिनं चाप्य् अमनुष्यकर्मा त्रिभिस् त्रिभिर् भीमबलो निहत्य; ननाद घोरं महता स्वरेण
sa bhīmasenaṃ ca janārdanaṃ ca; kirīṭinaṃ cāpy amanuṣyakarmā tribhis tribhir bhīmabalo nihatya; nanāda ghoraṃ mahatā svareṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कर्णबाणाभिहतः किरीटी; भीमं तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं च अमृष्यमाणः पुनर् एव पार्थः; शरान् दशाष्टौ च समुद्बबर्ह
sa karṇabāṇābhihataḥ kirīṭī; bhīmaṃ tathā prekṣya janārdanaṃ ca amṛṣyamāṇaḥ punar eva pārthaḥ; śarān daśāṣṭau ca samudbabarha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषेणम् एकेन शरेण विद्ध्वा; शल्यं चतुर्भिस् त्रिभिर् एव कर्णम् ततः सुमुक्तैर् दशभिर् जघान; सभापतिं काञ्चनवर्मनद्धम्
suṣeṇam ekena śareṇa viddhvā; śalyaṃ caturbhis tribhir eva karṇam tataḥ sumuktair daśabhir jaghāna; sabhāpatiṃ kāñcanavarmanaddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजपुत्रो विशिरा विबाहुर्; विवाजिसूतो विधनुर् विकेतुः ततो रथाग्राद् अपतत् प्रभग्नः; परश्वधैः शाल इवाभिकृत्तः
sa rājaputro viśirā vibāhur; vivājisūto vidhanur viketuḥ tato rathāgrād apatat prabhagnaḥ; paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च कर्णं त्रिभिर् अष्टभिश् च; द्वाभ्यां चतुर्भिर् दशभिश् च विद्ध्वा चतुःशतान् द्विरदान् सायुधीयान्; हत्वा रथान् अष्टशतं जघान सहस्रम् अश्वांश् च पुनश् च सादीन्; अष्टौ सहस्राणि च पत्तिवीरान्
punaś ca karṇaṃ tribhir aṣṭabhiś ca; dvābhyāṃ caturbhir daśabhiś ca viddhvā catuḥśatān dviradān sāyudhīyān; hatvā rathān aṣṭaśataṃ jaghāna sahasram aśvāṃś ca punaś ca sādīn; aṣṭau sahasrāṇi ca pattivīrān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वाजिमुख्याव् अथ युध्यमानौ; दिदृक्षवः शूरवराव् अरिघ्नौ कर्णं च पार्थं च नियम्य वाहान्; खस्था महीस्थाश् च जनावतस्थुः
dṛṣṭvājimukhyāv atha yudhyamānau; didṛkṣavaḥ śūravarāv arighnau karṇaṃ ca pārthaṃ ca niyamya vāhān; khasthā mahīsthāś ca janāvatasthuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो धनुर्ज्या सहसातिकृष्टा; सुघोषम् आच्छिद्यत पाण्डवस्य तस्मिन् क्षणे सूतपुत्रस् तु पार्थं; समाचिनोत् क्षुद्रकाणां शतेन
tato dhanurjyā sahasātikṛṣṭā; sughoṣam ācchidyata pāṇḍavasya tasmin kṣaṇe sūtaputras tu pārthaṃ; samācinot kṣudrakāṇāṃ śatena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मुक्तसर्पप्रतिमैश् च तीक्ष्णैस्; तैलप्रधौतैः खगपत्रवाजैः षष्ट्या नाराचैर् वासुदेवं बिभेद; तदन्तरं सोमकाः प्राद्रवन्त
nirmuktasarpapratimaiś ca tīkṣṇais; tailapradhautaiḥ khagapatravājaiḥ ṣaṣṭyā nārācair vāsudevaṃ bibheda; tadantaraṃ somakāḥ prādravanta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो धनुर्ज्याम् अवधम्य शीघ्रं; शरान् अस्तान् आधिरथेर् विधम्य सुसंरब्धः कर्णशरक्षताङ्गो; रणे पार्थः सोमकान् प्रत्यगृह्णात् न पक्षिणः संपतन्त्य् अन्तरिक्षे; क्षेपीयसास्त्रेण कृते ऽन्धकारे
tato dhanurjyām avadhamya śīghraṃ; śarān astān ādhirather vidhamya susaṃrabdhaḥ karṇaśarakṣatāṅgo; raṇe pārthaḥ somakān pratyagṛhṇāt na pakṣiṇaḥ saṃpatanty antarikṣe; kṣepīyasāstreṇa kṛte 'ndhakāre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यं च पार्थो दशभिः पृषत्कैर्; भृशं तनुत्रे प्रहसन्न् अविध्यत् ततः कर्णं द्वादशभिः सुमुक्तैर्; विद्ध्वा पुनः सप्तभिर् अभ्यविध्यत्
