Library·Mahābhārata (critical edition)·9·9.38
वैशंपायन उवाच उषित्वा तत्र रामस् तु संपूज्याश्रमवासिनः तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलायुधः
vaiśaṃpāyana uvāca uṣitvā tatra rāmas tu saṃpūjyāśramavāsinaḥ tathā maṅkaṇake prītiṃ śubhāṃ cakre halāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं ताम् उपोष्य च पूजितो मुनिसंघैश् च प्रातर् उत्थाय लाङ्गली
dattvā dānaṃ dvijātibhyo rajanīṃ tām upoṣya ca pūjito munisaṃghaiś ca prātar utthāya lāṅgalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञाप्य मुनीन् सर्वान् स्पृष्ट्वा तोयं च भारत प्रययौ त्वरितो रामस् तीर्थहेतोर् महाबलः
anujñāpya munīn sarvān spṛṣṭvā toyaṃ ca bhārata prayayau tvarito rāmas tīrthahetor mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत औशनसं तीर्थम् आजगाम हलायुधः कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः
tata auśanasaṃ tīrtham ājagāma halāyudhaḥ kapālamocanaṃ nāma yatra mukto mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता शिरसा राजन् ग्रस्तजङ्घो महोदरः राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा
mahatā śirasā rājan grastajaṅgho mahodaraḥ rākṣasasya mahārāja rāmakṣiptasya vai purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पूर्वं तपस् तप्तं काव्येन सुमहात्मना यत्रास्य नीतिर् अखिला प्रादुर्भूता महात्मनः तत्रस्थश् चिन्तयाम् आस दैत्यदानवविग्रहम्
tatra pūrvaṃ tapas taptaṃ kāvyena sumahātmanā yatrāsya nītir akhilā prādurbhūtā mahātmanaḥ tatrasthaś cintayām āsa daityadānavavigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्राप्य च बलो राजंस् तीर्थप्रवरम् उत्तमम् विधिवद् धि ददौ वित्तं ब्राह्मणानां महात्मनाम्
tat prāpya ca balo rājaṃs tīrthapravaram uttamam vidhivad dhi dadau vittaṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजय उवाच कपालमोचनं ब्रह्मन् कथं यत्र महामुनिः मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना
janamejaya uvāca kapālamocanaṃ brahman kathaṃ yatra mahāmuniḥ muktaḥ kathaṃ cāsya śiro lagnaṃ kena ca hetunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना वसता राजशार्दूल राक्षसास् तत्र हिंसिताः
vaiśaṃpāyana uvāca purā vai daṇḍakāraṇye rāghaveṇa mahātmanā vasatā rājaśārdūla rākṣasās tatra hiṃsitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्थाने शिरश् छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः क्षुरेण शितधारेण तत् पपात महावने
janasthāne śiraś chinnaṃ rākṣasasya durātmanaḥ kṣureṇa śitadhāreṇa tat papāta mahāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोदरस्य तल् लग्नं जङ्घायां वै यदृच्छया वने विचरतो राजन्न् अस्थि भित्त्वास्फुरत् तदा
mahodarasya tal lagnaṃ jaṅghāyāṃ vai yadṛcchayā vane vicarato rājann asthi bhittvāsphurat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर् न शशाक ह अभिगन्तुं महाप्राज्ञस् तीर्थान्य् आयतनानि च
sa tena lagnena tadā dvijātir na śaśāka ha abhigantuṃ mahāprājñas tīrthāny āyatanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः जगाम सर्वतीर्थानि पृथिव्याम् इति नः श्रुतम्
sa pūtinā visravatā vedanārto mahāmuniḥ jagāma sarvatīrthāni pṛthivyām iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश् च महातपाः कथयाम् आस तत् सर्वम् ऋषीणां भावितात्मनाम्
sa gatvā saritaḥ sarvāḥ samudrāṃś ca mahātapāḥ kathayām āsa tat sarvam ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्लुतः सर्वतीर्थेषु न च मोक्षम् अवाप्तवान् स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत्
āplutaḥ sarvatīrtheṣu na ca mokṣam avāptavān sa tu śuśrāva viprendro munīnāṃ vacanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वत्यास् तीर्थवरं ख्यातम् औशनसं तदा सर्वपापप्रशमनं सिद्धक्षेत्रम् अनुत्तमम्
sarasvatyās tīrthavaraṃ khyātam auśanasaṃ tadā sarvapāpapraśamanaṃ siddhakṣetram anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु गत्वा ततस् तत्र तीर्थम् औशनसं द्विजः तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस् तदा तच्छिरश् चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा
sa tu gatvā tatas tatra tīrtham auśanasaṃ dvijaḥ tata auśanase tīrthe tasyopaspṛśatas tadā tacchiraś caraṇaṃ muktvā papātāntarjale tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स विरुजो राजन् पूतात्मा वीतकल्मषः आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः
tataḥ sa virujo rājan pūtātmā vītakalmaṣaḥ ājagāmāśramaṃ prītaḥ kṛtakṛtyo mahodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ गत्वाश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः कथयाम् आस तत् सर्वम् ऋषीणां भावितात्मनाम्
so 'tha gatvāśramaṃ puṇyaṃ vipramukto mahātapāḥ kathayām āsa tat sarvam ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस् तीर्थस्य मानद कपालमोचनम् इति नाम चक्रुः समागताः
te śrutvā vacanaṃ tasya tatas tīrthasya mānada kapālamocanam iti nāma cakruḥ samāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दत्त्वा बहून् दायान् विप्रान् संपूज्य माधवः जगाम वृष्णिप्रवरो रुषङ्गोराश्रमं तदा
tatra dattvā bahūn dāyān viprān saṃpūjya mādhavaḥ jagāma vṛṣṇipravaro ruṣaṅgorāśramaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र तप्तं तपो घोरम् आर्ष्टिषेणेन भारत ब्राह्मण्यं लब्धवांस् तत्र विश्वामित्रो महामुनिः
yatra taptaṃ tapo ghoram ārṣṭiṣeṇena bhārata brāhmaṇyaṃ labdhavāṃs tatra viśvāmitro mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हलधरः श्रीमान् ब्राह्मणैः परिवारितः जगाम यत्र राजेन्द्र रुषङ्गुस् तनुम् अत्यजत्
tato haladharaḥ śrīmān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ jagāma yatra rājendra ruṣaṅgus tanum atyajat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुषङ्गुर् ब्राह्मणो वृद्धस् तपोनित्यश् च भारत देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य बहुधा बहु
ruṣaṅgur brāhmaṇo vṛddhas taponityaś ca bhārata dehanyāse kṛtamanā vicintya bahudhā bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वान् उपादाय तनयान् वै महातपाः रुषङ्गुर् अब्रवीत् तत्र नयध्वं मा पृथूदकम्
tataḥ sarvān upādāya tanayān vai mahātapāḥ ruṣaṅgur abravīt tatra nayadhvaṃ mā pṛthūdakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञायातीतवयसं रुषङ्गुं ते तपोधनाः तं वै तीर्थम् उपानिन्युः सरस्वत्यास् तपोधनम्
vijñāyātītavayasaṃ ruṣaṅguṃ te tapodhanāḥ taṃ vai tīrtham upāninyuḥ sarasvatyās tapodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैः पुत्रैस् तदा धीमान् आनीतो वै सरस्वतीम् पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसंघैर् निषेविताम्
sa taiḥ putrais tadā dhīmān ānīto vai sarasvatīm puṇyāṃ tīrthaśatopetāṃ viprasaṃghair niṣevitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र विधिना राजन्न् आप्लुतः सुमहातपाः ज्ञात्वा तीर्थगुणांश् चैव प्राहेदम् ऋषिसत्तमः सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान् पुत्रान् उपासतः
sa tatra vidhinā rājann āplutaḥ sumahātapāḥ jñātvā tīrthaguṇāṃś caiva prāhedam ṛṣisattamaḥ suprītaḥ puruṣavyāghra sarvān putrān upāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वत्य् उत्तरे तीरे यस् त्यजेद् आत्मनस् तनुम् पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत्
sarasvaty uttare tīre yas tyajed ātmanas tanum pṛthūdake japyaparo nainaṃ śvomaraṇaṃ tapet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलायुधः दत्त्वा चैव बहून् दायान् विप्राणां विप्रवत्सलः
tatrāplutya sa dharmātmā upaspṛśya halāyudhaḥ dattvā caiva bahūn dāyān viprāṇāṃ vipravatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससर्ज यत्र भगवांल् लोकांल् लोकपितामहः यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रतः तपसा महता राजन् प्राप्तवान् ऋषिसत्तमः
sasarja yatra bhagavāṃl lokāṃl lokapitāmahaḥ yatrārṣṭiṣeṇaḥ kauravya brāhmaṇyaṃ saṃśitavrataḥ tapasā mahatā rājan prāptavān ṛṣisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धुद्वीपश् च राजर्षिर् देवापिश् च महातपाः ब्राह्मण्यं लब्धवान् यत्र विश्वामित्रो महामुनिः महातपस्वी भगवान् उग्रतेजा महातपाः
sindhudvīpaś ca rājarṣir devāpiś ca mahātapāḥ brāhmaṇyaṃ labdhavān yatra viśvāmitro mahāmuniḥ mahātapasvī bhagavān ugratejā mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राजगाम बलवान् बलभद्रः प्रतापवान्
tatrājagāma balavān balabhadraḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.