Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 4

शेषशेषित्वसिद्धौ किं प्रयोज्यं किं प्रयोजकम् । इत्यपेक्षोदयाद्वक्ति चतुर्थ तप्रत्युक्तये

śeṣaśeṣitvasiddhau kiṃ prayojyaṃ kiṃ prayojakam / ityapekṣodayādvakti caturtha tapratyuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाध्यायस्य प्रथमपादे प्रथमाधिकरणमारचयति- चिन्ता न कार्या कार्या वा क्रत्वर्थपुरुषार्थयोः । अफलत्वान्न कर्तव्या प्रयुक्तौक्रियतामियम्

caturthādhyāyasya prathamapāde prathamādhikaraṇamāracayati- cintā na kāryā kāryā vā kratvarthapuruṣārthayoḥ / aphalatvānna kartavyā prayuktaukriyatāmiyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिदेतद्विचारेण क्वचित्फलविधेर्वशात् । क्वचित्साक्षादिहाध्याये प्रयुक्तिर्बहुधोच्यते

kvacidetadvicāreṇa kvacitphalavidhervaśāt / kvacitsākṣādihādhyāye prayuktirbahudhocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणे प्रथमवर्णकमारचयति- क्रत्वर्थादेर्नास्ति वास्ति लक्ष्म नास्त्यनिरूपणात् । क्रतवे यस्तदर्थो ऽसाविति तस्य निरूपणम्

dvitīyādhikaraṇe prathamavarṇakamāracayati- kratvarthādernāsti vāsti lakṣma nāstyanirūpaṇāt / kratave yastadartho 'sāviti tasya nirūpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयवर्णकमारचयति- फलं विधेयं नो वाऽद्यो भावनांशत्वतो ऽन्यवत् । न भाव्यांशो विधेयः स्याद्रागात्तत्र प्रवर्तनात्

dvitīyavarṇakamāracayati- phalaṃ vidheyaṃ no vā'dyo bhāvanāṃśatvato 'nyavat / na bhāvyāṃśo vidheyaḥ syādrāgāttatra pravartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयवर्णकमारचयति- गोदोहनं द्वयार्थ स्याम्न वा भानाद्द्वयार्थता । अन्यथापि क्रतोः सिद्धिःकेवलं पुरुषाय तत्

tṛtīyavarṇakamāracayati- godohanaṃ dvayārtha syāmna vā bhānāddvayārthatā / anyathāpi kratoḥ siddhiḥkevalaṃ puruṣāya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थवर्णकमारचयति - द्रव्यार्णनं स्यात्क्रत्वर्थ पुमर्थ वा क्रताविदम् । नियतत्वात्पुमर्थत्वं दृष्टं क्रत्वर्थताऽर्थिकी

caturthavarṇakamāracayati - dravyārṇanaṃ syātkratvartha pumartha vā kratāvidam / niyatatvātpumarthatvaṃ dṛṣṭaṃ kratvarthatā'rthikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं क्रत्वर्थ तन्न वाग्रिमः । फलस्याकल्पनीयत्वात्क्रतौ प्राप्तं निषिध्यते

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- nekṣetodyantamādityaṃ kratvartha tanna vāgrimaḥ / phalasyākalpanīyatvātkratau prāptaṃ niṣidhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतोक्त्या पर्युदासत्वे संकल्पो ऽनीक्षणे ऽत्र सः । न क्रत्वङ्गसमानत्वात्पुमर्थः पापहानये

vratoktyā paryudāsatve saṃkalpo 'nīkṣaṇe 'tra saḥ / na kratvaṅgasamānatvātpumarthaḥ pāpahānaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- दश यज्ञायुधानीति हविष्ट्वेन विधिर्न वा । आद्यो ऽप्राप्तेः पुरोडाशे समुच्चयविकल्पते

caturthādhikaraṇamāracayati- daśa yajñāyudhānīti haviṣṭvena vidhirna vā / ādyo 'prāpteḥ puroḍāśe samuccayavikalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धमुत्पत्तिशिष्टेन विकल्पादिर्न युज्यते । स्फ्येनोद्धन्तीति यत्प्राप्तं तदत्रानूद्य संस्तवः

sārdhamutpattiśiṣṭena vikalpādirna yujyate / sphyenoddhantīti yatprāptaṃ tadatrānūdya saṃstavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- पशुरालभ्य इत्यत्र पश्वैक्ये यजनाङ्गता । नास्त्यस्ति वाऽद्यः स्वपदे श्रुत्या पश्वङ्गतागतेः

pañcamādhikaraṇamāracayati- paśurālabhya ityatra paśvaikye yajanāṅgatā / nāstyasti vā'dyaḥ svapade śrutyā paśvaṅgatāgateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ स्वप्रत्ययोपात्त आसन्नतरकारके । योगः क्रतौ पशौ चेति क्रमे यागाङ्गतोचिता

