Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 3.1

द्वितीये कर्मणां भेदे सिद्धेभिन्नक्रियास्वयम् । बुभुत्सितः शेषशेषिभावो ऽतो ऽत्राभिधीयते

dvitīye karmaṇāṃ bhede siddhebhinnakriyāsvayam / bubhutsitaḥ śeṣaśeṣibhāvo 'to 'trābhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाध्यायस्य प्रथमपादे प्रथमाधिकरणमारचयति-- अशाब्दी शेषता शाब्दी वा न शाब्द्यप्रतीतितः । क्रियाकारकसंसर्गमात्रे व्युत्पत्तिसंभवात्

tṛtīyādhyāyasya prathamapāde prathamādhikaraṇamāracayati-- aśābdī śeṣatā śābdī vā na śābdyapratītitaḥ / kriyākārakasaṃsargamātre vyutpattisaṃbhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणप्रधानभावेन संसर्गे ऽन्तर्भवत्यसौ । व्युत्पत्तिसंभवात्तत्र शाब्दता स्यात्क्रियादिवत्

guṇapradhānabhāvena saṃsarge 'ntarbhavatyasau / vyutpattisaṃbhavāttatra śābdatā syātkriyādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- स्वरूपहेतू न स्तो ऽत्र स्तो वा नैवानिरूपणात् । पारार्थ्ये शेषताहेतू रूपं तेनोपलक्षितम्

dvitīyādhikaraṇamāracayati- svarūpahetū na sto 'tra sto vā naivānirūpaṇāt / pārārthye śeṣatāhetū rūpaṃ tenopalakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- किं द्रव्यगुणसंस्कारमात्रं शेषो ऽथवा फलम् । पुमान्कर्म च पक्षो द्वावादेयौ मतभेदतः

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- kiṃ dravyaguṇasaṃskāramātraṃ śeṣo 'thavā phalam / pumānkarma ca pakṣo dvāvādeyau matabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषत्वमुपकारित्वं द्रव्यादावाह बादरिः । पारार्थ्ये शेषता तच्च सर्वेष्वस्तीति जैमिनिः

śeṣatvamupakāritvaṃ dravyādāvāha bādariḥ / pārārthye śeṣatā tacca sarveṣvastīti jaiminiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुता व्रीह्याज्यसांनाय्यधर्माः सांकर्यगामिनः । व्यवस्थिता वा सांकर्ये फलापूर्वेण संगतेः

śrutā vrīhyājyasāṃnāyyadharmāḥ sāṃkaryagāminaḥ / vyavasthitā vā sāṃkarye phalāpūrveṇa saṃgateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवान्तरापूर्वसत्त्वात्साक्षात्तेनैव संगतौ । श्रुत्या व्यवस्थापितास्ते सा हि प्रकरणोत्तमा

avāntarāpūrvasattvātsākṣāttenaiva saṃgatau / śrutyā vyavasthāpitāste sā hi prakaraṇottamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- द्रव्यस्य स्फ्यकपालादेः सांकर्ये वा व्यवस्थितिः । यज्ञायुधत्वं सर्वेषां समं तेनात्र संकरः

pañcamādhikaraṇamāracayati- dravyasya sphyakapālādeḥ sāṃkarye vā vyavasthitiḥ / yajñāyudhatvaṃ sarveṣāṃ samaṃ tenātra saṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्यस्योद्धननादेः स्याद्वैयर्थ्ये संकरे सति । अनुवादो ह्यायुधोक्तिर्व्यवस्था तेन पूर्ववत्

vākyasyoddhananādeḥ syādvaiyarthye saṃkare sati / anuvādo hyāyudhoktirvyavasthā tena pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- क्रीणात्यरुणयेत्येतत्संकीर्णे वा क्रयैकभाक् । क्रमेणानन्वयात्कीर्णः सर्वद्रव्येषु रक्तिमा

