Library·Mahayanasutralamkara·14
महायानसूत्रालंकारे प्रतिपत्त्यधिकारस्त्रयोदशः चतुर्दशो ऽधिकारः अववादानुशासनीविभागे श्लोका एकपञ्चाशत् । कल्पासंख्येयनिर्यातो ह्यधिमुक्तिं विवर्धयन् । संपूर्णः कुशलैर्धर्मैः सागरो वारिभिर्यथा
mahāyānasūtrālaṃkāre pratipattyadhikārastrayodaśaḥ caturdaśo 'dhikāraḥ avavādānuśāsanīvibhāge ślokā ekapañcāśat / kalpāsaṃkhyeyaniryāto hyadhimuktiṃ vivardhayan / saṃpūrṇaḥ kuśalairdharmaiḥ sāgaro vāribhiryathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा संभृतसंभारो ह्यादिशुद्धौ जिनात्मजः । सुविज्ञः कल्प[ल्य]चित्तश्च भावनायां प्रयुज्यते
tathā saṃbhṛtasaṃbhāro hyādiśuddhau jinātmajaḥ / suvijñaḥ kalpa[lya]cittaśca bhāvanāyāṃ prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मस्रोतसि बुद्धेभ्यो ऽववादं लभते तदा । विपुलं शमथज्ञानवैपुल्यगमनाय हि
dharmasrotasi buddhebhyo 'vavādaṃ labhate tadā / vipulaṃ śamathajñānavaipulyagamanāya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सूत्रादिके धर्मे सो ऽद्वयार्थविभावके । सूत्रादिनाम्नि बन्धीयाच्चित्तं प्रथमतो यतिः
tataḥ sūtrādike dharme so 'dvayārthavibhāvake / sūtrādināmni bandhīyāccittaṃ prathamato yatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पदप्रभेदेषु विचरेदनुपूर्वशः । विचारयेत्तदर्थांश्च प्रत्यात्मयोनिशश्च सः
tataḥ padaprabhedeṣu vicaredanupūrvaśaḥ / vicārayettadarthāṃśca pratyātmayoniśaśca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवधृत्य च तानर्थान्धर्मे संकलयेत्पुनः । ततः कुर्यात्समाशास्तिं तदर्थाधिगमाय सः
avadhṛtya ca tānarthāndharme saṃkalayetpunaḥ / tataḥ kuryātsamāśāstiṃ tadarthādhigamāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषेत प्रत्यवेक्षेत मनोजल्पैः प्रबन्धतः । निर्जल्पैकरसैश्चापि मनस्कारैर्विचारयेत्
eṣeta pratyavekṣeta manojalpaiḥ prabandhataḥ / nirjalpaikarasaiścāpi manaskārairvicārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयः शमथमार्गो ऽस्य धर्मनाय च पिण्डितं । ज्ञेयो विपश्यनामार्गस्तदर्थानां विचारणा
jñeyaḥ śamathamārgo 'sya dharmanāya ca piṇḍitaṃ / jñeyo vipaśyanāmārgastadarthānāṃ vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगनद्धश्च विज्ञेयो मार्गस्तत्पिण्डितं पुनः । लीनं चित्तस्य गृह्णीयादुद्धतं शमयेत्पुनः
yuganaddhaśca vijñeyo mārgastatpiṇḍitaṃ punaḥ / līnaṃ cittasya gṛhṇīyāduddhataṃ śamayetpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श[स]मप्राप्तमुपेक्षेत तस्मिन्नालम्बने पुनः । सातत्येनाथ सत्कृत्य सर्वस्मिन्योजयेत्पुनः
śa[sa]maprāptamupekṣeta tasminnālambane punaḥ / sātatyenātha satkṛtya sarvasminyojayetpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निबध्यालम्बने चित्तं तत्प्रवेधं[वाहं] न विक्षिपेत् । अवगम्याशु विक्षेपं तस्मिन् प्रतिहरेत्पुनः
nibadhyālambane cittaṃ tatpravedhaṃ[vāhaṃ] na vikṣipet / avagamyāśu vikṣepaṃ tasmin pratiharetpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यात्मं संक्षिपेच्चित्तमुपर्युपरि बुद्धिमान् । ततश्चर [द]मयेच्चित्तं समाधौ गुणदर्शनात्
pratyātmaṃ saṃkṣipeccittamuparyupari buddhimān / tataścara [da]mayeccittaṃ samādhau guṇadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरतिं शमयेत्तस्मिन्विक्षेपदोषदर्शनात् । अभिध्यादौर्मनस्यादीन्व्युत्थितान् शमयेत्तथा