ādau svapratyayopātta āsannatarakārake / yogaḥ kratau paśau ceti krame yāgāṅgatocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- न पुंलिङ्गे विवक्षा वा विवक्षानुपयोगतः । आद्यो ऽनुष्ठित्यपेक्षत्वात्संख्यावत्तद्विवक्ष्यताम्

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- na puṃliṅge vivakṣā vā vivakṣānupayogataḥ / ādyo 'nuṣṭhityapekṣatvātsaṃkhyāvattadvivakṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- स्विष्टकृत्संस्कृतौ क्षीण उतापूर्वोपयोग्यपि । प्रयोजनैक्यमेकस्मिन्युक्तं कर्मण्यतः क्षयः

saptamādhikaraṇamāracayati- sviṣṭakṛtsaṃskṛtau kṣīṇa utāpūrvopayogyapi / prayojanaikyamekasminyuktaṃ karmaṇyataḥ kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रेण देवसंस्कारः प्रक्षेपाठ्द्रव्यसंस्कृतिः । त्यागादपूर्वमुत्पन्नं प्रधानापूर्वगं च तत्

mantreṇa devasaṃskāraḥ prakṣepāṭhdravyasaṃskṛtiḥ / tyāgādapūrvamutpannaṃ pradhānāpūrvagaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- शेषत्वमुपरिग्रन्थे चिन्तनीयमुतेतरत् । शेषो मानान्न तस्यात्र प्रयुक्त्याख्यफलेरणात्

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- śeṣatvamuparigranthe cintanīyamutetarat / śeṣo mānānna tasyātra prayuktyākhyaphaleraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- आमिक्षा वाजिनं च स्याद्दध्यानीतेः प्रयोजकम् । उताऽमिक्षैव सामर्थ्य द्वयोस्तुल्यं ततो ऽग्निमः

navamādhikaraṇamāracayati- āmikṣā vājinaṃ ca syāddadhyānīteḥ prayojakam / utā'mikṣaiva sāmarthya dvayostulyaṃ tato 'gnimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमक्षी पय एवात्र तच्छब्दान्मन्त्रतो रसात् । प्रयोजिकैका प्रधान्यादनुनिष्पादि वाजिनम्

āmakṣī paya evātra tacchabdānmantrato rasāt / prayojikaikā pradhānyādanuniṣpādi vājinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- सोमक्रयण्यानयने पदकर्म प्रयोजकम् । न वाऽद्यो ऽक्षाञ्जनस्यापि क्रयवत्संनिकर्षतः

daśamādhikaraṇamāracayati- somakrayaṇyānayane padakarma prayojakam / na vā'dyo 'kṣāñjanasyāpi krayavatsaṃnikarṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयया क्रयार्था गौस्तद्द्वाराऽनयनस्य च । तादर्थ्यत्तत्प्रयुक्तं तन्न प्रयोजकता पदे

tṛtīyayā krayārthā gaustaddvārā'nayanasya ca / tādarthyattatprayuktaṃ tanna prayojakatā pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- श्रपणं तुषवापश्च कपालस्य प्रयोजकौ । उत श्चपणमेवाऽद्यो वापार्थत्वात्तृतीयया

ekādaśādhikaraṇamāracayati- śrapaṇaṃ tuṣavāpaśca kapālasya prayojakau / uta ścapaṇamevā'dyo vāpārthatvāttṛtīyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोडाशकपालेतिनाम्ना स्याच्छ्रपणार्थता । प्रयुक्तस्य प्रयुक्तिर्नो तस्य वापे प्रसञ्जनम्

puroḍāśakapāletināmnā syācchrapaṇārthatā / prayuktasya prayuktirno tasya vāpe prasañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- हृदादिः शकृदादिश्च पश्वालम्भप्रयोजकः । हृदादिरेव वाऽद्यो ऽस्तु प्रकृतत्वेन साम्यतः

dvādaśādhikaraṇamāracayati- hṛdādiḥ śakṛdādiśca paśvālambhaprayojakaḥ / hṛdādireva vā'dyo 'stu prakṛtatvena sāmyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविषो वागशेषत्वाद्धृदादेर्हविरात्मनः । प्रयोजकत्वं तस्यैव नेतरस्यातथात्वतः

haviṣo vāgaśeṣatvāddhṛdāderhavirātmanaḥ / prayojakatvaṃ tasyaiva netarasyātathātvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- प्रयोजकः स्विष्टकृत्किं पुरोडाशोत्तरार्धयोः । यद्वा प्रयुक्तोपजीवी स्यादाद्यः स्वस्य सिद्धये

trayodaśādhikaraṇamāracayati- prayojakaḥ sviṣṭakṛtkiṃ puroḍāśottarārdhayoḥ / yadvā prayuktopajīvī syādādyaḥ svasya siddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरार्धेतिशब्दस्य प्रकृताकाङ्क्षणे सति । अग्न्याद्यर्थ पुरोडाशमुपजीव्यैष वर्तताम्

