Magha: Sisupalavadha 2

यियक्षमाणेनाहूतः पार्थेनाथ द्विषन्मुरम् । अभिचैद्यं प्रतिष्ठासुरासीत्कार्यद्वयाकुलः

yiyakṣamāṇenāhūtaḥ pārthenātha dviṣanmuram / abhicaidyaṃ pratiṣṭhāsurāsītkāryadvayākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्थमुध्धवसीरिभ्यामथासावसदत्सदः । गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चान्द्रीमभिनभः श्रियम्

sārthamudhdhavasīribhyāmathāsāvasadatsadaḥ / gurukāvyānugāṃ bibhraccāndrīmabhinabhaḥ śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाज्वल्यमाना जगतः शान्तये समुपेयुषी । व्यद्योतिष्टसभावेद्यामसौ नरशिखित्रयी

jājvalyamānā jagataḥ śāntaye samupeyuṣī / vyadyotiṣṭasabhāvedyāmasau naraśikhitrayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नस्तम्भेषु संक्रान्तप्रतिमास्ते चकाशिरे । एकाकिनो ऽपि परितः पौरुषेयवृता इव

ratnastambheṣu saṃkrāntapratimāste cakāśire / ekākino 'pi paritaḥ pauruṣeyavṛtā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यासामासुरुत्तुङ्गहेमपीठानि यान्यमी । तैरूहे केशारिक्रान्तत्रिकूटशिखिरोपमा

adhyāsāmāsuruttuṅgahemapīṭhāni yānyamī / tairūhe keśārikrāntatrikūṭaśikhiropamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुद्वयाय गुरुणोरुभयोरथ कार्ययोः । हरिविप्रतिषेधं तममाचचक्षे विचक्षणः

gurudvayāya guruṇorubhayoratha kāryayoḥ / harivipratiṣedhaṃ tamamācacakṣe vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्योतितान्तःसभैः कुन्दकुड्मलाग्रदतः स्मितैः । स्नपितेवाभवत्तस्य शुद्धवर्णा सरस्वती

dyotitāntaḥsabhaiḥ kundakuḍmalāgradataḥ smitaiḥ / snapitevābhavattasya śuddhavarṇā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवद्गिरामवसरप्रदानाय वचांसि नः । पूर्वरङ्गः प्रसङ्गाय नाटकीयस्य वस्तुनः

bhavadgirāmavasarapradānāya vacāṃsi naḥ / pūrvaraṅgaḥ prasaṅgāya nāṭakīyasya vastunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करदीकृतभूपालो भ्रातृभिर्जित्वरैर्दिशाम् । विनाप्यस्मदलंभूष्णुरिज्यायै तपसः सुतः

karadīkṛtabhūpālo bhrātṛbhirjitvarairdiśām / vināpyasmadalaṃbhūṣṇurijyāyai tapasaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठमानस्तु परो नोपेक्ष्यः पत्यमिच्छता । समौ हि शिष्टैराम्नातौ वर्त्स्यन्तावामयः स च

uttiṣṭhamānastu paro nopekṣyaḥ patyamicchatā / samau hi śiṣṭairāmnātau vartsyantāvāmayaḥ sa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दूये सात्वतीसूनुर्यन्मह्यमपराध्यति । यत्तु दह्यन्ते लोकमदो दुःखाकरोतिमाम्

na dūye sātvatīsūnuryanmahyamaparādhyati / yattu dahyante lokamado duḥkhākarotimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तावन्मतमिदं श्रूयतामङ्ग वामपि । ज्ञातसारो ऽपि खल्वेकः संदिग्धे कार्यवस्तुनि

mama tāvanmatamidaṃ śrūyatāmaṅga vāmapi / jñātasāro 'pi khalvekaḥ saṃdigdhe kāryavastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावदर्थपदां वाचमेवमादाय माधवः । विरराम महीयांसः प्रकृत्या मितभाषिणः