aratiṃ śamayettasminvikṣepadoṣadarśanāt / abhidhyādaurmanasyādīnvyutthitān śamayettathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्च साभिसंस्कारां चित्ते स्वरसवाहितां । लभेतानभिसंस्कारान्[रां] तदभ्यासात्पुनर्यतिः
tataśca sābhisaṃskārāṃ citte svarasavāhitāṃ / labhetānabhisaṃskārān[rāṃ] tadabhyāsātpunaryatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तनुकां लब्ध्वा प्रश्रब्धिं कायचेतसोः । विज्ञेयः समनस्कारः पुनस्तान् [स्तां] स विवर्धयन्
tataḥ sa tanukāṃ labdhvā praśrabdhiṃ kāyacetasoḥ / vijñeyaḥ samanaskāraḥ punastān [stāṃ] sa vivardhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धिदूरंगमत्वेन मौर्ली स लभते स्थितिं । तां शोधयन्नभिज्ञार्थमेति कर्मण्यतां परां
vṛddhidūraṃgamatvena maurlī sa labhate sthitiṃ / tāṃ śodhayannabhijñārthameti karmaṇyatāṃ parāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्याने ऽभिज्ञाभिनिर्हाराल्लोकधातून्स गच्छति । पूजार्थमप्रमेयाणां बुद्धायां श्रवणाय च
dhyāne 'bhijñābhinirhārāllokadhātūnsa gacchati / pūjārthamaprameyāṇāṃ buddhāyāṃ śravaṇāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमेयानुपास्यासौ बुद्धान्कल्पैरमेयगैः । कर्मण्यतां परामेति चेतसस्तदुपासनात्
aprameyānupāsyāsau buddhānkalpairameyagaiḥ / karmaṇyatāṃ parāmeti cetasastadupāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनुशंसान् लभते पञ्च शुद्धैः स पूर्वगान् । विशुद्धिभाजनत्वं च ततो यानि निरुत्तरं
tato 'nuśaṃsān labhate pañca śuddhaiḥ sa pūrvagān / viśuddhibhājanatvaṃ ca tato yāni niruttaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्नादौस्वल्प[दौष्ठुल्य] कायो हि द्रवते ऽस्य प्रतिक्षणं । आपूर्यते च प्रश्रब्ध्या कायचित्तं समन्ततः
kṛtsnādausvalpa[dauṣṭhulya] kāyo hi dravate 'sya pratikṣaṇaṃ / āpūryate ca praśrabdhyā kāyacittaṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरिच्छिन्नमाभासं धर्माणां वेत्ति सर्वतः । अकल्पितानि संशुद्धौ निमित्तानि प्रपश्यति
aparicchinnamābhāsaṃ dharmāṇāṃ vetti sarvataḥ / akalpitāni saṃśuddhau nimittāni prapaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपूरौ च विशुद्धौ च धर्मकायस्य सर्वथा । करोति सततं धीमानेवं हेतुपरिग्रहं
prapūrau ca viśuddhau ca dharmakāyasya sarvathā / karoti satataṃ dhīmānevaṃ hetuparigrahaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चासौ तथाभूतो बोधिसत्त्वः समाहितः । मनोजल्पाद्विनिर्मुक्तान् सर्वार्थान्न प्रपश्यति
tataścāsau tathābhūto bodhisattvaḥ samāhitaḥ / manojalpādvinirmuktān sarvārthānna prapaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म[र्मा]लोकस्य वृध्द्यर्थं वीर्यमारभते दृढं । धर्मालोकविवृध्द्या च चित्तमात्रे ऽवतिष्ठते
dharma[rmā]lokasya vṛdhdyarthaṃ vīryamārabhate dṛḍhaṃ / dharmālokavivṛdhdyā ca cittamātre 'vatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वार्थप्रतिभासत्वं ततश्चित्ते प्रपश्यति । प्रहीनो ग्राह्यनि[वि]क्षेपस्तदा तस्य भवत्यसौ
sarvārthapratibhāsatvaṃ tataścitte prapaśyati / prahīno grāhyani[vi]kṣepastadā tasya bhavatyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ग्राहकविक्षेपः केवलो ऽस्यावशिष्यते । आनन्तर्यसमाधिं च स्पृशत्याशु तदा पुनः
tato grāhakavikṣepaḥ kevalo 'syāvaśiṣyate / ānantaryasamādhiṃ ca spṛśatyāśu tadā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो ग्राहकविक्षेपो हीयते तदनन्तरं । ज्ञेयान्युष्मगतादीनि एतानि हि यथाक्रमं