uttarārdhetiśabdasya prakṛtākāṅkṣaṇe sati / agnyādyartha puroḍāśamupajīvyaiṣa vartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- अभिघार्य प्रयाजानां शेषेण हविरत्र किम् । शेषधारणतत्पात्रे कार्ये नो वाभिघारणम्

caturdaśādhikaraṇamāracayati- abhighārya prayājānāṃ śeṣeṇa haviratra kim / śeṣadhāraṇatatpātre kārye no vābhighāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यथा तेन ते कार्ये न कार्ये प्रतिपत्तितः । प्राजापत्यवपायाश्च न को ऽप्यर्थो ऽभिधारणात्

nānyathā tena te kārye na kārye pratipattitaḥ / prājāpatyavapāyāśca na ko 'pyartho 'bhidhāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति- चतुर्थस्य प्रयाजस्य होमायौपभृतं घृतम् । जुह्वामानयतीत्यौपभृतं नैषां प्रयोजयेत्

pañcadaśādhikaraṇamāracayati- caturthasya prayājasya homāyaupabhṛtaṃ ghṛtam / juhvāmānayatītyaupabhṛtaṃ naiṣāṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजयेदुताऽनीतिः प्रयाजाद्यखिलार्थता । श्रुतौपभृत आज्ये ऽतो जौहवेन विकल्पनात्

prayojayedutā'nītiḥ prayājādyakhilārthatā / śrutaupabhṛta ājye 'to jauhavena vikalpanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रयोजकता मैवं नियतार्थ तु जौहवम् । अतिहायेड इत्युक्ते चतुर्थे सा प्रयोजयेत्

na prayojakatā maivaṃ niyatārtha tu jauhavam / atihāyeḍa ityukte caturthe sā prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाधिकरणमारचयति- जुहूपभृद्ध्रुवास्वाज्यं सर्वार्थ वा व्यवस्थितिः । सर्वार्थमविशेषात्स्यत्प्रयाजार्थ हि जौहवम्

ṣoḍaśādhikaraṇamāracayati- juhūpabhṛddhruvāsvājyaṃ sarvārtha vā vyavasthitiḥ / sarvārthamaviśeṣātsyatprayājārtha hi jauhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाजानुयाजहेतुः स्यादौपभृतभाज्यकम् । ध्रौवमग्न्यार्थमित्येषा व्यवस्था वचनैर्मता

prayājānuyājahetuḥ syādaupabhṛtabhājyakam / dhrauvamagnyārthamityeṣā vyavasthā vacanairmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तदशाधिकरणमारचयति- अष्टावुपभृतीत्यत्र किमष्टैकग्रहे विधिः । चतुर्द्वयग्रहे वाऽद्यः स्यादष्टश्रुतिमुख्यतः

saptadaśādhikaraṇamāracayati- aṣṭāvupabhṛtītyatra kimaṣṭaikagrahe vidhiḥ / caturdvayagrahe vā'dyaḥ syādaṣṭaśrutimukhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गृहीतं होमाङ्गं फलवत्त्वान्न बाध्यते । चतुर्द्वित्वं लक्ष्यते ऽतः सहानीत्यर्थयष्टता

caturgṛhītaṃ homāṅgaṃ phalavattvānna bādhyate / caturdvitvaṃ lakṣyate 'taḥ sahānītyarthayaṣṭatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये पादे प्रथमाधिकरणमारचयति- स्वरुं कुरुत इत्यत्र स्वरुर्यूपात्पृथक्छिदाम् । प्रयोजयोन्न वाऽद्यो ऽस्तु विशिष्टस्य विधानतः

dvitīye pāde prathamādhikaraṇamāracayati- svaruṃ kuruta ityatra svaruryūpātpṛthakchidām / prayojayonna vā'dyo 'stu viśiṣṭasya vidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यस्य यूपखण्डस्य स्वरुत्वाख्यविशेषणे । विहिते लाघवं तस्मादनुनिष्पन्न एव सः

ādyasya yūpakhaṇḍasya svarutvākhyaviśeṣaṇe / vihite lāghavaṃ tasmādanuniṣpanna eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- प्राचीमाहरतीत्यत्र दिक्शाखा वास्तु दिक्श्रुतैः । आहार्यत्वं दिशो नास्ति शाखा तेनोपलक्ष्यते

dvitīyādhikaraṇamāracayati- prācīmāharatītyatra dikśākhā vāstu dikśrutaiḥ / āhāryatvaṃ diśo nāsti śākhā tenopalakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- शाखां छित्त्वोपवेषं च मूले कुर्वीत शाखया । नुदेद्वत्साम्कपालानि स्थापयेदुपवेषतः

