Mahābhārata (critical edition) 8.8

संजय उवाच ते सेने ऽन्योन्यम् आसाद्य प्रहृष्टाश्वनरद्विपे बृहत्यौ संप्रजह्राते देवासुरचमूपमे

saṃjaya uvāca te sene 'nyonyam āsādya prahṛṣṭāśvanaradvipe bṛhatyau saṃprajahrāte devāsuracamūpame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गजा रथाश् चाश्वाः पत्तयश् च महाहवे संप्रहारं परं चक्रुर् देहपाप्मप्रणाशनम्

tato gajā rathāś cāśvāḥ pattayaś ca mahāhave saṃprahāraṃ paraṃ cakrur dehapāpmapraṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णचन्द्रार्कपद्मानां कान्तित्विड्गन्धतः समैः उत्तमाङ्गैर् नृसिंहानां नृसिंहास् तस्तरुर् महीम्

pūrṇacandrārkapadmānāṃ kāntitviḍgandhataḥ samaiḥ uttamāṅgair nṛsiṃhānāṃ nṛsiṃhās tastarur mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धचन्द्रैस् तथा भल्लैः क्षुरप्रैर् असिपट्टिशैः परश्वधैश् चाप्य् अकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि युध्यताम्

ardhacandrais tathā bhallaiḥ kṣuraprair asipaṭṭiśaiḥ paraśvadhaiś cāpy akṛntann uttamāṅgāni yudhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायतायतबाहूनां व्यायतायतबाहुभिः व्यायता बाहवः पेतुश् छिन्नमुष्ट्यायुधाङ्गदाः

vyāyatāyatabāhūnāṃ vyāyatāyatabāhubhiḥ vyāyatā bāhavaḥ petuś chinnamuṣṭyāyudhāṅgadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः स्फुरद्भिर् मही भाति रक्ताङ्गुलितलैस् तदा गरुडप्रहतैर् उग्रैः पञ्चास्यैर् इव पन्नगैः

taiḥ sphuradbhir mahī bhāti raktāṅgulitalais tadā garuḍaprahatair ugraiḥ pañcāsyair iva pannagaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हयस्यन्दननागेभ्यः पेतुर् वीरा द्विषद्धताः विमानेभ्यो यथा क्षीणे पुण्ये स्वर्गसदस् तथा

hayasyandananāgebhyaḥ petur vīrā dviṣaddhatāḥ vimānebhyo yathā kṣīṇe puṇye svargasadas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गदाभिर् अन्यैर् गुर्वीभिः परिघैर् मुसलैर् अपि पोथिताः शतशः पेतुर् वीरा वीरतरै रणे

gadābhir anyair gurvībhiḥ parighair musalair api pothitāḥ śataśaḥ petur vīrā vīratarai raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथा रथैर् विनिहता मत्ता मत्तैर् द्विपैर् द्विपाः सादिनः सादिभिश् चैव तस्मिन् परमसंकुले

rathā rathair vinihatā mattā mattair dvipair dvipāḥ sādinaḥ sādibhiś caiva tasmin paramasaṃkule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथा वररथैर् नागैर् अश्वारोहाश् च पत्तिभिः अश्वारोहैः पदाताश् च निहता युधि शेरते

rathā vararathair nāgair aśvārohāś ca pattibhiḥ aśvārohaiḥ padātāś ca nihatā yudhi śerate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथाश्वपत्तयो नागै रथैर् नागाश् च पत्तयः रथपत्तिद्विपाश् चाश्वैर् नृभिश् चाश्वरथद्विपाः

rathāśvapattayo nāgai rathair nāgāś ca pattayaḥ rathapattidvipāś cāśvair nṛbhiś cāśvarathadvipāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथाश्वेभनराणां च नराश्वेभरथैः कृतम् पाणिपादैश् च शस्त्रैश् च रथैश् च कदनं महत्

rathāśvebhanarāṇāṃ ca narāśvebharathaiḥ kṛtam pāṇipādaiś ca śastraiś ca rathaiś ca kadanaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा तस्मिन् बले शूरैर् वध्यमाने हते ऽपि च अस्मान् अभ्यागमन् पार्था वृकोदरपुरोगमाः

tathā tasmin bale śūrair vadhyamāne hate 'pi ca asmān abhyāgaman pārthā vṛkodarapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः सात्यकिश् चेकितानश् च द्रविडैः सैनिकैः सह