yato grāhakavikṣepo hīyate tadanantaraṃ / jñeyānyuṣmagatādīni etāni hi yathākramaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयग्राहविसंयुक्तं लोकोत्तरमनुत्तरं । निर्विकल्पं मलापेतं ज्ञानं स लभते पुनः
dvayagrāhavisaṃyuktaṃ lokottaramanuttaraṃ / nirvikalpaṃ malāpetaṃ jñānaṃ sa labhate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सास्याश्रयपरावृत्तिः प्रथमा भूमिरिष्यते । अमेयैश्चास्य सा कल्पैः सुविशुद्धिं निगच्छति
sāsyāśrayaparāvṛttiḥ prathamā bhūmiriṣyate / ameyaiścāsya sā kalpaiḥ suviśuddhiṃ nigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मधातोश्च समतां प्रतिविध्य पुनस्तदा । सर्वसत्वेषु लभते सदात्मसमचित्ततां
dharmadhātośca samatāṃ pratividhya punastadā / sarvasatveṣu labhate sadātmasamacittatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरात्मतायां दुःखार्थे कृत्ये निःप्रतिकर्मणि । सत्वेषु समचित्तो ऽसौ यथान्ये ऽपि जिनात्मजाः
nirātmatāyāṃ duḥkhārthe kṛtye niḥpratikarmaṇi / satveṣu samacitto 'sau yathānye 'pi jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैधातुकात्मसंस्कारानभूतपरिकल्पतः । ज्ञानेन सुविशुद्धेन अद्वयार्थेन पश्यति
traidhātukātmasaṃskārānabhūtaparikalpataḥ / jñānena suviśuddhena advayārthena paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावस्य भावं च विमुक्तं दृष्टिहायिभिः । लब्ध्वा दर्शनमार्गो हि तदा तेन निरूच्यते
tadabhāvasya bhāvaṃ ca vimuktaṃ dṛṣṭihāyibhiḥ / labdhvā darśanamārgo hi tadā tena nirūcyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावशून्यतां ज्ञात्वा तथाभावस्य शून्यतां । प्रकृत्या शून्यतां ज्ञात्वा शून्यज्ञ इति कथ्यते
abhāvaśūnyatāṃ jñātvā tathābhāvasya śūnyatāṃ / prakṛtyā śūnyatāṃ jñātvā śūnyajña iti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिमित्तपदं ज्ञेयं विकल्पानां च संक्षयः । अभूतपरिकल्पश्च तदप्रणिहितस्य हि
animittapadaṃ jñeyaṃ vikalpānāṃ ca saṃkṣayaḥ / abhūtaparikalpaśca tadapraṇihitasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दर्शनमार्गेण सह लाभः सदा मतः । सर्वेषां बोधिपक्षाणां विचित्राणां जिनात्मजे
tena darśanamārgeṇa saha lābhaḥ sadā mataḥ / sarveṣāṃ bodhipakṣāṇāṃ vicitrāṇāṃ jinātmaje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कारमात्रं जगदेत्य बुद्ध्या निरात्मकं दुःखिविरूढिमात्रं । विहाय यानर्थमयात्मदृष्टिः महात्मदृष्टिं श्रयते महार्थां
saṃskāramātraṃ jagadetya buddhyā nirātmakaṃ duḥkhivirūḍhimātraṃ / vihāya yānarthamayātmadṛṣṭiḥ mahātmadṛṣṭiṃ śrayate mahārthāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनात्मदृष्ट्या य इहात्मदृष्टिर्विनापि दुःखेन सुदुःखितश्च । सर्वार्थकर्ता न च कारकाङ्क्षी यथात्मनः स्वात्महितानि कृत्वा
vinātmadṛṣṭyā ya ihātmadṛṣṭirvināpi duḥkhena suduḥkhitaśca / sarvārthakartā na ca kārakāṅkṣī yathātmanaḥ svātmahitāni kṛtvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो मुक्तचित्तः परया विमुक्त्या बद्धश्च गाढायतबन्धनेन । दुःखस्य पर्यन्तमपश्यमानः प्रयुज्यते चैव करोति चैव
yo muktacittaḥ parayā vimuktyā baddhaśca gāḍhāyatabandhanena / duḥkhasya paryantamapaśyamānaḥ prayujyate caiva karoti caiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं दुःखमुद्वोढुमिहासमर्थो लोकः कुतः पिण्डितमन्यदुःखं । जन्मैकमालोकयते[गतं] त्वचिन्तो विपर्ययात्तस्य तु बोधिसत्त्वः