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- śākhāṃ chittvopaveṣaṃ ca mūle kurvīta śākhayā / nudedvatsāmkapālāni sthāpayedupaveṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयं प्रयोजकं छित्तेर्वत्सापाकृतिरेव वा । आद्यो ऽग्रमूलयोरत्र विभज्य विनियोगतः

dvayaṃ prayojakaṃ chittervatsāpākṛtireva vā / ādyo 'gramūlayoratra vibhajya viniyogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवेषं करोतीति साकाङ्क्षो ऽन्यार्थमूलतः । पूर्यते ऽतो ऽनुनिष्पादी स तस्माद्युज्यते ऽन्तिमः

upaveṣaṃ karotīti sākāṅkṣo 'nyārthamūlataḥ / pūryate 'to 'nuniṣpādī sa tasmādyujyate 'ntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- प्रस्तरं शाखया सार्ध प्रहरेत्प्रहृतिस्त्वियम् । शाखाया अर्थकर्मत्वं प्रतिपत्तिरुतोचिता

caturthādhikaraṇamāracayati- prastaraṃ śākhayā sārdha praharetprahṛtistviyam / śākhāyā arthakarmatvaṃ pratipattirutocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहितः प्रस्तरे यागः शाखायाः साहचर्यतः । तथात्वादर्थकर्मत्वे हृतिः शाखां प्रयोजयेत्

vihitaḥ prastare yāgaḥ śākhāyāḥ sāhacaryataḥ / tathātvādarthakarmatve hṛtiḥ śākhāṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरतिर्यागवाची नो प्रतिपत्तिस्ततो भवेत् । पौर्णमास्यां ततो नैव हृतिः शाखां प्रयोजयेत्

haratiryāgavācī no pratipattistato bhavet / paurṇamāsyāṃ tato naiva hṛtiḥ śākhāṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- प्रणीताभिस्तु संयौति वेद्यां निनयतीति किम् । अपां द्वे प्रापके किंवा हविःसंयवनं तथा

pañcamādhikaraṇamāracayati- praṇītābhistu saṃyauti vedyāṃ ninayatīti kim / apāṃ dve prāpake kiṃvā haviḥsaṃyavanaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपः प्रणयतीत्युक्तेः समत्वादुभयार्थता । श्रुत्या संयवनार्थास्ता निनीतेः प्रतिप्रत्तिता

apaḥ praṇayatītyukteḥ samatvādubhayārthatā / śrutyā saṃyavanārthāstā ninīteḥ pratiprattitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- मैत्रावरुणके दण्डदानस्य प्रतिपत्तिता । उतार्थकर्मताऽद्यो ऽस्तु धारणे कृतकृत्यतः

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- maitrāvaruṇake daṇḍadānasya pratipattitā / utārthakarmatā'dyo 'stu dhāraṇe kṛtakṛtyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तोपयुक्तसंस्कारादुपयोक्तव्यसंस्क्रिया । स्थित्वा प्रैषानुवचने दण्डो ऽपेक्ष्योर्ऽथकर्म तत्

yuktopayuktasaṃskārādupayoktavyasaṃskriyā / sthitvā praiṣānuvacane daṇḍo 'pekṣyor'thakarma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- चात्वाले कृष्णशृङ्गस्य प्रासो यः सोर्ऽथकर्म वा । प्रतिपत्तिः सार्थकत्वादाद्यो ऽन्त्यो ऽन्त्यो ऽस्तूपयोगतः

saptamādhikaraṇamāracayati- cātvāle kṛṣṇaśṛṅgasya prāso yaḥ sor'thakarma vā / pratipattiḥ sārthakatvādādyo 'ntyo 'ntyo 'stūpayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- पात्रस्यावमृथे सोमलिप्तस्य नयनं तु किम् । साधनं प्रतिपत्तिर्वा यन्ति तेनेत्यतः श्रुतेः

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- pātrasyāvamṛthe somaliptasya nayanaṃ tu kim / sādhanaṃ pratipattirvā yanti tenetyataḥ śruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ता साधनता मैवं पुरोडाशहबिष्ट्वतः । पात्रस्य तदसंबन्धात्प्रक्षेपः प्रतिपत्तये

prāptā sādhanatā maivaṃ puroḍāśahabiṣṭvataḥ / pātrasya tadasaṃbandhātprakṣepaḥ pratipattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- समे यजेत देशादेरनुवादो ऽथवा विधिः । प्रयोगानुपपस्यैव प्राप्तत्वादनुवादता

navamādhikaraṇamāracayati- same yajeta deśāderanuvādo 'thavā vidhiḥ / prayogānupapasyaiva prāptatvādanuvādatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समे वा विषमे वेति पाक्षिकत्वनिवृत्तये । अप्राप्तांशानुपातेन नियमो ऽत्र विधीयते

same vā viṣame veti pākṣikatvanivṛttaye / aprāptāṃśānupātena niyamo 'tra vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- श्वेतालम्भो ऽनुवादो वा श्वैत्यस्य विधिरग्रिमः । द्रव्यद्वारेण तत्प्रप्तेः पूर्ववत्तन्नियम्यते