yāvadarthapadāṃ vācamevamādāya mādhavaḥ / virarāma mahīyāṃsaḥ prakṛtyā mitabhāṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सपत्नापनयस्मरणानुशयस्फुरा । ओष्ठेन रामो रामोष्ठबिम्बचुम्बनचुञ्चुना

tataḥ sapatnāpanayasmaraṇānuśayasphurā / oṣṭhena rāmo rāmoṣṭhabimbacumbanacuñcunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवक्षितामर्थविदस्तत्क्षणप्रतिसंहृतां । प्रापयन्पवनव्याधेर्गिरमुत्तरपक्षताम्

vivakṣitāmarthavidastatkṣaṇapratisaṃhṛtāṃ / prāpayanpavanavyādhergiramuttarapakṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घूर्णयन्मदिरास्वादमदपाटलितद्युती । रेवतीवदनोच्छिष्टपरिपूतपुटे दृशौ

ghūrṇayanmadirāsvādamadapāṭalitadyutī / revatīvadanocchiṣṭaparipūtapuṭe dṛśau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्लेषलोलुपवधूस्तनकार्कश्यसाक्षिणीं । म्लापयन्नभिमानोष्णैर्वनमालां मुखानिलैः

āśleṣalolupavadhūstanakārkaśyasākṣiṇīṃ / mlāpayannabhimānoṣṇairvanamālāṃ mukhānilaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधत्संन्ध्यारुणव्योमस्फुरत्तारानुकारिणीः । द्वषद्वेषोपरक्ताङ्गसङ्गिनीः स्वेदविप्रुषः

dadhatsaṃndhyāruṇavyomasphurattārānukāriṇīḥ / dvaṣadveṣoparaktāṅgasaṅginīḥ svedavipruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोल्लसत्कुणडलप्रोतपद्मरागदलत्विषा । कृष्णोत्तरासङ्गरुचं विदधच्चौतपल्लवीम्

prollasatkuṇaḍalaprotapadmarāgadalatviṣā / kṛṣṇottarāsaṅgarucaṃ vidadhaccautapallavīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ककुद्मिकन्यावक्त्रान्तर्वासलब्धाधिवासया । मुखमोदं मदिरया कृतानुव्याधमुद्वमन्

kakudmikanyāvaktrāntarvāsalabdhādhivāsayā / mukhamodaṃ madirayā kṛtānuvyādhamudvaman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगादवदनछद्मपद्मपर्यन्तपातिनः । नयन्मधुलिहः श्वैत्यमुदग्रदशनांशुभिः

jagādavadanachadmapadmaparyantapātinaḥ / nayanmadhulihaḥ śvaityamudagradaśanāṃśubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वासुदेवेनादीनमनादीनवमीरितम् । वचसस्तस्य सपदि क्रिया केवलमुत्तरम्

yadvāsudevenādīnamanādīnavamīritam / vacasastasya sapadi kriyā kevalamuttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतल्लघ्वपि भूयस्या वचो वाचातिशय्यते । इन्धनौघधगप्यग्नित्विषा नात्येति पूषणम्

naitallaghvapi bhūyasyā vaco vācātiśayyate / indhanaughadhagapyagnitviṣā nātyeti pūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्षिप्तस्याप्यतो ऽस्यैव वाक्यस्यार्थगरीयसः । सुविस्तरतरा वाचो भूष्यभूता भवन्तु मो

saṃkṣiptasyāpyato 'syaiva vākyasyārthagarīyasaḥ / suvistaratarā vāco bhūṣyabhūtā bhavantu mo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोधिवचसो मूकान्वगीशानपि कुर्वते । जडानप्यनुलोमार्थान्प्रवाचः कृतिनां गिरः

virodhivacaso mūkānvagīśānapi kurvate / jaḍānapyanulomārthānpravācaḥ kṛtināṃ giraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्गुणाः शक्तयस्तिस्रः सिद्धयोदयास्त्रयः । ग्रन्धानधीत्य व्याकर्तुमिति दुर्मेधसो ऽप्यलम्

