Library·Mahābhārata (critical edition)·9·9.32
संजय उवाच एवं दुर्योधने राजन् गर्जमाने मुहुर् मुहुः युधिष्ठिरस्य संक्रुद्धो वासुदेवो ऽब्रवीद् इदम्
saṃjaya uvāca evaṃ duryodhane rājan garjamāne muhur muhuḥ yudhiṣṭhirasya saṃkruddho vāsudevo 'bravīd idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि नाम ह्य् अयं युद्धे वरयेत् त्वां युधिष्ठिर अर्जुनं नकुलं वापि सहदेवम् अथापि वा
yadi nāma hy ayaṃ yuddhe varayet tvāṃ yudhiṣṭhira arjunaṃ nakulaṃ vāpi sahadevam athāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् इदं साहसं राजंस् त्वया व्याहृतम् ईदृशम् एकम् एव निहत्याजौ भव राजा कुरुष्व् इति
kim idaṃ sāhasaṃ rājaṃs tvayā vyāhṛtam īdṛśam ekam eva nihatyājau bhava rājā kuruṣv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन हि कृता योग्या वर्षाणीह त्रयोदश आयसे पुरुषे राजन् भीमसेनजिघांसया
etena hi kṛtā yogyā varṣāṇīha trayodaśa āyase puruṣe rājan bhīmasenajighāṃsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं नाम भवेत् कार्यम् अस्माभिर् भरतर्षभ साहसं कृतवांस् त्वं तु ह्य् अनुक्रोशान् नृपोत्तम
kathaṃ nāma bhavet kāryam asmābhir bharatarṣabha sāhasaṃ kṛtavāṃs tvaṃ tu hy anukrośān nṛpottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यम् अस्यानुपश्यामि प्रतियोद्धारम् आहवे ऋते वृकोदरात् पार्थात् स च नातिकृतश्रमः
nānyam asyānupaśyāmi pratiyoddhāram āhave ṛte vṛkodarāt pārthāt sa ca nātikṛtaśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदं द्यूतम् आरब्धं पुनर् एव यथा पुरा विषमं शकुनेश् चैव तव चैव विशां पते
tad idaṃ dyūtam ārabdhaṃ punar eva yathā purā viṣamaṃ śakuneś caiva tava caiva viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बली भीमः समर्थश् च कृती राजा सुयोधनः बलवान् वा कृती वेति कृती राजन् विशिष्यते
balī bhīmaḥ samarthaś ca kṛtī rājā suyodhanaḥ balavān vā kṛtī veti kṛtī rājan viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं राजंस् त्वया शत्रुः समे पथि निवेशितः न्यस्तश् चात्मा सुविषमे कृच्छ्रम् आपादिता वयम्
so 'yaṃ rājaṃs tvayā śatruḥ same pathi niveśitaḥ nyastaś cātmā suviṣame kṛcchram āpāditā vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को नु सर्वान् विनिर्जित्य शत्रून् एकेन वैरिणा पणित्वा चैकपाणेन रोचयेद् एवम् आहवम्
ko nu sarvān vinirjitya śatrūn ekena vairiṇā paṇitvā caikapāṇena rocayed evam āhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि पश्यामि तं लोके गदाहस्तं नरोत्तमम् युध्येद् दुर्योधनं संख्ये कृतित्वाद् धि विशेषयेत्
na hi paśyāmi taṃ loke gadāhastaṃ narottamam yudhyed duryodhanaṃ saṃkhye kṛtitvād dhi viśeṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फल्गुनं वा भवन्तं वा माद्रीपुत्राव् अथापि वा न समर्थान् अहं मन्ये गदाहस्तस्य संयुगे
phalgunaṃ vā bhavantaṃ vā mādrīputrāv athāpi vā na samarthān ahaṃ manye gadāhastasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कथं वदसे शत्रुं युध्यस्व गदयेति ह एकं च नो निहत्याजौ भव राजेति भारत
sa kathaṃ vadase śatruṃ yudhyasva gadayeti ha ekaṃ ca no nihatyājau bhava rājeti bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृकोदरं समासाद्य संशयो विजये हि नः न्यायतो युध्यमानानां कृती ह्य् एष महाबलः