daśamādhikaraṇamāracayati- śvetālambho 'nuvādo vā śvaityasya vidhiragrimaḥ / dravyadvāreṇa tatprapteḥ pūrvavattanniyamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- अवघाते ऽपि नियमो देशादाविव तेन सः । प्रधानेन प्रयुक्तः स्यात्संबन्धः प्रक्रियोक्तितः

ekādaśādhikaraṇamāracayati- avaghāte 'pi niyamo deśādāviva tena saḥ / pradhānena prayuktaḥ syātsaṃbandhaḥ prakriyoktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- अनिरूप्या निरूप्या वा यागहोमददातयः । त्यागादाद्यो यजिस्त्यागः प्रक्षेपो होम इष्यते

dvādaśādhikaraṇamāracayati- anirūpyā nirūpyā vā yāgahomadadātayaḥ / tyāgādādyo yajistyāgaḥ prakṣepo homa iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाङ्क्षा यागशब्दस्य त्यागेनैव निवर्तते । यागस्योपरि होमस्य विधेः क्षेपावसानता

ākāṅkṣā yāgaśabdasya tyāgenaiva nivartate / yāgasyopari homasya vidheḥ kṣepāvasānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वीयं द्रव्यं परित्यज्य परकीयं यथा भवेत् । तथा संपादनं दानं त्यागे ऽप्येषामियं भिदा

svīyaṃ dravyaṃ parityajya parakīyaṃ yathā bhavet / tathā saṃpādanaṃ dānaṃ tyāge 'pyeṣāmiyaṃ bhidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- यदातिथ्याबर्हिरेतदुपसत्स्वतिदेशनम् । साधारण्यविधिर्वाऽद्यस्तदीयस्योपसंहृतेः

trayodaśādhikaraṇamāracayati- yadātithyābarhiretadupasatsvatideśanam / sādhāraṇyavidhirvā'dyastadīyasyopasaṃhṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्हिः श्रुत्यैकताभानान्नातिदेशस्य लक्षणा । आतिथ्ययोपसद्भिश्व बर्हिरेतत्प्रयुज्यते

varhiḥ śrutyaikatābhānānnātideśasya lakṣaṇā / ātithyayopasadbhiśva barhiretatprayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयपादे प्रथमाधिकरणमारचयति- जुह्वाः पर्णमयीत्वेन न पापश्रुतिरञ्जनात् । वैरिदृग्वृञ्जनं, वर्म प्रयाजैः, पुरुषाय किम्

tṛtīyapāde prathamādhikaraṇamāracayati- juhvāḥ parṇamayītvena na pāpaśrutirañjanāt / vairidṛgvṛñjanaṃ, varma prayājaiḥ, puruṣāya kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रतवे वाग्रिमो मानात्फलस्य न हि साध्यता । विभाति क्रतवे तस्मादर्थवादः फलं भवेत्

kratave vāgrimo mānātphalasya na hi sādhyatā / vibhāti kratave tasmādarthavādaḥ phalaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- मृन्मये प्रणयेत्कामी नित्ये ऽप्येतदुतेतरत् । आकाङ्क्षा संनिधिश्चास्ति तस्मान्नित्ये ऽपि मृन्मयम्

dvitīyādhikaraṇamāracayati- mṛnmaye praṇayetkāmī nitye 'pyetadutetarat / ākāṅkṣā saṃnidhiścāsti tasmānnitye 'pi mṛnmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामार्थत्वादयोग्यत्वं सामान्यविहितेन च । आकाङ्क्षाया निवृत्तत्वान्नित्यार्थमितरद्भवेत्

kāmārthatvādayogyatvaṃ sāmānyavihitena ca / ākāṅkṣāyā nivṛttatvānnityārthamitaradbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमाचरयति- दघ्ना त्विन्द्रियकामस्य नित्ये ऽन्यदुत तद्दधि । अन्यत्स्यात्पूर्ववन्मैवं संयोगस्य पृथक्त्वतः

tṛtīyādhikaraṇamācarayati- daghnā tvindriyakāmasya nitye 'nyaduta taddadhi / anyatsyātpūrvavanmaivaṃ saṃyogasya pṛthaktvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- पयो व्रतं ब्राह्मणस्य पुंसे तत्क्रतवे ऽथवा । पुंयोगादब्रिमो मैवं नैष्फल्यात्क्रतुशेषता

caturthādhikaraṇamāracayati- payo vrataṃ brāhmaṇasya puṃse tatkratave 'thavā / puṃyogādabrimo maivaṃ naiṣphalyātkratuśeṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- नैवास्ति विश्वजिद्यागे फलमस्त्युत नाश्रुतेः । भाव्यापेक्षाद्विधेः कल्प्यं फलं पंसः प्रवृत्तये

pañcamādhikaraṇamāracayati- naivāsti viśvajidyāge phalamastyuta nāśruteḥ / bhāvyāpekṣādvidheḥ kalpyaṃ phalaṃ paṃsaḥ pravṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- सर्व फलमुतैकं स्यात्सर्वमस्त्वविशेषतः । एकेन तन्निराङ्क्षमतो ऽनेकं न कल्प्यते