svaṃ duḥkhamudvoḍhumihāsamartho lokaḥ kutaḥ piṇḍitamanyaduḥkhaṃ / janmaikamālokayate[gataṃ] tvacinto viparyayāttasya tu bodhisattvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्रेम या वत्सलता प्रयोगः सत्वेष्वखेदश्च जिनात्मजानां । आश्चर्यमेतत्परमं भवेषु न चैव सत्वात्मसमानभावात्
yatprema yā vatsalatā prayogaḥ satveṣvakhedaśca jinātmajānāṃ / āścaryametatparamaṃ bhaveṣu na caiva satvātmasamānabhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ भावनामार्गे परिशिष्टासु भूमिषु । ज्ञानस्य द्विविधस्येह भावनायै प्रयुज्यते
tato 'sau bhāvanāmārge pariśiṣṭāsu bhūmiṣu / jñānasya dvividhasyeha bhāvanāyai prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निविर्कल्पं च तज्ज्ञानं बुद्धधर्मविशोधकं । अन्यद्यथाव्यवस्थानं सत्वानां परिपाचकं
nivirkalpaṃ ca tajjñānaṃ buddhadharmaviśodhakaṃ / anyadyathāvyavasthānaṃ satvānāṃ paripācakaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावनायाश्च निर्याणं द्वयसंख्येयसमाप्तितः । पश्चिमां भावनामेत्य बोधिसत्वौ ऽभिषिक्तकः
bhāvanāyāśca niryāṇaṃ dvayasaṃkhyeyasamāptitaḥ / paścimāṃ bhāvanāmetya bodhisatvau 'bhiṣiktakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रोपमं समाधानं विकल्पाभेद्यमेत्य च । निष्ठाश्रयपरावृत्तिं सर्वावरणनिर्मलां
vajropamaṃ samādhānaṃ vikalpābhedyametya ca / niṣṭhāśrayaparāvṛttiṃ sarvāvaraṇanirmalāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाकारज्ञतां चैव लभते ऽनुत्तरं पदं । यत्रस्थः सर्वसत्वानां हिताय प्रतिपद्यते
sarvākārajñatāṃ caiva labhate 'nuttaraṃ padaṃ / yatrasthaḥ sarvasatvānāṃ hitāya pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं तथा दुर्लभदर्शने मुनौ भवेन्महार्थं न हि नित्यदर्शनं । भृशं समाप्यायितचेतसः सदा प्रसादवेगैरसमश्रवोद्भवैः
kathaṃ tathā durlabhadarśane munau bhavenmahārthaṃ na hi nityadarśanaṃ / bhṛśaṃ samāpyāyitacetasaḥ sadā prasādavegairasamaśravodbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ[प्र]चोद्यमानः सततं च संमुखं तथागतैर्धर्मसु[मु]खे व्यवस्थितः । निगृह्य केशेष्विव दोषगह्वरात् निकृष्य बोधौ स बलान्निवेश्यते
a[pra]codyamānaḥ satataṃ ca saṃmukhaṃ tathāgatairdharmasu[mu]khe vyavasthitaḥ / nigṛhya keśeṣviva doṣagahvarāt nikṛṣya bodhau sa balānniveśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सर्वलोकं सुविशुद्धदर्शनैरकल्पबोधैरभिभूय सर्वथा । महान्धकारं विधमय्य भासते जगन्महादित्य इवात्युदारतः
sa sarvalokaṃ suviśuddhadarśanairakalpabodhairabhibhūya sarvathā / mahāndhakāraṃ vidhamayya bhāsate jaganmahāditya ivātyudārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धाः सम्यक्प्रशंसां विदधति सततं स्वार्थसम्यक्प्रयुक्ते, निन्दामीर्ष्याप्रयुक्ते स्थितिविचयपरे चान्तरायानुकूलान् । धर्मान् सर्वप्रकारान्विधिवदिह जिना दर्शयन्त्यग्रसत्वे, यान् वर्ज्यासेव्य योगे भवति विपुलता सौगते शासने ऽस्मिम्
buddhāḥ samyakpraśaṃsāṃ vidadhati satataṃ svārthasamyakprayukte, nindāmīrṣyāprayukte sthitivicayapare cāntarāyānukūlān / dharmān sarvaprakārānvidhivadiha jinā darśayantyagrasatve, yān varjyāsevya yoge bhavati vipulatā saugate śāsane 'smim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सततशुभाचयप्रपूर्णः सुविपुलमेत्य स चेतसः समाधिं । मुनिसततमहाववादलब्धो भवति गुणार्णवपारगो ऽग्रसत्वः
iti satataśubhācayaprapūrṇaḥ suvipulametya sa cetasaḥ samādhiṃ / munisatatamahāvavādalabdho bhavati guṇārṇavapārago 'grasatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.