vṛkodaraṃ samāsādya saṃśayo vijaye hi naḥ nyāyato yudhyamānānāṃ kṛtī hy eṣa mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीम उवाच मधुसूदन मा कार्षीर् विषादं यदुनन्दन अद्य पारं गमिष्यामि वैरस्य भृशदुर्गमम्
bhīma uvāca madhusūdana mā kārṣīr viṣādaṃ yadunandana adya pāraṃ gamiṣyāmi vairasya bhṛśadurgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं सुयोधनं संख्ये हनिष्यामि न संशयः विजयो वै ध्रुवं कृष्ण धर्मराजस्य दृश्यते
ahaṃ suyodhanaṃ saṃkhye haniṣyāmi na saṃśayaḥ vijayo vai dhruvaṃ kṛṣṇa dharmarājasya dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यर्धेन गुणेनेयं गदा गुरुतरी मम न तथा धार्तराष्ट्रस्य मा कार्षीर् माधव व्यथाम्
adhyardhena guṇeneyaṃ gadā gurutarī mama na tathā dhārtarāṣṭrasya mā kārṣīr mādhava vyathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामरान् अपि लोकांस् त्रीन् नानाशस्त्रधरान् युधि योधयेयं रणे हृष्टः किम् उताद्य सुयोधनम्
sāmarān api lokāṃs trīn nānāśastradharān yudhi yodhayeyaṃ raṇe hṛṣṭaḥ kim utādya suyodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तथा संभाषमाणं तु वासुदेवो वृकोदरम् हृष्टः संपूजयाम् आस वचनं चेदम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca tathā saṃbhāṣamāṇaṃ tu vāsudevo vṛkodaram hṛṣṭaḥ saṃpūjayām āsa vacanaṃ cedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाम् आश्रित्य महाबाहो धर्मराजो युधिष्ठिरः निहतारिः स्वकां दीप्तां श्रियं प्राप्तो न संशयः
tvām āśritya mahābāho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ nihatāriḥ svakāṃ dīptāṃ śriyaṃ prāpto na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया विनिहताः सर्वे धृतराष्ट्रसुता रणे राजानो राजपुत्राश् च नागाश् च विनिपातिताः
tvayā vinihatāḥ sarve dhṛtarāṣṭrasutā raṇe rājāno rājaputrāś ca nāgāś ca vinipātitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गा मागधाः प्राच्या गान्धाराः कुरवस् तथा त्वाम् आसाद्य महायुद्धे निहताः पाण्डुनन्दन
kaliṅgā māgadhāḥ prācyā gāndhārāḥ kuravas tathā tvām āsādya mahāyuddhe nihatāḥ pāṇḍunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा दुर्योधनं चापि प्रयच्छोर्वीं ससागराम् धर्मराजाय कौन्तेय यथा विष्णुः शचीपतेः
hatvā duryodhanaṃ cāpi prayacchorvīṃ sasāgarām dharmarājāya kaunteya yathā viṣṇuḥ śacīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां च प्राप्य रणे पापो धार्तराष्ट्रो विनङ्क्ष्यति त्वम् अस्य सक्थिनी भङ्क्त्वा प्रतिज्ञां पारयिष्यसि
tvāṃ ca prāpya raṇe pāpo dhārtarāṣṭro vinaṅkṣyati tvam asya sakthinī bhaṅktvā pratijñāṃ pārayiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नेन तु सदा पार्थ योद्धव्यो धृतराष्ट्रजः कृती च बलवांश् चैव युद्धशौण्डश् च नित्यदा
yatnena tu sadā pārtha yoddhavyo dhṛtarāṣṭrajaḥ kṛtī ca balavāṃś caiva yuddhaśauṇḍaś ca nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तु सात्यकी राजन् पूजयाम् आस पाण्डवम् विविधाभिश् च तां वाग्भिः पूजयाम् आस माधवः
tatas tu sātyakī rājan pūjayām āsa pāṇḍavam vividhābhiś ca tāṃ vāgbhiḥ pūjayām āsa mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालाः पाण्डवेयाश् च धर्मराजपुरोगमाः तद् वचो भीमसेनस्य सर्व एवाभ्यपूजयन्