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- sarva phalamutaikaṃ syātsarvamastvaviśeṣataḥ / ekena tannirāṅkṣamato 'nekaṃ na kalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- एकं यत्किंचिदथवा नियतं न नियामकम् । तस्मादाद्यः सर्वपुंसामिष्टत्वात्स्वर्ग एव तत्

saptamādhikaraṇamāracayati- ekaṃ yatkiṃcidathavā niyataṃ na niyāmakam / tasmādādyaḥ sarvapuṃsāmiṣṭatvātsvarga eva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- स्वर्गाय वा प्रतिष्ठायै रात्रिसत्रमिहाऽदिमः । पूर्ववत्स्यात्प्रतिष्ठा च श्रुता तेनाश्रुताद्वरम्

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- svargāya vā pratiṣṭhāyai rātrisatramihā'dimaḥ / pūrvavatsyātpratiṣṭhā ca śrutā tenāśrutādvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- श्रुताश्रुते श्रुतं वैकं सौर्ये सर्वप्रवृत्तये । आद्यो मैवं श्रुतेनैव फलाकाङ्क्षानिवर्तनात्

navamādhikaraṇamāracayati- śrutāśrute śrutaṃ vaikaṃ saurye sarvapravṛttaye / ādyo maivaṃ śrutenaiva phalākāṅkṣānivartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- दर्शादिः सर्वकामेभ्यो ऽनुवादो वा फले विधिः । अङ्गोपाङ्गोदितः कामो विध्यभावादनूद्यते

daśamādhikaraṇamāracayati- darśādiḥ sarvakāmebhyo 'nuvādo vā phale vidhiḥ / aṅgopāṅgoditaḥ kāmo vidhyabhāvādanūdyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिचोदनासिद्धि आश्रित्य विधिभावने । फलसंयोगबोधेन भवेदेष फले विधिः

utpatticodanāsiddhi āśritya vidhibhāvane / phalasaṃyogabodhena bhavedeṣa phale vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- ज्योतिष्टोमश्च सर्वार्थः सर्वे सकृदनुष्ठितेः । दद्यात्पृथक्प्रयोगाद्वा सकृत्तस्याविशेषतः

ekādaśādhikaraṇamāracayati- jyotiṣṭomaśca sarvārthaḥ sarve sakṛdanuṣṭhiteḥ / dadyātpṛthakprayogādvā sakṛttasyāviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकस्यानपेक्षस्य फलस्यैव हि साधनम् । चोदितं तेन कामास्ते पर्यायेण भवन्त्यमी

ekaikasyānapekṣasya phalasyaiva hi sādhanam / coditaṃ tena kāmāste paryāyeṇa bhavantyamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- चित्रया पशवो ऽमुष्मिन्नेव स्युर्नियता न वा । आद्यः स्वर्गेण तुत्यत्वाद्देहस्योत्पादकत्वतः

dvādaśādhikaraṇamāracayati- citrayā paśavo 'muṣminneva syurniyatā na vā / ādyaḥ svargeṇa tutyatvāddehasyotpādakatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रोत्पत्तौ तु नियमो न श्रतो नापि कल्पनम् । पुंस्प्रवृत्त्यादिनापेते प्रतिबन्धे भवेत्फलम्

citrotpattau tu niyamo na śrato nāpi kalpanam / puṃspravṛttyādināpete pratibandhe bhavetphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- इष्ट्रवा तु वाजपेयेन बृहस्पतिसवं यजेत् । कालं वा बोधयेद्वाक्यमुताङ्मत्वस्य बोधकम्

trayodaśādhikaraṇamāracayati- iṣṭravā tu vājapeyena bṛhaspatisavaṃ yajet / kālaṃ vā bodhayedvākyamutāṅmatvasya bodhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्त्वाश्रुत्या भाति कालो ऽत्र मैवमङ्गत्वबोधनम् । श्रुतेर्मुख्यं प्रक्रिया च तथा सत्यनुगृह्यते

ktvāśrutyā bhāti kālo 'tra maivamaṅgatvabodhanam / śrutermukhyaṃ prakriyā ca tathā satyanugṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- संस्थाप्य पौर्णमासीं तामनु वैमृध ईरितः । द्वयोरङ्गमुतैकस्य द्वयोः स्यात्प्रक्रियावशात्

caturdaśādhikaraṇamāracayati- saṃsthāpya paurṇamāsīṃ tāmanu vaimṛdha īritaḥ / dvayoraṅgamutaikasya dvayoḥ syātprakriyāvaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिवाक्यतः पूर्णमासं संयोगभासनात् । तस्यैवाङ्गं न दर्शस्य प्रक्रिया वाक्यबाधिता