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- krīṇātyaruṇayetyetatsaṃkīrṇe vā krayaikabhāk / krameṇānanvayātkīrṇaḥ sarvadravyeṣu raktimā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यद्वारा क्रये योगात्तद्भागे चान्वयः पुनः । साक्षात्क्रये गुणस्यार्थाद्द्रव्यं संनिहिते त्वसौ

dravyadvārā kraye yogāttadbhāge cānvayaḥ punaḥ / sākṣātkraye guṇasyārthāddravyaṃ saṃnihite tvasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति - संमार्ष्टि ग्रहमित्येको ग्रहः शोध्य उताखिलः । एक उद्देश्यसंख्याया उपादेयवदादरात्

saptamādhikaraṇamāracayati - saṃmārṣṭi grahamityeko grahaḥ śodhya utākhilaḥ / eka uddeśyasaṃkhyāyā upādeyavadādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राधान्यात्तद्गुणावृत्तेरेकत्वमनपेक्षितम् । तद्विधौ वाक्यभेदो ऽतो द्रव्योक्त्या सर्वशोधनम्

prādhānyāttadguṇāvṛtterekatvamanapekṣitam / tadvidhau vākyabhedo 'to dravyoktyā sarvaśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति - चमसादि च संसृज्यान्नो वा तस्यास्ति मार्जनम् । एकत्ववद्ग्रहत्वस्याप्यनादरणसंभवात्

aṣṭamādhikaraṇamāracayati - camasādi ca saṃsṛjyānno vā tasyāsti mārjanam / ekatvavadgrahatvasyāpyanādaraṇasaṃbhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबाधो ऽत्राऽदरे हेतुर्वाक्यभेदस्तु नैव हि । चमसादौ न संमार्गः श्रुत्या तद्विषयार्पणात्

abādho 'trā'dare heturvākyabhedastu naiva hi / camasādau na saṃmārgaḥ śrutyā tadviṣayārpaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति - भवेत्सप्तदशारत्निर्वाजपेयस्य यूपकः । उन्मानं द्रव्यगं वाजपेयस्याङ्गं पशोरुत

navamādhikaraṇamāracayati - bhavetsaptadaśāratnirvājapeyasya yūpakaḥ / unmānaṃ dravyagaṃ vājapeyasyāṅgaṃ paśoruta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्तर्यात्प्रकरणात्कर्माङ्गं षोडशिन्यदः । ऊर्ध्वपात्रे खादिरे ऽग्ने संयुज्यान्वेति कर्मणा

ānantaryātprakaraṇātkarmāṅgaṃ ṣoḍaśinyadaḥ / ūrdhvapātre khādire 'gne saṃyujyānveti karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूपद्वारा पशोरङ्गं पशुद्वारा च कर्मणः । सौमिकत्वाद्वाजपेये यूपो नास्ति पशुं विना

yūpadvārā paśoraṅgaṃ paśudvārā ca karmaṇaḥ / saumikatvādvājapeye yūpo nāsti paśuṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति - अभिक्रामं जुहोतीति युक्तं कर्त्राखिलस्य तत् । किंवा प्रयाजमात्रस्य कृत्स्नकर्तृयुतं भवेत्

daśamādhikaraṇamāracayati - abhikrāmaṃ juhotīti yuktaṃ kartrākhilasya tat / kiṃvā prayājamātrasya kṛtsnakartṛyutaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाजाभिक्रमणयोः क्रियात्वादुभयोरपि । मिथः संबन्धराहित्यान्मैवं ते ऽपि समत्वतः

prayājābhikramaṇayoḥ kriyātvādubhayorapi / mithaḥ saṃbandharāhityānmaivaṃ te 'pi samatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृयोगाददोषश्चोत्समानेयं समाहितिः । ततः प्रयाजसांनिध्यात्तत्कर्त्रैवास्य संयुतिः

kartṛyogādadoṣaścotsamāneyaṃ samāhitiḥ / tataḥ prayājasāṃnidhyāttatkartraivāsya saṃyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदेवाधिकरणं वार्तिककारमतेनाऽचरयति - यद्वा बलित्वं सांनिध्यादस्ति प्रकरणे ततः । दर्शादिप्रक्रियाधीते क्रमणे स्यात्तदङ्गता

etadevādhikaraṇaṃ vārtikakāramatenā'carayati - yadvā balitvaṃ sāṃnidhyādasti prakaraṇe tataḥ / darśādiprakriyādhīte kramaṇe syāttadaṅgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवान्तरप्रकरणं समिधो यजतीत्यतः । तन्मध्यपांठात्तस्याङ्गं तद्द्वारा दर्शशेषता

avāntaraprakaraṇaṃ samidho yajatītyataḥ / tanmadhyapāṃṭhāttasyāṅgaṃ taddvārā darśaśeṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- उपव्ययत इत्यस्य सामिधेन्यङ्गताथवा । दर्शाङ्गता प्रक्रियैषावान्तरातो ऽस्त्विहाग्रिमः

