Library·Mahābhārata (critical edition)·9·9.42
वैशंपायन उवाच सा शप्ता तेन क्रुद्धेन विश्वामित्रेण धीमता तस्मिंस् तीर्थवरे शुभ्रे शोणितं समुपावहत्
vaiśaṃpāyana uvāca sā śaptā tena kruddhena viśvāmitreṇa dhīmatā tasmiṃs tīrthavare śubhre śoṇitaṃ samupāvahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाजग्मुस् ततो राजन् राक्षसास् तत्र भारत तत्र ते शोणितं सर्वे पिबन्तः सुखम् आसते
athājagmus tato rājan rākṣasās tatra bhārata tatra te śoṇitaṃ sarve pibantaḥ sukham āsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्ताश् च सुभृशं तेन सुखिता विगतज्वराः नृत्यन्तश् च हसन्तश् च यथा स्वर्गजितस् तथा
tṛptāś ca subhṛśaṃ tena sukhitā vigatajvarāḥ nṛtyantaś ca hasantaś ca yathā svargajitas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य चित् त्व् अथ कालस्य ऋषयः सतपोधनाः तीर्थयात्रां समाजग्मुः सरस्वत्यां महीपते
kasya cit tv atha kālasya ṛṣayaḥ satapodhanāḥ tīrthayātrāṃ samājagmuḥ sarasvatyāṃ mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु सर्वेषु तीर्थेषु आप्लुत्य मुनिपुंगवाः प्राप्य प्रीतिं परां चापि तपोलुब्धा विशारदाः प्रययुर् हि ततो राजन् येन तीर्थं हि तत् तथा
teṣu sarveṣu tīrtheṣu āplutya munipuṃgavāḥ prāpya prītiṃ parāṃ cāpi tapolubdhā viśāradāḥ prayayur hi tato rājan yena tīrthaṃ hi tat tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथागम्य महाभागास् तत् तीर्थं दारुणं तदा दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्याः शोणितेन परिप्लुतम् पीयमानं च रक्षोभिर् बहुभिर् नृपसत्तम
athāgamya mahābhāgās tat tīrthaṃ dāruṇaṃ tadā dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyāḥ śoṇitena pariplutam pīyamānaṃ ca rakṣobhir bahubhir nṛpasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् दृष्ट्वा राक्षसान् राजन् मुनयः संशितव्रताः परित्राणे सरस्वत्याः परं यत्नं प्रचक्रिरे
tān dṛṣṭvā rākṣasān rājan munayaḥ saṃśitavratāḥ paritrāṇe sarasvatyāḥ paraṃ yatnaṃ pracakrire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु सर्वे महाभागाः समागम्य महाव्रताः आहूय सरितां श्रेष्ठाम् इदं वचनम् अब्रुवन्
te tu sarve mahābhāgāḥ samāgamya mahāvratāḥ āhūya saritāṃ śreṣṭhām idaṃ vacanam abruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं ब्रूहि कल्याणि किमर्थं ते ह्रदो ह्य् अयम् एवम् आकुलतां यातः श्रुत्वा पास्यामहे वयम्
kāraṇaṃ brūhi kalyāṇi kimarthaṃ te hrado hy ayam evam ākulatāṃ yātaḥ śrutvā pāsyāmahe vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा सर्वम् आचष्ट यथावृत्तं प्रवेपती दुःखिताम् अथ तां दृष्ट्वा त ऊचुर् वै तपोधनाः
tataḥ sā sarvam ācaṣṭa yathāvṛttaṃ pravepatī duḥkhitām atha tāṃ dṛṣṭvā ta ūcur vai tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं श्रुतम् अस्माभिः शापश् चैव श्रुतो ऽनघे करिष्यन्ति तु यत् प्राप्तं सर्व एव तपोधनाः
kāraṇaṃ śrutam asmābhiḥ śāpaś caiva śruto 'naghe kariṣyanti tu yat prāptaṃ sarva eva tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा सरिच्छ्रेष्ठाम् ऊचुस् ते ऽथ परस्परम् विमोचयामहे सर्वे शापाद् एतां सरस्वतीम्
evam uktvā saricchreṣṭhām ūcus te 'tha parasparam vimocayāmahe sarve śāpād etāṃ sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु वचनाद् एव प्रकृतिस्था सरस्वती प्रसन्नसलिला जज्ञे यथा पूर्वं तथैव हि विमुक्ता च सरिच्छ्रेष्ठा विबभौ सा यथा पुरा
teṣāṃ tu vacanād eva prakṛtisthā sarasvatī prasannasalilā jajñe yathā pūrvaṃ tathaiva hi vimuktā ca saricchreṣṭhā vibabhau sā yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्या मुनिभिस् तैस् तथा कृतम् कृताञ्जलीस् ततो राजन् राक्षसाः क्षुधयार्दिताः ऊचुस् तान् वै मुनीन् सर्वान् कृपायुक्तान् पुनः पुनः
dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyā munibhis tais tathā kṛtam kṛtāñjalīs tato rājan rākṣasāḥ kṣudhayārditāḥ ūcus tān vai munīn sarvān kṛpāyuktān punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं हि क्षुधिताश् चैव धर्माद् धीनाश् च शाश्वतात् न च नः कामकारो ऽयं यद् वयं पापकारिणः
vayaṃ hi kṣudhitāś caiva dharmād dhīnāś ca śāśvatāt na ca naḥ kāmakāro 'yaṃ yad vayaṃ pāpakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्माकं चाप्रसादेन दुष्कृतेन च कर्मणा पक्षो ऽयं वर्धते ऽस्माकं यतः स्म ब्रह्मराक्षसाः
yuṣmākaṃ cāprasādena duṣkṛtena ca karmaṇā pakṣo 'yaṃ vardhate 'smākaṃ yataḥ sma brahmarākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि वैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां तथैव च ये ब्राह्मणान् प्रद्विषन्ति ते भवन्तीह राक्षसाः
evaṃ hi vaiśyaśūdrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ tathaiva ca ye brāhmaṇān pradviṣanti te bhavantīha rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यम् ऋत्विजं चैव गुरुं वृद्धजनं तथा प्राणिनो ये ऽवमन्यन्ते ते भवन्तीह राक्षसाः योषितां चैव पापानां योनिदोषेण वर्धते
ācāryam ṛtvijaṃ caiva guruṃ vṛddhajanaṃ tathā prāṇino ye 'vamanyante te bhavantīha rākṣasāḥ yoṣitāṃ caiva pāpānāṃ yonidoṣeṇa vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कुरुध्वम् इहास्माकं कारुण्यं द्विजसत्तमाः शक्ता भवन्तः सर्वेषां लोकानाम् अपि तारणे
tat kurudhvam ihāsmākaṃ kāruṇyaṃ dvijasattamāḥ śaktā bhavantaḥ sarveṣāṃ lokānām api tāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां ते मुनयः श्रुत्वा तुष्टुवुस् तां महानदीम् मोक्षार्थं रक्षसां तेषाम् ऊचुः प्रयतमानसाः
teṣāṃ te munayaḥ śrutvā tuṣṭuvus tāṃ mahānadīm mokṣārthaṃ rakṣasāṃ teṣām ūcuḥ prayatamānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुतकीटावपन्नं च यच् चोच्छिष्टाशितं भवेत् केशावपन्नम् आधूतम् आरुग्णम् अपि यद् भवेत् श्वभिः संस्पृष्टम् अन्नं च भागो ऽसौ रक्षसाम् इह
kṣutakīṭāvapannaṃ ca yac cocchiṣṭāśitaṃ bhavet keśāvapannam ādhūtam ārugṇam api yad bhavet śvabhiḥ saṃspṛṣṭam annaṃ ca bhāgo 'sau rakṣasām iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज् ज्ञात्वा सदा विद्वान् एतान्य् अन्नानि वर्जयेत् राक्षसान्नम् असौ भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते ह्य् अन्नम् ईदृशम्
tasmāj jñātvā sadā vidvān etāny annāni varjayet rākṣasānnam asau bhuṅkte yo bhuṅkte hy annam īdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधयित्वा ततस् तीर्थम् ऋषयस् ते तपोधनाः मोक्षार्थं राक्षसानां च नदीं तां प्रत्यचोदयन्
śodhayitvā tatas tīrtham ṛṣayas te tapodhanāḥ mokṣārthaṃ rākṣasānāṃ ca nadīṃ tāṃ pratyacodayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्षीणां मतं ज्ञात्वा ततः सा सरितां वरा अरुणाम् आनयाम् आस स्वां तनुं पुरुषर्षभ
maharṣīṇāṃ mataṃ jñātvā tataḥ sā saritāṃ varā aruṇām ānayām āsa svāṃ tanuṃ puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां ते राक्षसाः स्नात्वा तनूस् त्यक्त्वा दिवं गताः अरुणायां महाराज ब्रह्महत्यापहा हि सा
tasyāṃ te rākṣasāḥ snātvā tanūs tyaktvā divaṃ gatāḥ aruṇāyāṃ mahārāja brahmahatyāpahā hi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतम् अर्थम् अभिज्ञाय देवराजः शतक्रतुः तस्मिंस् तीर्थवरे स्नात्वा विमुक्तः पाप्मना किल
etam artham abhijñāya devarājaḥ śatakratuḥ tasmiṃs tīrthavare snātvā vimuktaḥ pāpmanā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजय उवाच किमर्थं भगवाञ् शक्रो ब्रह्महत्याम् अवाप्तवान् कथम् अस्मिंश् च तीर्थे वै आप्लुत्याकल्मषो ऽभवत्
janamejaya uvāca kimarthaṃ bhagavāñ śakro brahmahatyām avāptavān katham asmiṃś ca tīrthe vai āplutyākalmaṣo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच शृणुष्वैतद् उपाख्यानं यथावृत्तं जनेश्वर यथा बिभेद समयं नमुचेर् वासवः पुरा