utpattivākyataḥ pūrṇamāsaṃ saṃyogabhāsanāt / tasyaivāṅgaṃ na darśasya prakriyā vākyabādhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति- किमाग्निमारुतादूर्ध्वमनुयाजैश्र्वरेदिति । अङ्गं कालो ऽथवाङ्गं स्यादतिपारार्थ्यमन्यथा

pañcadaśādhikaraṇamāracayati- kimāgnimārutādūrdhvamanuyājaiśrvarediti / aṅgaṃ kālo 'thavāṅgaṃ syādatipārārthyamanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराग्निमारुतस्यास्य ज्ञाता सोमार्थता तथा । अनुयाजाश्र्व पश्वर्थाः संयोगः कालसिद्धये

purāgnimārutasyāsya jñātā somārthatā tathā / anuyājāśrva paśvarthāḥ saṃyogaḥ kālasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाधिकरणमारचयति- किं दर्शपूर्णमासाभ्यामिष्टवा सोमेन यागकः । अङ्गाङ्गिभावः कालो वा ह्यपारार्थ्याय चाङ्गता

ṣoḍaśādhikaraṇamāracayati- kiṃ darśapūrṇamāsābhyāmiṣṭavā somena yāgakaḥ / aṅgāṅgibhāvaḥ kālo vā hyapārārthyāya cāṅgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादिलक्षिते काले सोमयागो विधीयते । स्वतन्त्रफलवत्वेन न युक्ताङ्गाङ्गिता तयोः

darśādilakṣite kāle somayāgo vidhīyate / svatantraphalavatvena na yuktāṅgāṅgitā tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तदशाधिकरणमारचयति- पैश्वानरेष्ट्या पूतत्वं पितुः पुत्रस्य वाग्रिमः । कर्तुरेव फलं युक्तं कर्तृत्वं पितुरेव हि

saptadaśādhikaraṇamāracayati- paiśvānareṣṭyā pūtatvaṃ pituḥ putrasya vāgrimaḥ / kartureva phalaṃ yuktaṃ kartṛtvaṃ pitureva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाते यस्मिन्निष्टिमेतां निर्वपेत्तस्य पूतत । तच्चेप्सितं पितुस्तेन पिता तत्र प्रवर्तते

jāte yasminniṣṭimetāṃ nirvapettasya pūtata / taccepsitaṃ pitustena pitā tatra pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टादशाधिकरणमारचयति- जन्मानन्तरमेवेष्टिर्जातकर्मणि वा कृते । निमित्तानन्तरं कार्य नैमित्तिकमतो ऽग्रिमः

aṣṭādaśādhikaraṇamāracayati- janmānantarameveṣṭirjātakarmaṇi vā kṛte / nimittānantaraṃ kārya naimittikamato 'grimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातकर्मणि निर्वृत्ते स्तनप्राशनदर्शनात् । प्रागेवेष्टौ कुमारस्य विपत्तेरूर्ध्वमस्तु सा

jātakarmaṇi nirvṛtte stanaprāśanadarśanāt / prāgeveṣṭau kumārasya vipatterūrdhvamastu sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोनविंशाधिकरणमारचयति- जातकर्मानन्तरं स्यादाशौचे ऽपगते ऽथवा । निमित्तसनिधेराद्यः कर्तृशुद्ध्यर्थमुत्तरः

ekonaviṃśādhikaraṇamāracayati- jātakarmānantaraṃ syādāśauce 'pagate 'thavā / nimittasanidherādyaḥ kartṛśuddhyarthamuttaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विंशाधिकरणमारचयति- अग्निं चित्वा यजेत्सौत्रामण्येत्यङ्गेष्टिरीदृशी । अङ्गिकाले स्वकाले वा स्यादाद्यो ऽन्याङ्गवन्मतः

viṃśādhikaraṇamāracayati- agniṃ citvā yajetsautrāmaṇyetyaṅgeṣṭirīdṛśī / aṅgikāle svakāle vā syādādyo 'nyāṅgavanmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वृत्ते चयनादौ तु कर्मान्तरविधानतः । स्वकाले चोदकप्राप्ते तदनुष्ठानमास्थितम्

nirvṛtte cayanādau tu karmāntaravidhānataḥ / svakāle codakaprāpte tadanuṣṭhānamāsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थपादे प्रथमाधिकरणमारचयति- राजसूये ऽनुमत्यादि देवनादि च ते उभे । मुख्ये उतैकमुख्यत्वं स्यादाद्यः प्रक्रियैक्यतः

caturthapāde prathamādhikaraṇamāracayati- rājasūye 'numatyādi devanādi ca te ubhe / mukhye utaikamukhyatvaṃ syādādyaḥ prakriyaikyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यागानां राजसूयत्वादङ्गित्वं फलवत्त्वतः । देवनाद्यफलं यत्तदङ्गं फलवतो यजेः

yāgānāṃ rājasūyatvādaṅgitvaṃ phalavattvataḥ / devanādyaphalaṃ yattadaṅgaṃ phalavato yajeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति- एकस्यैवाभिषेच्यस्य तदङ्गं निखिलस्य वा । राजसूयस्यापकर्षादाद्यः प्रक्रिययोत्तरः

dvitīyādhikaraṇamāracayati- ekasyaivābhiṣecyasya tadaṅgaṃ nikhilasya vā / rājasūyasyāpakarṣādādyaḥ prakriyayottaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- किं पुरस्तादुपसदां सौम्येन प्रचरेदिति । अङ्गाङ्गिभावः कालो वा वाक्यादाद्यः प्रतीयते