ṣaḍguṇāḥ śaktayastisraḥ siddhayodayāstrayaḥ / grandhānadhītya vyākartumiti durmedhaso 'pyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्लोडितकार्यस्य वाग्जालं वाग्मिनो वृथा । निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितम्

anirloḍitakāryasya vāgjālaṃ vāgmino vṛthā / nimittādaparāddheṣordhānuṣkasyeva valgitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकार्यशरीरेषु मुक्त्वाङ्गस्कन्दपञ्चकम् । सौगतानामिवात्मान्यो नास्ति मन्त्रो महीभृताम्

sarvakāryaśarīreṣu muktvāṅgaskandapañcakam / saugatānāmivātmānyo nāsti mantro mahībhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रो योध इवाधीरः सर्वाङ्गैः संवृतैरपि । चिरं न स्थातुं परेभ्यो भेदशङ्कया

mantro yodha ivādhīraḥ sarvāṅgaiḥ saṃvṛtairapi / ciraṃ na sthātuṃ parebhyo bhedaśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मोदयः परज्यानिर्द्वयं नीतिरितीयति । तदूरीकृत्य कृतिभिर्वाचस्पत्यं प्रतायते

ātmodayaḥ parajyānirdvayaṃ nītiritīyati / tadūrīkṛtya kṛtibhirvācaspatyaṃ pratāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्तियोगः परेणापिमहिम्ना न महात्मनाम् । पूर्णश्चन्द्रोदयाकाङ्क्षी दृष्टानतो ऽत्र महार्णवः

tṛptiyogaḥ pareṇāpimahimnā na mahātmanām / pūrṇaścandrodayākāṅkṣī dṛṣṭānato 'tra mahārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपदासुस्थिरंमन्यो भवति स्वल्पयापि यः । कृतकृत्यो विधिर्मन्ये न वर्धयन्ति तस्य ताम्

saṃpadāsusthiraṃmanyo bhavati svalpayāpi yaḥ / kṛtakṛtyo vidhirmanye na vardhayanti tasya tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमूलघातमघ्नन्तः परान्नोद्यन्ति मानिनः । प्रध्वंसितान्धतमसस्तत्रोदाहरणं रविः

śamūlaghātamaghnantaḥ parānnodyanti māninaḥ / pradhvaṃsitāndhatamasastatrodāharaṇaṃ raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपक्षममखिलीकृत्य प्रतिष्ठा खलु दुर्लभा । अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते

vipakṣamamakhilīkṛtya pratiṣṭhā khalu durlabhā / anītvā paṅkatāṃ dhūlimudakaṃ nāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रियतेयावदेको ऽपि रिपुस्तावत्कुतः सुखम् । पुरः क्लश्नाति सोमं हि सैंहिकेयो ऽसुरद्रुहाम्

dhriyateyāvadeko 'pi ripustāvatkutaḥ sukham / puraḥ klaśnāti somaṃ hi saiṃhikeyo 'suradruhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखागरीयान् शत्रुश्छकृत्रिमस्तौ हि कार्यतः । स्याताममित्रौ मित्रेच सहजप्रकृतावपि

sakhāgarīyān śatruśchakṛtrimastau hi kāryataḥ / syātāmamitrau mitreca sahajaprakṛtāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकर्त्ररिणा संधिर्न मित्रेणापकारिणा । उपकारापकारौ हि लक्ष्यं लक्षममेतयोः

upakartrariṇā saṃdhirna mitreṇāpakāriṇā / upakārāpakārau hi lakṣyaṃ lakṣamametayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयाविप्रकृतश्चैद्यो रुक्मिणीं हरताहरे । बद्धमूलस्यमूलं हि महद्वैरतरोः स्त्रियः

tvayāviprakṛtaścaidyo rukmiṇīṃ haratāhare / baddhamūlasyamūlaṃ hi mahadvairataroḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयि भौमं गते जेतुमरौत्सीत्स पुरीमिमाम् । प्रोषितार्यमणं मेरोरन्धकारस्तटीमिव

tvayi bhaumaṃ gate jetumarautsītsa purīmimām / proṣitāryamaṇaṃ merorandhakārastaṭīmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलाप्यालमिदं बभ्रोयत्स दारानपाहरत् । कथापि खलु पापानामलमश्रेयसे यतः

