Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 3.5

पञ्चमपादस्य प्रथमाधिकरणमारचयति उपांशुयाजद्रव्येण शेषकार्ये भवेन्न वा । भवेद्धविर्भ्यः सर्वेभ्य इत्युक्त्या प्रापितत्वतः

pañcamapādasya prathamādhikaraṇamāracayati upāṃśuyājadravyeṇa śeṣakārye bhavenna vā / bhaveddhavirbhyaḥ sarvebhya ityuktyā prāpitatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ताज्यद्रव्यशेषस्तु भाव्युपस्तरणादिकृत् । अतो न प्रतिपत्त्यर्हः शेषकार्ये ततः कथम्

uktājyadravyaśeṣastu bhāvyupastaraṇādikṛt / ato na pratipattyarhaḥ śeṣakārye tataḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- आक्रामन्सह कुम्भीभिरस्ति शेषक्रिया न वा । जुह्वावदानात्प्रकृताविव शेषक्रियोचिता

dvitīyādhikaraṇamāracayati- ākrāmansaha kumbhībhirasti śeṣakriyā na vā / juhvāvadānātprakṛtāviva śeṣakriyocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भीषु शेषासंसिद्धःसाकंप्रस्थाय्यकर्मणि । न स्विष्टकृदिडं कार्यमग्नीधः स्त्रुक्प्रदानतः

kumbhīṣu śeṣāsaṃsiddhaḥsākaṃprasthāyyakarmaṇi / na sviṣṭakṛdiḍaṃ kāryamagnīdhaḥ strukpradānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- सौत्रामण्यां ग्रहे स्विष्टकृदाद्यस्ति न वास्ति तत् । शेषणान्न सुराक्षीरयोरन्यत्रोपयोगतः

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- sautrāmaṇyāṃ grahe sviṣṭakṛdādyasti na vāsti tat / śeṣaṇānna surākṣīrayoranyatropayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- रथंतरादिभिर्मिन्ना इन्द्रास्तेषां न भिद्यते । पुरोडाशस्तत्र शेषकार्ये किं भिद्यते न वा

caturthādhikaraṇamāracayati- rathaṃtarādibhirminnā indrāsteṣāṃ na bhidyate / puroḍāśastatra śeṣakārye kiṃ bhidyate na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिद्यते कर्मणां भेदाच्चौद्दकैः पृथगुक्तितः । शेषस्य सर्वतुल्यत्वात्तत्कार्ये सकृदिष्यताम्

bhidyate karmaṇāṃ bhedāccauddakaiḥ pṛthaguktitaḥ / śeṣasya sarvatulyatvāttatkārye sakṛdiṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- ऐन्द्रवायवशेषस्य सकृद्भक्ष उतासकृत् । पूर्वन्यायात्सकृत्प्राप्तौ द्विर्भक्षो वचनाद्भवेत्

pañcamādhikaraṇamāracayati- aindravāyavaśeṣasya sakṛdbhakṣa utāsakṛt / pūrvanyāyātsakṛtprāptau dvirbhakṣo vacanādbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति - सोमेष्वभक्षो भक्षो वा न भक्षो ग्रहहोमतः । अल्पोक्तेरस्ति शेषो ऽस्य भक्षो ऽपूर्ववचोबलात्

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati - someṣvabhakṣo bhakṣo vā na bhakṣo grahahomataḥ / alpokterasti śeṣo 'sya bhakṣo 'pūrvavacobalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- किं प्रैतु होतुश्र्चमस इत्यभक्षो ऽथ भक्षणम् । अभक्षो ऽनुक्तितो होतुश्र्वमसेत्याख्ययास्तु तत्

saptamādhikaraṇamāracayati- kiṃ praitu hotuśrcamasa ityabhakṣo 'tha bhakṣaṇam / abhakṣo 'nuktito hotuśrvamasetyākhyayāstu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति - प्रोद्वातॄणामिति ह्येक उद्गाता भक्षयेदुत । सर्वे ऽपि किंवा सुब्रह्मण्येनोक्ताः सामगायिनः

aṣṭamādhikaraṇamāracayati - prodvātṝṇāmiti hyeka udgātā bhakṣayeduta / sarve 'pi kiṃvā subrahmaṇyenoktāḥ sāmagāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहितास्तेन ते वाऽद्य उद्गातृश्रुतितो ऽखिलाः । बहुत्वाद्गानयोगेन तृतीयो रूढिबाधिते