vaiśaṃpāyana uvāca śṛṇuṣvaitad upākhyānaṃ yathāvṛttaṃ janeśvara yathā bibheda samayaṃ namucer vāsavaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमुचिर् वासवाद् भीतः सूर्यरश्मिं समाविशत् तेनेन्द्रः सख्यम् अकरोत् समयं चेदम् अब्रवीत्
namucir vāsavād bhītaḥ sūryaraśmiṃ samāviśat tenendraḥ sakhyam akarot samayaṃ cedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नार्द्रेण त्वा न शुष्केण न रात्रौ नापि वाहनि वधिष्याम्य् असुरश्रेष्ठ सखे सत्येन ते शपे
nārdreṇa tvā na śuṣkeṇa na rātrau nāpi vāhani vadhiṣyāmy asuraśreṣṭha sakhe satyena te śape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स कृत्वा समयं सृष्ट्वा नीहारम् ईश्वरः चिच्छेदास्य शिरो राजन्न् अपां फेनेन वासवः
evaṃ sa kṛtvā samayaṃ sṛṣṭvā nīhāram īśvaraḥ cicchedāsya śiro rājann apāṃ phenena vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छिरो नमुचेश् छिन्नं पृष्ठतः शक्रम् अन्वयात् हे मित्रहन् पाप इति ब्रुवाणं शक्रम् अन्तिकात्
tac chiro namuceś chinnaṃ pṛṣṭhataḥ śakram anvayāt he mitrahan pāpa iti bruvāṇaṃ śakram antikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स शिरसा तेन चोद्यमानः पुनः पुनः पितामहाय संतप्त एवम् अर्थं न्यवेदयत्
evaṃ sa śirasā tena codyamānaḥ punaḥ punaḥ pitāmahāya saṃtapta evam arthaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रवील् लोकगुरुर् अरुणायां यथाविधि इष्ट्वोपस्पृश देवेन्द्र ब्रह्महत्यापहा हि सा
tam abravīl lokagurur aruṇāyāṃ yathāvidhi iṣṭvopaspṛśa devendra brahmahatyāpahā hi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स सरस्वत्याः कुञ्जे वै जनमेजय इष्ट्वा यथावद् बलभिद् अरुणायाम् उपास्पृशत्
ity uktaḥ sa sarasvatyāḥ kuñje vai janamejaya iṣṭvā yathāvad balabhid aruṇāyām upāspṛśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मुक्तः पाप्मना तेन ब्रह्महत्याकृतेन ह जगाम संहृष्टमनास् त्रिदिवं त्रिदशेश्वरः
sa muktaḥ pāpmanā tena brahmahatyākṛtena ha jagāma saṃhṛṣṭamanās tridivaṃ tridaśeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरस् तच् चापि नमुचेस् तत्रैवाप्लुत्य भारत लोकान् कामदुघान् प्राप्तम् अक्षयान् राजसत्तम
śiras tac cāpi namuces tatraivāplutya bhārata lokān kāmadughān prāptam akṣayān rājasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्य् उपस्पृश्य बलो महात्मा; दत्त्वा च दानानि पृथग्विधानि अवाप्य धर्मं परम् आर्यकर्मा; जगाम सोमस्य महत् स तीर्थम्
tatrāpy upaspṛśya balo mahātmā; dattvā ca dānāni pṛthagvidhāni avāpya dharmaṃ param āryakarmā; jagāma somasya mahat sa tīrtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रायजद् राजसूयेन सोमः; साक्षात् पुरा विधिवत् पार्थिवेन्द्र अत्रिर् धीमान् विप्रमुख्यो बभूव; होता यस्मिन् क्रतुमुख्ये महात्मा
yatrāyajad rājasūyena somaḥ; sākṣāt purā vidhivat pārthivendra atrir dhīmān vipramukhyo babhūva; hotā yasmin kratumukhye mahātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यान्ते ऽभूत् सुमहान् दानवानां; दैतेयानां राक्षसानां च देवैः स संग्रामस् तारकाख्यः सुतीव्रो; यत्र स्कन्दस् तारकाख्यं जघान
yasyānte 'bhūt sumahān dānavānāṃ; daiteyānāṃ rākṣasānāṃ ca devaiḥ sa saṃgrāmas tārakākhyaḥ sutīvro; yatra skandas tārakākhyaṃ jaghāna
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनापत्यं लब्धवान् देवतानां; महासेनो यत्र दैत्यान्तकर्ता साक्षाच् चात्र न्यवसत् कार्त्तिकेयः; सदा कुमारो यत्र स प्लक्षराजः
senāpatyaṃ labdhavān devatānāṃ; mahāseno yatra daityāntakartā sākṣāc cātra nyavasat kārttikeyaḥ; sadā kumāro yatra sa plakṣarājaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.