ālāpyālamidaṃ babhroyatsa dārānapāharat / kathāpi khalu pāpānāmalamaśreyase yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराद्ध एवं भमता विराद्धा बहुधा च नः । निर्वत्यते ऽरिः क्रियया स श्रुतश्रवसः सुतः

virāddha evaṃ bhamatā virāddhā bahudhā ca naḥ / nirvatyate 'riḥ kriyayā sa śrutaśravasaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधायवैरं सामर्षेनरे ऽरौ यः उदासते । प्रक्षिप्योदर्चिषं कक्षे शेरते ते ऽभिमारुतम्

vidhāyavairaṃ sāmarṣenare 'rau yaḥ udāsate / prakṣipyodarciṣaṃ kakṣe śerate te 'bhimārutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनागनभ्यवृत्या वा कामं क्षाम्यततु यः क्षमी । क्रयासमभिहारेण विराद्यन्तं क्षमेत कः

manāganabhyavṛtyā vā kāmaṃ kṣāmyatatu yaḥ kṣamī / krayāsamabhihāreṇa virādyantaṃ kṣameta kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदा भूषणं पुंसः क्षमा लज्जेव योषितः । पराक्रमः परिभवे वैयात्यं सुरतेष्विव

anyadā bhūṣaṇaṃ puṃsaḥ kṣamā lajjeva yoṣitaḥ / parākramaḥ paribhave vaiyātyaṃ surateṣviva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माजीवन्यः परावज्ञादुखदग्धो ऽपि जीवति । तस्याजननिरेवास्तु जननीक्लेशकारिणः

mājīvanyaḥ parāvajñādukhadagdho 'pi jīvati / tasyājananirevāstu jananīkleśakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदाहतं यदुत्थाय मूर्धानमधिरोहति । स्वस्थादेववपमाने ऽपि देहिनस्तद्वरं रजः

padāhataṃ yadutthāya mūrdhānamadhirohati / svasthādevavapamāne 'pi dehinastadvaraṃ rajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंपादयतः कञ्चिदर्थं जातिक्रियागुणैः । यदृच्छशब्दवत्पुंसः संज्ञायै जन्म केवलम्

asaṃpādayataḥ kañcidarthaṃ jātikriyāguṇaiḥ / yadṛcchaśabdavatpuṃsaḥ saṃjñāyai janma kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुङ्गत्वमितरा नाद्रौ नेदं सिन्धावागाधता । अलङ्घनीयताहेतुरुभयं तन्मनस्विनि

tuṅgatvamitarā nādrau nedaṃ sindhāvāgādhatā / alaṅghanīyatāheturubhayaṃ tanmanasvini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्ये ऽपराधे स्वर्भानुर्भानुमन्तं चिरेण यत् । हिमांशुमाशु ग्रसते तन्म्रदिम्नः स्फुटं फलम्

tulye 'parādhe svarbhānurbhānumantaṃ cireṇa yat / himāṃśumāśu grasate tanmradimnaḥ sphuṭaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं प्रणते ऽल्पे ऽपि परवायावुपेयुषी । निदर्शनमसाराणां लघुर्बहुतृणं नरः

svayaṃ praṇate 'lpe 'pi paravāyāvupeyuṣī / nidarśanamasārāṇāṃ laghurbahutṛṇaṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजस्विमध्ये तेजस्वी दवीयानपि गण्यते । पञ्चम पञ्चपसस्तपनो जातवेदसाम्

