Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 3.4

चतुर्थपादस्य प्रथमाधिकरणमारचयति - निवीतं तु मनुष्याणां विधिर्वैषोर्ऽथवादकः । अपूर्वत्वात्प्रकरणान्नुः क्रतोर्वा विधीयते

caturthapādasya prathamādhikaraṇamāracayati - nivītaṃ tu manuṣyāṇāṃ vidhirvaiṣor'thavādakaḥ / apūrvatvātprakaraṇānnuḥ kratorvā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं निवीतं मर्त्येषु प्रायेणैतस्य दर्शनात् । उपवीतविधावेकवाक्यत्वादर्थवादता

prāptaṃ nivītaṃ martyeṣu prāyeṇaitasya darśanāt / upavītavidhāvekavākyatvādarthavādatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- सर्वार्थमुत दर्शार्थमुपव्ययत इत्यदः । सर्वार्थमग्निहोत्रे स्यादुपवीतीति लिङ्गतः

dvitīyādhikaraṇamāracayati- sarvārthamuta darśārthamupavyayata ityadaḥ / sarvārthamagnihotre syādupavītīti liṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शाद्यर्थे प्रकरणाल्लिङ्गे स्यात्सिद्धिरन्यथा । दोहं मृताग्निहोत्रस्य स्तोतुमेतदनूदितम्

darśādyarthe prakaraṇālliṅge syātsiddhiranyathā / dohaṃ mṛtāgnihotrasya stotumetadanūditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- उपव्याने ऽनुवादो वा विधिर्वाऽद्यो यतः स्मृतौ । प्राप्तं मैवमपूर्वत्वात्क्रतौ लेटा विधीयते

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- upavyāne 'nuvādo vā vidhirvā'dyo yataḥ smṛtau / prāptaṃ maivamapūrvatvātkratau leṭā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति - उपवीती हि देवेभ्यः पुरोदञ्चो द्वयं विधिः । वादो वास्यान्यतो ऽप्राप्तेरपूर्वार्थो विधीयते

caturthādhikaraṇamāracayati - upavītī hi devebhyaḥ purodañco dvayaṃ vidhiḥ / vādo vāsyānyato 'prāpterapūrvārtho vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हियच्छब्दद्वयाद्वादः स्मृत्युपव्यानतो द्वयम् । संप्राप्तं दक्षिणाग्रत्वप्राचीनावीतयोः स्तुतिः

hiyacchabdadvayādvādaḥ smṛtyupavyānato dvayam / saṃprāptaṃ dakṣiṇāgratvaprācīnāvītayoḥ stutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- धारयत्युपरिष्टाद्धि देवेभ्य इति संस्तवः । विधिर्वाऽद्यो धृतेः पित्र्ये प्रोक्तायाः पूर्ववत्स्तुतिः

pañcamādhikaraṇamāracayati- dhārayatyupariṣṭāddhi devebhya iti saṃstavaḥ / vidhirvā'dyo dhṛteḥ pitrye proktāyāḥ pūrvavatstutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्व विधारणं प्राप्तं समिधो नान्यमानतः । अतो हि शब्दसंत्यागादपूर्वार्थो विधीयते

ūrdhva vidhāraṇaṃ prāptaṃ samidho nānyamānataḥ / ato hi śabdasaṃtyāgādapūrvārtho vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- दिशं प्रतीचीं मनुजा व्यभजन्तेत्यसौ विधिः । वादो वात्र पुराकल्पस्तुत्यर्थो विधिमर्हति

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- diśaṃ pratīcīṃ manujā vyabhajantetyasau vidhiḥ / vādo vātra purākalpastutyartho vidhimarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राचीनवंशवाक्योक्तेर्विधावस्यैकवाक्यतः । दिग्विभागोर्ऽथवादो ऽयमुपवीते निवीतवत्

prācīnavaṃśavākyoktervidhāvasyaikavākyataḥ / digvibhāgor'thavādo 'yamupavīte nivītavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- परुषि च्छिन्नमित्युक्त्या बर्हिषस्तु समूलताम् । घृतं दैवं मस्तु पित्र्यमित्युक्त्या नवनीतकम्

saptamādhikaraṇamāracayati- paruṣi cchinnamityuktyā barhiṣastu samūlatām / ghṛtaṃ daivaṃ mastu pitryamityuktyā navanītakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विदग्धः स इत्युक्त्या पुरोडाशस्य पक्वताम् । स्तौति पूर्वोत्तरौ पक्षौ योजनीयौ निवीतवत्

yo vidagdhaḥ sa ityuktyā puroḍāśasya pakvatām / stauti pūrvottarau pakṣau yojanīyau nivītavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- अनृतं न वदेद्वैधः पुंधर्मो वानुवैदगीः । सक्रतौ पुंसि शुद्धेवा क्रतौ यद्वा विधिः क्रतौ