sahitāstena te vā'dya udgātṛśrutito 'khilāḥ / bahutvādgānayogena tṛtīyo rūḍhibādhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगे समाख्यया दण्डिन्यायादन्त्यो ऽत्र भाष्यगः । सदसि स्थित्यभावेन तृतीयो वातिंकोदितः

yoge samākhyayā daṇḍinyāyādantyo 'tra bhāṣyagaḥ / sadasi sthityabhāvena tṛtīyo vātiṃkoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- किं स्याच्चमसिनामेव हारियोजनभक्षणम् । सर्वेषां वाग्रिमस्तेषां पूर्ववाक्येण संनिधेः

navamādhikaraṇamāracayati- kiṃ syāccamasināmeva hāriyojanabhakṣaṇam / sarveṣāṃ vāgrimasteṣāṃ pūrvavākyeṇa saṃnidheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिप्सन्ते सर्व एवेति हारियोजनवाक्यतः । प्रावस्तुतो ऽप्यस्ति भक्षश्चमसित्वमकारणम्

lipsante sarva eveti hāriyojanavākyataḥ / prāvastuto 'pyasti bhakṣaścamasitvamakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- आद्यमक्षो वषट्कर्तुर्विधिः प्राथम्य एव किम् । किंवा तद्युक्तभक्षे स्याद्वषट्कारनिमित्तके

daśamādhikaraṇamāracayati- ādyamakṣo vaṣaṭkarturvidhiḥ prāthamya eva kim / kiṃvā tadyuktabhakṣe syādvaṣaṭkāranimittake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्तेरग्रिमो मैवं समासस्थित्यसंभवात् । विशिष्टस्य विधिस्तस्माद्वषट्कारो ऽपि कारणम्

aprāpteragrimo maivaṃ samāsasthityasaṃbhavāt / viśiṣṭasya vidhistasmādvaṣaṭkāro 'pi kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- आख्यावचोवषट्कारा एव किं भक्षहेतवः । किंवाभिषवहोमौ च तत्राऽद्यो ऽस्तूक्तया दिशा

ekādaśādhikaraṇamāracayati- ākhyāvacovaṣaṭkārā eva kiṃ bhakṣahetavaḥ / kiṃvābhiṣavahomau ca tatrā'dyo 'stūktayā diśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविर्धाने ऽभिषुत्याथ हुत्वा सदसि भक्षयेत् । इति श्रुतत्वतस्तौ च भक्षहेतू यथेत्तरे

havirdhāne 'bhiṣutyātha hutvā sadasi bhakṣayet / iti śrutatvatastau ca bhakṣahetū yathettare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- हेतुसंघे विकल्पः किं बाधो वाथ समुच्चयः । साम्याद्विकल्पो बाध्यन्तां सावकाशाः समाख्यया

dvādaśādhikaraṇamāracayati- hetusaṃghe vikalpaḥ kiṃ bādho vātha samuccayaḥ / sāmyādvikalpo bādhyantāṃ sāvakāśāḥ samākhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव वाचनिकं बाध्यं भक्षणे ऽत्र विभागशः । सिद्धेविकल्पो नो युक्तः स्वीकार्यो ऽतः समुच्चयः

naiva vācanikaṃ bādhyaṃ bhakṣaṇe 'tra vibhāgaśaḥ / siddhevikalpo no yuktaḥ svīkāryo 'taḥ samuccayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- एकपात्रे किमध्वर्युरद्यात्पूर्वप्रुतेतरः । तद्धस्ते पात्रसंस्थानात्तस्य प्रथमभक्षणम्

trayodaśādhikaraṇamāracayati- ekapātre kimadhvaryuradyātpūrvaprutetaraḥ / taddhaste pātrasaṃsthānāttasya prathamabhakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाहि होतेव नः पूर्वमिति मन्त्रेण पूर्वता । वषट्कर्तुस्तदुक्तेश्च न्यायबाध्यं वचो नहि

pāhi hoteva naḥ pūrvamiti mantreṇa pūrvatā / vaṣaṭkartustadukteśca nyāyabādhyaṃ vaco nahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- नानुज्ञापूर्वको भक्षस्तत्पूर्वो वात्र लाघवात् । आद्यो नानुपहूतेन पेय इत्युक्तितो ऽन्तिमः