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ sātyakiś cekitānaś ca draviḍaiḥ sainikaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृता वित्तेन महता पाण्ड्याश् चौड्राः सकेरलाः व्यूढोरस्का दीर्घभुजाः प्रांशवः प्रियदर्शनाः

bhṛtā vittena mahatā pāṇḍyāś cauḍrāḥ sakeralāḥ vyūḍhoraskā dīrghabhujāḥ prāṃśavaḥ priyadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपीडिनो रक्तदन्ता मत्तमातङ्गविक्रमाः नानाविरागवसना गन्धचूर्णावचूर्णिताः

āpīḍino raktadantā mattamātaṅgavikramāḥ nānāvirāgavasanā gandhacūrṇāvacūrṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धासयः पाशहस्ता वारणप्रतिवारणाः समानमृत्यवो राजन्न् अनीकस्थाः परस्परम्

baddhāsayaḥ pāśahastā vāraṇaprativāraṇāḥ samānamṛtyavo rājann anīkasthāḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलापिनश् चापहस्ता दीर्घकेशाः प्रियाहवाः पत्तयः सात्यकेर् अन्ध्रा घोररूपपराक्रमाः

kalāpinaś cāpahastā dīrghakeśāḥ priyāhavāḥ pattayaḥ sātyaker andhrā ghorarūpaparākramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरे पुनः शूराश् चेदिपाञ्चालकेकयाः करूषाः कोसलाः काश्या मागधाश् चापि दुद्रुवुः

athāpare punaḥ śūrāś cedipāñcālakekayāḥ karūṣāḥ kosalāḥ kāśyā māgadhāś cāpi dudruvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां रथाश् च नागाश् च प्रवराश् चापि पत्तयः नानाविधरवैर् हृष्टा नृत्यन्ति च हसन्ति च

teṣāṃ rathāś ca nāgāś ca pravarāś cāpi pattayaḥ nānāvidharavair hṛṣṭā nṛtyanti ca hasanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य सैन्यस्य महतो महामात्रवरैर् वृतः मध्यं वृकोदरो ऽभ्यागात् त्वदीयं नागधूर्गतः

tasya sainyasya mahato mahāmātravarair vṛtaḥ madhyaṃ vṛkodaro 'bhyāgāt tvadīyaṃ nāgadhūrgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नागप्रवरो ऽत्युग्रो विधिवत् कल्पितो बभौ उदयाद्र्यग्र्यभवनं यथाभ्युदितभास्करम्

sa nāgapravaro 'tyugro vidhivat kalpito babhau udayādryagryabhavanaṃ yathābhyuditabhāskaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यायसं वर्मवरं वररत्नविभूषितम् तारोद्भासस्य नभसः शारदस्य समत्विषम्

tasyāyasaṃ varmavaraṃ vararatnavibhūṣitam tārodbhāsasya nabhasaḥ śāradasya samatviṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तोमरप्रासकरश् चारुमौलिः स्वलंकृतः चरन् मध्यंदिनार्काभस् तेजसा व्यदहद् रिपून्

sa tomaraprāsakaraś cārumauliḥ svalaṃkṛtaḥ caran madhyaṃdinārkābhas tejasā vyadahad ripūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा द्विरदं दूरात् क्षेमधूर्तिर् द्विपस्थितः आह्वयानो ऽभिदुद्राव प्रमनाः प्रमनस्तरम्

taṃ dṛṣṭvā dviradaṃ dūrāt kṣemadhūrtir dvipasthitaḥ āhvayāno 'bhidudrāva pramanāḥ pramanastaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः समभवद् युद्धं द्विपयोर् उग्ररूपयोः यदृच्छया द्रुमवतोर् महापर्वतयोर् इव

tayoḥ samabhavad yuddhaṃ dvipayor ugrarūpayoḥ yadṛcchayā drumavator mahāparvatayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तनागौ तौ वीरौ तोमरैर् इतरेतरम् बलवत् सूर्यरश्म्याभैर् भित्त्वा भित्त्वा विनेदतुः

saṃsaktanāgau tau vīrau tomarair itaretaram balavat sūryaraśmyābhair bhittvā bhittvā vinedatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपसृत्य तु नागाभ्यां मण्डलानि विचेरतुः प्रगृह्य चैव धनुषी जघ्नतुर् वै परस्परम्

vyapasṛtya tu nāgābhyāṃ maṇḍalāni viceratuḥ pragṛhya caiva dhanuṣī jaghnatur vai parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्ष्वेडितास्फोटितरवैर् बाणशब्दैश् च सर्वशः तौ जनान् हर्षयित्वा च सिंहनादान् प्रचक्रतुः

kṣveḍitāsphoṭitaravair bāṇaśabdaiś ca sarvaśaḥ tau janān harṣayitvā ca siṃhanādān pracakratuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्यतकराभ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनाव् उभौ वातोद्धूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ

samudyatakarābhyāṃ tau dvipābhyāṃ kṛtināv ubhau vātoddhūtapatākābhyāṃ yuyudhāte mahābalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् अन्योन्यस्य धनुषी छित्त्वान्योन्यं विनेदतुः शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाव् इवाम्बुभिः

tāv anyonyasya dhanuṣī chittvānyonyaṃ vinedatuḥ śaktitomaravarṣeṇa prāvṛṇmeghāv ivāmbubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेमधूर्तिस् तदा भीमं तोमरेण स्तनान्तरे निर्बिभेद तु वेगेन षड्भिश् चाप्य् अपरैर् नदन्

kṣemadhūrtis tadā bhīmaṃ tomareṇa stanāntare nirbibheda tu vegena ṣaḍbhiś cāpy aparair nadan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भीमसेनः शुशुभे तोमरैर् अङ्गमाश्रितैः क्रोधदीप्तवपुर् मेघैः सप्तसप्तिर् इवांशुमान्

sa bhīmasenaḥ śuśubhe tomarair aṅgamāśritaiḥ krodhadīptavapur meghaiḥ saptasaptir ivāṃśumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भास्करवर्णाभम् अञ्जोगतिमयस्मयम् ससर्ज तोमरं भीमः प्रत्यमित्राय यत्नवान्

tato bhāskaravarṇābham añjogatimayasmayam sasarja tomaraṃ bhīmaḥ pratyamitrāya yatnavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुलूताधिपतिश् चापम् आयम्य सायकैः दशभिस् तोमरं छित्त्वा शक्त्या विव्याध पाण्डवम्

tataḥ kulūtādhipatiś cāpam āyamya sāyakaiḥ daśabhis tomaraṃ chittvā śaktyā vivyādha pāṇḍavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कार्मुकम् आदाय महाजलदनिस्वनम् रिपोर् अभ्यर्दयन् नागम् उन्मदः पाण्डवः शरैः

atha kārmukam ādāya mahājaladanisvanam ripor abhyardayan nāgam unmadaḥ pāṇḍavaḥ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शरौघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे निगृह्यमाणो नातिष्ठद् वातध्वस्त इवाम्बुदः

sa śaraughārdito nāgo bhīmasenena saṃyuge nigṛhyamāṇo nātiṣṭhad vātadhvasta ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अभ्यधावद् द्विरदं भीमसेनस्य नागराट् महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुदः

tām abhyadhāvad dviradaṃ bhīmasenasya nāgarāṭ mahāvāteritaṃ meghaṃ vātoddhūta ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिवर्त्यात्मनो नागं क्षेमधूर्तिः प्रयत्नतः विव्याधाभिद्रुतं बाणैर् भीमसेनं सकुञ्जरम्

saṃnivartyātmano nāgaṃ kṣemadhūrtiḥ prayatnataḥ vivyādhābhidrutaṃ bāṇair bhīmasenaṃ sakuñjaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः साधुविसृष्टेन क्षुरेण पुरुषर्षभः छित्त्वा शरासनं शत्रोर् नागम् आमित्रम् आर्दयत्

tataḥ sādhuvisṛṣṭena kṣureṇa puruṣarṣabhaḥ chittvā śarāsanaṃ śatror nāgam āmitram ārdayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः खजाकया भीमं क्षेमधूर्तिः पराभिनत् जघान चास्य द्विरदं नाराचैः सर्वमर्मसु

tataḥ khajākayā bhīmaṃ kṣemadhūrtiḥ parābhinat jaghāna cāsya dviradaṃ nārācaiḥ sarvamarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा नागस्य पतनाद् अवप्लुत्य स्थितो महीम् भीमसेनो रिपोर् नागं गदया समपोथयत्

purā nāgasya patanād avaplutya sthito mahīm bhīmaseno ripor nāgaṃ gadayā samapothayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रमथितान् नागात् क्षेमधूर्तिम् अवद्रुतम् उद्यतासिम् उपायान्तं गदयाहन् वृकोदरः

tasmāt pramathitān nāgāt kṣemadhūrtim avadrutam udyatāsim upāyāntaṃ gadayāhan vṛkodaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पपात हतः सासिर् व्यसुः स्वम् अभितो द्विपम् वज्रप्ररुग्णम् अचलं सिंहो वज्रहतो यथा

sa papāta hataḥ sāsir vyasuḥ svam abhito dvipam vajraprarugṇam acalaṃ siṃho vajrahato yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहतं नृपतिं दृष्ट्वा कुलूतानां यशस्करम् प्राद्रवद् व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ

nihataṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā kulūtānāṃ yaśaskaram prādravad vyathitā senā tvadīyā bharatarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.