pāñcālāḥ pāṇḍaveyāś ca dharmarājapurogamāḥ tad vaco bhīmasenasya sarva evābhyapūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीमबलो भीमो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत् सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तम् इव भास्करम्
tato bhīmabalo bhīmo yudhiṣṭhiram athābravīt sṛñjayaiḥ saha tiṣṭhantaṃ tapantam iva bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् एतेन संगम्य संयुगे योद्धुम् उत्सहे न हि शक्तो रणे जेतुं माम् एष पुरुषाधमः
aham etena saṃgamya saṃyuge yoddhum utsahe na hi śakto raṇe jetuṃ mām eṣa puruṣādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निहितं हृदये भृशम् सुयोधने धार्तराष्ट्रे खाण्डवे ऽग्निम् इवार्जुनः
adya krodhaṃ vimokṣyāmi nihitaṃ hṛdaye bhṛśam suyodhane dhārtarāṣṭre khāṇḍave 'gnim ivārjunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यम् अद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम् निहत्य गदया पापम् अद्य राजन् सुखी भव
śalyam adyoddhariṣyāmi tava pāṇḍava hṛcchayam nihatya gadayā pāpam adya rājan sukhī bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्ये तवानघ प्राणाञ् श्रियं च राज्यं च मोक्ष्यते ऽद्य सुयोधनः
adya kīrtimayīṃ mālāṃ pratimokṣye tavānagha prāṇāñ śriyaṃ ca rājyaṃ ca mokṣyate 'dya suyodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा च धृतराष्ट्रो ऽद्य श्रुत्वा पुत्रं मया हतम् स्मरिष्यत्य् अशुभं कर्म यत् तच् छकुनिबुद्धिजम्
rājā ca dhṛtarāṣṭro 'dya śrutvā putraṃ mayā hatam smariṣyaty aśubhaṃ karma yat tac chakunibuddhijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा भरतश्रेष्ठो गदाम् उद्यम्य वीर्यवान् उदतिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रम् इवाह्वयन्
ity uktvā bharataśreṣṭho gadām udyamya vīryavān udatiṣṭhata yuddhāya śakro vṛtram ivāhvayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एकाकिनम् आसाद्य धार्तराष्ट्रं महाबलम् निर्यूथम् इव मातङ्गं समहृष्यन्त पाण्डवाः
tam ekākinam āsādya dhārtarāṣṭraṃ mahābalam niryūtham iva mātaṅgaṃ samahṛṣyanta pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासम् इव शृङ्गिणम् भीमसेनस् तदा राजन् दुर्योधनम् अथाब्रवीत्
tam udyatagadaṃ dṛṣṭvā kailāsam iva śṛṅgiṇam bhīmasenas tadā rājan duryodhanam athābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञापि धृतराष्ट्रेण त्वया चास्मासु यत् कृतम् स्मर तद् दुष्कृतं कर्म यद् वृत्तं वारणावते
rājñāpi dhṛtarāṣṭreṇa tvayā cāsmāsu yat kṛtam smara tad duṣkṛtaṃ karma yad vṛttaṃ vāraṇāvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभामध्ये रजस्वला द्यूते यद् विजितो राजा शकुनेर् बुद्धिनिश्चयात्
draupadī ca parikliṣṭā sabhāmadhye rajasvalā dyūte yad vijito rājā śakuner buddhiniścayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि चान्यानि दुष्टात्मन् पापानि कृतवान् असि अनागःसु च पार्थेषु तस्य पश्य महत् फलम्
yāni cānyāni duṣṭātman pāpāni kṛtavān asi anāgaḥsu ca pārtheṣu tasya paśya mahat phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्कृते निहतः शेते शरतल्पे महायशाः गाङ्गेयो भरतश्रेष्ठः सर्वेषां नः पितामहः