caturdaśādhikaraṇamāracayati- nānujñāpūrvako bhakṣastatpūrvo vātra lāghavāt / ādyo nānupahūtena peya ityuktito 'ntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति- किमनुज्ञा लौकिकोक्त्या वेदोक्त्या वा यथा तथा । अविशेषादुपह्वानमन्त्रलिङ्गात्तु वैदिकी

pañcadaśādhikaraṇamāracayati- kimanujñā laukikoktyā vedoktyā vā yathā tathā / aviśeṣādupahvānamantraliṅgāttu vaidikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोष्ठशाधिकरणमारचयति - उपह्वयस्वोपहूत इत्यशेषो द्वयोर्भवेत् । अनुज्ञानुज्ञापनयोरथवासौ विभज्यते

ṣoṣṭhaśādhikaraṇamāracayati - upahvayasvopahūta ityaśeṣo dvayorbhavet / anujñānujñāpanayorathavāsau vibhajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभागकरणाभावादशेषश्र्चेन्न लिङ्गतः । उपह्वयेत्वनुज्ञप्तावनुज्ञाने तथेतरः

vibhāgakaraṇābhāvādaśeṣaśrcenna liṅgataḥ / upahvayetvanujñaptāvanujñāne tathetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तदशाधिकरणमारचयति- उपह्वानमशेषाणामुत स्यादेकपात्रिणाम् । अदृष्टहेतोराद्यः स्याद्दृष्टाधिक्यादितो ऽन्तिमः

saptadaśādhikaraṇamāracayati- upahvānamaśeṣāṇāmuta syādekapātriṇām / adṛṣṭahetorādyaḥ syāddṛṣṭādhikyādito 'ntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टादशाधिकरणमारचयति- होतुर्याज्यापनीतौ किं न वषट्कारभक्षयोः । अपनीतिरुतापायो नापनीतिर्विभेदतः

aṣṭādaśādhikaraṇamāracayati- hoturyājyāpanītau kiṃ na vaṣaṭkārabhakṣayoḥ / apanītirutāpāyo nāpanītirvibhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजमानेन यष्टव्यं न विनेष्टिर्वषट्कृतिम् । वषट्कारो याज्ययातः सहापैत्यदनं तथा

yajamānena yaṣṭavyaṃ na vineṣṭirvaṣaṭkṛtim / vaṣaṭkāro yājyayātaḥ sahāpaityadanaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोनविंशाधिकरणमारचयति- न्यप्रोधपिष्टं सोमस्य स्थाने क्षत्रियवैश्ययोः । भक्षमात्रे विकुर्यात्तत्सोमयागे ऽपि वा तथा

ekonaviṃśādhikaraṇamāracayati- nyaprodhapiṣṭaṃ somasya sthāne kṣatriyavaiśyayoḥ / bhakṣamātre vikuryāttatsomayāge 'pi vā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभक्षयिषया वाक्यमुपक्रम्योपसंहृतम् । भक्षं यच्छेदिति ततो विकारो भक्षमात्रगः

bibhakṣayiṣayā vākyamupakramyopasaṃhṛtam / bhakṣaṃ yacchediti tato vikāro bhakṣamātragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलाख्यचमसेनासौ यजेतेति श्रुतत्वतः । इज्यायां च विकारो ऽस्ति यागार्था भक्षसंस्कृतिः

phalākhyacamasenāsau yajeteti śrutatvataḥ / ijyāyāṃ ca vikāro 'sti yāgārthā bhakṣasaṃskṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विंशाधिकरणमारचयति- राजसूये क्वचित्कर्तुश्चमसो दशभिर्जनैः । मक्ष्यः किं तत्र राजन्या भक्षका ब्राह्मणा उत

viṃśādhikaraṇamāracayati- rājasūye kvacitkartuścamaso daśabhirjanaiḥ / makṣyaḥ kiṃ tatra rājanyā bhakṣakā brāhmaṇā uta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यो भानात्संख्ययैकजैतेर्विप्राः शतं दश । चमसानद्युरित्युक्त्या राजपात्रं च विप्रगम्

ādyo bhānātsaṃkhyayaikajaiterviprāḥ śataṃ daśa / camasānadyurityuktyā rājapātraṃ ca vipragam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.