śalyaṃ ca pārtho daśabhiḥ pṛṣatkair; bhṛśaṃ tanutre prahasann avidhyat tataḥ karṇaṃ dvādaśabhiḥ sumuktair; viddhvā punaḥ saptabhir abhyavidhyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पार्थबाणासनवेगनुन्नैर्; दृढाहतः पत्रिभिर् उग्रवेगैः विभिन्नगात्रः क्षतजोक्षिताङ्गः; कर्णो बभौ रुद्र इवाततेषुः
sa pārthabāṇāsanaveganunnair; dṛḍhāhataḥ patribhir ugravegaiḥ vibhinnagātraḥ kṣatajokṣitāṅgaḥ; karṇo babhau rudra ivātateṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् त्रिभिश् च त्रिदशाधिपोपमं; शरैर् बिभेदाधिरथिर् धनंजयम् शरांस् तु पञ्च ज्वलितान् इवोरगान्; प्रवीरयाम् आस जिघांसुर् अच्युते
tatas tribhiś ca tridaśādhipopamaṃ; śarair bibhedādhirathir dhanaṃjayam śarāṃs tu pañca jvalitān ivoragān; pravīrayām āsa jighāṃsur acyute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वर्म भित्त्वा पुरुषोत्तमस्य; सुवर्णचित्रं न्यपतन् सुमुक्ताः वेगेन गाम् आविविशुः सुवेगाः; स्नात्वा च कर्णाभिमुखाः प्रतीयुः
te varma bhittvā puruṣottamasya; suvarṇacitraṃ nyapatan sumuktāḥ vegena gām āviviśuḥ suvegāḥ; snātvā ca karṇābhimukhāḥ pratīyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् पञ्चभल्लैस् त्वरितैः सुमुक्तैस्; त्रिधा त्रिधैकैकम् अथोच्चकर्त धनंजयस् ते न्यपतन् पृथिव्यां; महाहयस् तक्षकपुत्रपक्षाः
tān pañcabhallais tvaritaiḥ sumuktais; tridhā tridhaikaikam athoccakarta dhanaṃjayas te nyapatan pṛthivyāṃ; mahāhayas takṣakaputrapakṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रजज्वाल किरीटमाली; क्रोधेन कक्षं प्रदहन्न् इवाग्निः स कर्णम् आकर्णविकृष्टसृष्टैः; शरैः शरीरान्तकरैर् ज्वलद्भिः मर्मस्व् अविध्यत् स चचाल दुःखाद्; धैर्यात् तु तस्थाव् अतिमात्रधैर्यः
tataḥ prajajvāla kirīṭamālī; krodhena kakṣaṃ pradahann ivāgniḥ sa karṇam ākarṇavikṛṣṭasṛṣṭaiḥ; śaraiḥ śarīrāntakarair jvaladbhiḥ marmasv avidhyat sa cacāla duḥkhād; dhairyāt tu tasthāv atimātradhairyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शरौघैः प्रदिशो दिशश् च; रविप्रभा कर्णरथश् च राजन् अदृश्य आसीत् कुपिते धनंजये; तुषारनीहारवृतं यथा नभः
tataḥ śaraughaiḥ pradiśo diśaś ca; raviprabhā karṇarathaś ca rājan adṛśya āsīt kupite dhanaṃjaye; tuṣāranīhāravṛtaṃ yathā nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चक्ररक्षान् अथ पादरक्षान्; पुरःसरान् पृष्ठगोपांश् च सर्वान् दुर्योधनेनानुमतान् अरिघ्नान्; समुच्चितान् सुरथान् सारभूतान्
sa cakrarakṣān atha pādarakṣān; puraḥsarān pṛṣṭhagopāṃś ca sarvān duryodhanenānumatān arighnān; samuccitān surathān sārabhūtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विसाहस्रान् समरे सव्यसाची; कुरुप्रवीरान् ऋषभः कुरूणाम् क्षणेन सर्वान् सरथाश्वसूतान्; निनाय राजन् क्षयम् एकवीरः
dvisāhasrān samare savyasācī; kurupravīrān ṛṣabhaḥ kurūṇām kṣaṇena sarvān sarathāśvasūtān; nināya rājan kṣayam ekavīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापलायन्त विहाय कर्णं; तवात्मजाः कुरवश् चावशिष्टाः हतान् अवाकीर्य शरक्षतांश् च; लालप्यमानांस् तनयान् पितॄंश् च
athāpalāyanta vihāya karṇaṃ; tavātmajāḥ kuravaś cāvaśiṣṭāḥ hatān avākīrya śarakṣatāṃś ca; lālapyamānāṃs tanayān pitṝṃś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सर्वतः प्रेक्ष्य दिशो विशून्या; भयावदीर्णैः कुरुभिर् विहीनः न विव्यथे भारत तत्र कर्णः; प्रतीपम् एवार्जुनम् अभ्यधावत्
sa sarvataḥ prekṣya diśo viśūnyā; bhayāvadīrṇaiḥ kurubhir vihīnaḥ na vivyathe bhārata tatra karṇaḥ; pratīpam evārjunam abhyadhāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.