tvatkṛte nihataḥ śete śaratalpe mahāyaśāḥ gāṅgeyo bharataśreṣṭhaḥ sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतो द्रोणश् च कर्णश् च हतः शल्यः प्रतापवान् वैरस्य चादिकर्तासौ शकुनिर् निहतो युधि
hato droṇaś ca karṇaś ca hataḥ śalyaḥ pratāpavān vairasya cādikartāsau śakunir nihato yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातरस् ते हताः शूराः पुत्राश् च सहसैनिकाः राजानश् च हताः शूराः समरेष्व् अनिवर्तिनः
bhrātaras te hatāḥ śūrāḥ putrāś ca sahasainikāḥ rājānaś ca hatāḥ śūrāḥ samareṣv anivartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चान्ये च निहता बहवः क्षत्रियर्षभाः प्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद् धतः
ete cānye ca nihatā bahavaḥ kṣatriyarṣabhāḥ prātikāmī tathā pāpo draupadyāḥ kleśakṛd dhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवशिष्टस् त्वम् एवैकः कुलघ्नो ऽधमपूरुषः त्वाम् अप्य् अद्य हनिष्यामि गदया नात्र संशयः
avaśiṣṭas tvam evaikaḥ kulaghno 'dhamapūruṣaḥ tvām apy adya haniṣyāmi gadayā nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य ते ऽहं रणे दर्पं सर्वं नाशयिता नृप राज्याशां विपुलां राजन् पाण्डवेषु च दुष्कृतम्
adya te 'haṃ raṇe darpaṃ sarvaṃ nāśayitā nṛpa rājyāśāṃ vipulāṃ rājan pāṇḍaveṣu ca duṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच किं कत्थितेन बहुधा युध्यस्वाद्य मया सह अद्य ते ऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां वृकोदर
duryodhana uvāca kiṃ katthitena bahudhā yudhyasvādya mayā saha adya te 'haṃ vineṣyāmi yuddhaśraddhāṃ vṛkodara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं न पश्यसि मां पाप गदायुद्धे व्यवस्थितम् हिमवच्छिखराकारां प्रगृह्य महतीं गदाम्
kiṃ na paśyasi māṃ pāpa gadāyuddhe vyavasthitam himavacchikharākārāṃ pragṛhya mahatīṃ gadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदिनं को ऽद्य मां पाप जेतुम् उत्सहते रिपुः न्यायतो युध्यमानस्य देवेष्व् अपि पुरंदरः
gadinaṃ ko 'dya māṃ pāpa jetum utsahate ripuḥ nyāyato yudhyamānasya deveṣv api puraṃdaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा वृथा गर्ज कौन्तेय शारदाभ्रम् इवाजलम् दर्शयस्व बलं युद्धे यावत् तत् ते ऽद्य विद्यते
mā vṛthā garja kaunteya śāradābhram ivājalam darśayasva balaṃ yuddhe yāvat tat te 'dya vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा पाञ्चालाः सहसृञ्जयाः सर्वे संपूजयाम् आसुस् तद् वचो विजिगीषवः
tasya tad vacanaṃ śrutvā pāñcālāḥ sahasṛñjayāḥ sarve saṃpūjayām āsus tad vaco vijigīṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मत्तम् इव मातङ्गं तलशब्देन मानवाः भूयः संहर्षयाम् आसू राजन् दुर्योधनं नृपम्
taṃ mattam iva mātaṅgaṃ talaśabdena mānavāḥ bhūyaḥ saṃharṣayām āsū rājan duryodhanaṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृंहन्ति कुञ्जरास् तत्र हया हेषन्ति चासकृत् शस्त्राणि संप्रदीप्यन्ते पाण्डवानां जयैषिणाम्
bṛṃhanti kuñjarās tatra hayā heṣanti cāsakṛt śastrāṇi saṃpradīpyante pāṇḍavānāṃ jayaiṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.