ekādaśādhikaraṇamāracayati- upavyayata ityasya sāmidhenyaṅgatāthavā / darśāṅgatā prakriyaiṣāvāntarāto 'stvihāgrimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गादग्नेरङ्गभूतैर्निवित्संज्ञकमन्त्रकैः । विच्छेदे सति दर्शाङ्गं महाप्रकरणोक्तितः

liṅgādagneraṅgabhūtairnivitsaṃjñakamantrakaiḥ / vicchede sati darśāṅgaṃ mahāprakaraṇoktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति - वैकङ्कतादिकं पात्रं पवमानहविःष्वथ । यज्ञे ऽखिले प्रकरणादाधाने ऽन्वितमत्र तत्

dvādaśādhikaraṇamāracayati - vaikaṅkatādikaṃ pātraṃ pavamānahaviḥṣvatha / yajñe 'khile prakaraṇādādhāne 'nvitamatra tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थकं तदङ्गेषु हविःष्वेवावतिष्ठते । नाऽधानहविषां साम्याद्वाक्याद्यज्ञे ऽखिले भवेत्

anarthakaṃ tadaṅgeṣu haviḥṣvevāvatiṣṭhate / nā'dhānahaviṣāṃ sāmyādvākyādyajñe 'khile bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति -- वार्त्रघ्न्यौ पूर्णमासे स्तो वृधन्वत्यौ तु दर्शगे । इति प्रधानशेषत्वमुक्तं किंवा व्यवस्थितिः

trayodaśādhikaraṇamāracayati -- vārtraghnyau pūrṇamāse sto vṛdhanvatyau tu darśage / iti pradhānaśeṣatvamuktaṃ kiṃvā vyavasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण प्रापिता मन्त्राश्चत्वारो ऽप्याज्यभागयोः । क्रमाद्वाक्यं बलीयो ऽत एषां दर्शादिशेषता

krameṇa prāpitā mantrāścatvāro 'pyājyabhāgayoḥ / kramādvākyaṃ balīyo 'ta eṣāṃ darśādiśeṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मुख्ये सोम एको ऽस्ति नाऽधारत्वादिकालयोः । दर्शादेरव्यवस्थित्याप्राप्तौ वाक्याद्व्यवस्थितिः

na mukhye soma eko 'sti nā'dhāratvādikālayoḥ / darśāderavyavasthityāprāptau vākyādvyavasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गशाधिकरणमारचयति - हस्तौ द्वाववनेनिक्ते स्तृणात्युलपराजिकाम् । दर्भास्तरण एवाङ्गं हस्तर्शुद्धरुताखिले

caturgaśādhikaraṇamāracayati - hastau dvāvavanenikte stṛṇātyulaparājikām / darbhāstaraṇa evāṅgaṃ hastarśuddharutākhile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मात्राङ्गत्वमत्र स्यादानन्तर्यात्मकात्क्रमात् । लिङ्गप्रकरणाभ्यां तु सर्वानुष्ठानशेषता

tanmātrāṅgatvamatra syādānantaryātmakātkramāt / liṅgaprakaraṇābhyāṃ tu sarvānuṣṭhānaśeṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति - चतुर्धा कार्य आग्नेयः पुरोडाश इतीरितम् । चतुर्धाकरणं सर्वशेषो वाऽग्नेयमात्रगम्

pañcadaśādhikaraṇamāracayati - caturdhā kārya āgneyaḥ puroḍāśa itīritam / caturdhākaraṇaṃ sarvaśeṣo vā'gneyamātragam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलक्षणताऽग्नेये युक्तातः सर्वशेषता । अग्नीषोमीय ऐन्द्राग्ने यतो ऽस्त्वाग्नेयता ततः

upalakṣaṇatā'gneye yuktātaḥ sarvaśeṣatā / agnīṣomīya aindrāgne yato 'stvāgneyatā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाऽग्नेयत्वं तयोर्मुख्यं केवलाग्न्यनुपाश्रयात् । तेनैकस्मिन्पुरोडाशे चतुर्धाकरणस्थितिः

nā'gneyatvaṃ tayormukhyaṃ kevalāgnyanupāśrayāt / tenaikasminpuroḍāśe caturdhākaraṇasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.