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- anṛtaṃ na vadedvaidhaḥ puṃdharmo vānuvaidagīḥ / sakratau puṃsi śuddhevā kratau yadvā vidhiḥ kratau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतोक्तैः पुमर्थत्वात्तन्निषेधस्तथाबिधः । स्मार्तानुबादः पुंस्क्रत्वोःअश्रुतिप्रक्रिययोवंशात्

anṛtoktaiḥ pumarthatvāttanniṣedhastathābidhaḥ / smārtānubādaḥ puṃskratvoḥaśrutiprakriyayovaṃśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाऽख्याते पुरुषानुक्तिः क्रतावेव प्रयाजवत् । सत्योक्तिनियमादन्यः संयोगो ऽतः क्रतौ विधिः

nā'khyāte puruṣānuktiḥ kratāveva prayājavat / satyoktiniyamādanyaḥ saṃyogo 'taḥ kratau vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- जञ्जभ्यमानमन्त्रोक्तिः पुंसो धर्मः क्रतोरुत । वाक्यादाद्यः प्रक्रियया द्वितीयो ऽस्त्वविरुद्धया

navamādhikaraṇamāracayati- jañjabhyamānamantroktiḥ puṃso dharmaḥ kratoruta / vākyādādyaḥ prakriyayā dvitīyo 'stvaviruddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- विप्रायावगुरेन्नेति क्रत्वर्थो वा पुमर्थता । फलवत्क्रतुसांनिध्यात्क्रत्वर्थः पूर्वमन्त्रवत्

daśamādhikaraṇamāracayati- viprāyāvagurenneti kratvartho vā pumarthatā / phalavatkratusāṃnidhyātkratvarthaḥ pūrvamantravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातनापरिहारस्य निषेधफलतोचिता । निषेधो ऽयं पुमर्थत्वात्प्रक्रियातो ऽपकृष्यताम्

yātanāparihārasya niṣedhaphalatocitā / niṣedho 'yaṃ pumarthatvātprakriyāto 'pakṛṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- न संवदेत मलवद्वाससेत्यपि पूर्ववत् । पुमर्थः स्यात्क्रतौ क्वापि संवादस्याप्रसक्तितः

ekādaśādhikaraṇamāracayati- na saṃvadeta malavadvāsasetyapi pūrvavat / pumarthaḥ syātkratau kvāpi saṃvādasyāprasaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- हिरण्यं वर्णवद्भार्ये क्रत्वङ्गं भरणं भवेत् । हिरण्यसंस्कृतिर्वात्र वर्णो वोत पुमर्थता

dvādaśādhikaraṇamāracayati- hiraṇyaṃ varṇavadbhārye kratvaṅgaṃ bharaṇaṃ bhavet / hiraṇyasaṃskṛtirvātra varṇo vota pumarthatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैदिकत्वात्क्रतुस्मृत्या तदङ्गं कर्मकारके । प्राधान्यात्संस्कृतिवर्णो गुणो ऽस्तु विधिलाघवात्

vaidikatvātkratusmṛtyā tadaṅgaṃ karmakārake / prādhānyātsaṃskṛtivarṇo guṇo 'stu vidhilāghavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारभ्य श्रुतत्वेन नियता न क्रतुस्मृतिः । अतः पुमर्थता स्वर्गः कल्प्यो ऽन्यद्वास्तु रात्रिवत्

anārabhya śrutatvena niyatā na kratusmṛtiḥ / ataḥ pumarthatā svargaḥ kalpyo 'nyadvāstu rātrivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- येनेर्त्सेत्कर्मणा तत्र जयाहोमे ऽखिलार्थता । वैदिकेष्वेव वा सर्वशेषो ऽसंकोचकत्वतः

trayodaśādhikaraṇamāracayati- yenertsetkarmaṇā tatra jayāhome 'khilārthatā / vaidikeṣveva vā sarvaśeṣo 'saṃkocakatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