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- kiṃ purastādupasadāṃ saumyena pracarediti / aṅgāṅgibhāvaḥ kālo vā vākyādādyaḥ pratīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरस्तादिति कालो ऽत्र भाति कालविधिस्ततः । नाङ्गं कस्यापि सौम्यादि प्रधानमितरेष्टिवत्

purastāditi kālo 'tra bhāti kālavidhistataḥ / nāṅgaṃ kasyāpi saumyādi pradhānamitareṣṭivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- मुख्यताऽमनहोमस्य सांग्रहण्यङ्गताथवा । मुख्यत्वमविरुद्धत्वात्फलाय स्यात्तदङ्गता

caturthādhikaraṇamāracayati- mukhyatā'manahomasya sāṃgrahaṇyaṅgatāthavā / mukhyatvamaviruddhatvātphalāya syāttadaṅgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- नित्यनैमित्तिकत्वे वा नित्यतैव दधिग्रहे । देवान्तरायाज्ज्यैष्ठ्याच्च स्यादस्योभयरूपता

pañcamādhikaraṇamāracayati- nityanaimittikatve vā nityataiva dadhigrahe / devāntarāyājjyaiṣṭhyācca syādasyobhayarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तत्वद्योतिनो ऽत्र यदिशब्दादयो न हि । अतो ऽस्य न निमिसत्वं केवला नित्यतोचिता

nimittatvadyotino 'tra yadiśabdādayo na hi / ato 'sya na nimisatvaṃ kevalā nityatocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- नित्यो नौमित्तिको वा स्याद्यागो वैश्वानरश्चितौ । नित्यः पुरेव यच्छब्दादविरोधाच्च पश्चिमः

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- nityo naumittiko vā syādyāgo vaiśvānaraścitau / nityaḥ pureva yacchabdādavirodhācca paścimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- नित्या षष्ठी चितिर्नो वा पञ्चापेक्षत्वतो ऽग्निमः । अपवृक्तावप्रतिष्ठानिमित्तीकृतितो ऽन्तिमः

saptamādhikaraṇamāracayati- nityā ṣaṣṭhī citirno vā pañcāpekṣatvato 'gnimaḥ / apavṛktāvapratiṣṭhānimittīkṛtito 'ntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- क्रत्वङ्गं स्यान्न वा पिण्डपितृयज्ञः क्रतौ हि सः । अमाषास्योक्तितो मैवं तत्कालोक्तेः पुमर्थता

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- kratvaṅgaṃ syānna vā piṇḍapitṛyajñaḥ kratau hi saḥ / amāṣāsyoktito maivaṃ tatkālokteḥ pumarthatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- रज्जुर्हितीया पश्वर्था यूपार्था वान्वयात्पशौ । पश्वर्था त्रिवृत्रा यूपं परिवीयेति यूपगा

navamādhikaraṇamāracayati- rajjurhitīyā paśvarthā yūpārthā vānvayātpaśau / paśvarthā trivṛtrā yūpaṃ parivīyeti yūpagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- स्वरुर्यूपे पशौ वाङ्गं यूपस्येत्युक्तितो ऽग्रिमः । स्वरुणा पशुमञ्ज्यादित्युक्तेः पश्वङ्गता स्फुटा

daśamādhikaraṇamāracayati- svaruryūpe paśau vāṅgaṃ yūpasyetyuktito 'grimaḥ / svaruṇā paśumañjyādityukteḥ paśvaṅgatā sphuṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- आघारादेश्च मुख्यत्वं न वाऽग्नेयादिवत्तु तत् । षण्मुख्या नामतः सिद्धाःशेषा अन्ये ऽङ्गसंस्तुतेः

ekādaśādhikaraṇamāracayati- āghārādeśca mukhyatvaṃ na vā'gneyādivattu tat / ṣaṇmukhyā nāmataḥ siddhāḥśeṣā anye 'ṅgasaṃstuteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- मुख्या न वा दीक्षणीया मुख्या स्यात्सोमसाम्यतः । ज्योर्तिषि यस्य स्तोमाः स्युरिति सोमैकमुख्यता

dvādaśādhikaraṇamāracayati- mukhyā na vā dīkṣaṇīyā mukhyā syātsomasāmyataḥ / jyortiṣi yasya stomāḥ syuriti somaikamukhyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.