होम आहवनीये स्यात्कृष्यादिषु न सो ऽस्ति हि । तेनानारभ्यपाठे ऽपि वैदिकेष्वेव ते जयाः

homa āhavanīye syātkṛṣyādiṣu na so 'sti hi / tenānārabhyapāṭhe 'pi vaidikeṣveva te jayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- अश्वप्रतिग्रहेष्टिस्तु दातुरित्यभिधास्यते । दानद्वये लौकिके वा वैदिके वा भवेदियम्

caturdaśādhikaraṇamāracayati- aśvapratigraheṣṭistu dāturityabhidhāsyate / dānadvaye laukike vā vaidike vā bhavediyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविशेषाद्द्वयोर्यद्वा न देयः केसरीत्यतः । निषेधाल्लौकिकात्तत्र प्रायश्चित्तिरियं भवेत्

aviśeṣāddvayoryadvā na deyaḥ kesarītyataḥ / niṣedhāllaukikāttatra prāyaścittiriyaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जलोदरहेतुत्वं प्रमितं लौकिके क्वचित् । वैदिके तु श्रुतं तस्मात्तत्प्रायश्चित्तये ऽत्र सा

na jalodarahetutvaṃ pramitaṃ laukike kvacit / vaidike tu śrutaṃ tasmāttatprāyaścittaye 'tra sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति- यावतः प्रतिगृह्णीयादश्वांस्तावत्य इष्टयः । प्रतिग्रहीतुर्दातुर्वा स्यादाद्यो ऽस्तु यथाविधि

pañcadaśādhikaraṇamāracayati- yāvataḥ pratigṛhṇīyādaśvāṃstāvatya iṣṭayaḥ / pratigrahīturdāturvā syādādyo 'stu yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंजातविरोध्यर्थवादाद्दातुः प्रजापतेः । इष्टिः श्रुता ततो दातुर्णिजर्थे ऽपि विधिं नयेत्

asaṃjātavirodhyarthavādāddātuḥ prajāpateḥ / iṣṭiḥ śrutā tato dāturṇijarthe 'pi vidhiṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाधिकरणमारचयति- सोमवामिचरुर्लोके वेदे वेन्द्रियसंक्षयः । दृष्टदोषो लोकिके ऽतो वमने विहितश्चरुः

ṣoḍaśādhikaraṇamāracayati- somavāmicarurloke vede vendriyasaṃkṣayaḥ / dṛṣṭadoṣo lokike 'to vamane vihitaścaruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदोषो वमनायैव लोके पानं श्रुतौ पुनः । जरणाय ततो वान्तिदोषशान्त्यै भवेच्चरुः

adoṣo vamanāyaiva loke pānaṃ śrutau punaḥ / jaraṇāya tato vāntidoṣaśāntyai bhaveccaruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तशाधिकरणमारचयति- ऋत्विजां वमने ऽप्येष कर्तुरेवोत वर्जनात् । विशेषस्याग्रिमो मैवं कर्तुरेव निरुप्तितः

saptaśādhikaraṇamāracayati- ṛtvijāṃ vamane 'pyeṣa karturevota varjanāt / viśeṣasyāgrimo maivaṃ kartureva niruptitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टादशाधिकरणमारचयति- यागे हविस्त्यजेत्कृत्स्नं को ऽप्यंशः शिष्यते ऽपि वा । देवार्थत्वाद्यजेत्सर्वे शिष्यते द्विरवत्ततः

aṣṭādaśādhikaraṇamāracayati- yāge havistyajetkṛtsnaṃ ko 'pyaṃśaḥ śiṣyate 'pi vā / devārthatvādyajetsarve śiṣyate dviravattataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोनविंशाधिकरणमारचयति- शेषात्स्विष्टकृदेकस्मात्सर्वेभ्यो वैकतः कृते । शास्त्रार्थसिद्धिःसर्वेभ्यः कार्यः संस्कारसाम्यतः

ekonaviṃśādhikaraṇamāracayati- śeṣātsviṣṭakṛdekasmātsarvebhyo vaikataḥ kṛte / śāstrārthasiddhiḥsarvebhyaḥ kāryaḥ saṃskārasāmyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विंशाधिकरणमारचयति- यदैकस्मात्तदा मुख्यनियातिर्नोत विद्यते । नाश्रुतेरस्ति मुख्यातिक्रमणे हेत्वभावतः

viṃśādhikaraṇamāracayati- yadaikasmāttadā mukhyaniyātirnota vidyate / nāśruterasti mukhyātikramaṇe hetvabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविंशाधिकरणमारचयति- इदं ब्रह्मण इत्यक्तिः क्रयार्था भक्षणाय वा । भक्षाश्रुतेः क्रयार्थातो यथेष्टं तैर्नियुज्यताम्

ekaviṃśādhikaraṇamāracayati- idaṃ brahmaṇa ityaktiḥ krayārthā bhakṣaṇāya vā / bhakṣāśruteḥ krayārthāto yatheṣṭaṃ tairniyujyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवताय समस्तस्य कॢप्तत्वात्स्वामिता न हि । शेषस्य प्रतिपत्त्यर्थे भक्षणं तत्र युज्यते

devatāya samastasya kḷptatvātsvāmitā na hi / śeṣasya pratipattyarthe bhakṣaṇaṃ tatra yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.