tejasvimadhye tejasvī davīyānapi gaṇyate / pañcama pañcapasastapano jātavedasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्वा हेलया पादमुच्चैर्मूर्धसु विद्वषाम् । कथङ्कारमनालम्बा कीर्तिद्यामधिरोहति

akṛtvā helayā pādamuccairmūrdhasu vidvaṣām / kathaṅkāramanālambā kīrtidyāmadhirohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गाधिरोपितश्चन्द्रमा मृगलाञ्छनः । केशरी निष्ठुराक्षिप्तमृगयूथो मृगाधिपः

aṅgādhiropitaścandramā mṛgalāñchanaḥ / keśarī niṣṭhurākṣiptamṛgayūtho mṛgādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थोपायसाध्येतु रिपौ सान्त्वमपक्रिया । स्वेद्यमामज्वरं प्राज्ञः को ऽम्भसा परिषिञ्चति

caturthopāyasādhyetu ripau sāntvamapakriyā / svedyamāmajvaraṃ prājñaḥ ko 'mbhasā pariṣiñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामवादाः सकोपस्य तस्य प्रत्युत दीपकाः । प्रतप्तस्येव सहसा सर्पिषस्तोयबिन्दवः

sāmavādāḥ sakopasya tasya pratyuta dīpakāḥ / prataptasyeva sahasā sarpiṣastoyabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणानामायथातथ्यादर्थं विप्लावयन्ति ये । अमात्यव्यञ्जनाराज्ञां दूष्यास्ते शत्रुसंज्ञिताः

guṇānāmāyathātathyādarthaṃ viplāvayanti ye / amātyavyañjanārājñāṃ dūṣyāste śatrusaṃjñitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वशक्त्युपचये केचित्परस्य व्यसने ऽपरे । यानमाहुस्तदासीनं त्वामुत्थापयति द्वयम्

svaśaktyupacaye kecitparasya vyasane 'pare / yānamāhustadāsīnaṃ tvāmutthāpayati dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिलङ्घयिषतो लोकानलङ्घ्यानलघीयसः । यादवाम्भोनिधीन्रुन्धे वेलेव भवतः क्षमा

lilaṅghayiṣato lokānalaṅghyānalaghīyasaḥ / yādavāmbhonidhīnrundhe veleva bhavataḥ kṣamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजयस्वयि सेनायाः साक्षिमात्रे ऽपादिश्यताम् । फलभाजि समीक्ष्योक्ते बुद्धेर्भोग इवात्मनि

vijayasvayi senāyāḥ sākṣimātre 'pādiśyatām / phalabhāji samīkṣyokte buddherbhoga ivātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतेहिडिम्बरिपुणा राज्ञि द्वैमातुरे युधि । चिरस्य मित्त्रव्यसनि सुदमो दमघोषजः

hṛtehiḍimbaripuṇā rājñi dvaimāture yudhi / cirasya mittravyasani sudamo damaghoṣajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतिरापदि यद्गम्यः परस्तन्मानिनो ह्रिये । विधुर्विधुन्तस्येव पूर्णस्तस्योत्सवाय सः

nītirāpadi yadgamyaḥ parastanmānino hriye / vidhurvidhuntasyeva pūrṇastasyotsavāya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदुच्छृङ्घलं सत्वमन्यत्छ्छास्त्रनियन्त्रितं । सामानाधिकरण्यं हि तेजस्तमिरयोः कुतः

anyaducchṛṅghalaṃ satvamanyatchchāstraniyantritaṃ / sāmānādhikaraṇyaṃ hi tejastamirayoḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रप्रस्थगमस्तावत्कारि मा सन्तु चेदयः । आस्माकदन्तिसान्निध्याद्वामनीभूतभूरुहः

indraprasthagamastāvatkāri mā santu cedayaḥ / āsmākadantisānnidhyādvāmanībhūtabhūruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुद्धवीवधासारप्रसारा गा इव व्रजम् । उपरुन्धन्तु दाशार्हाः पुरीं माहिष्मतीं द्विषः

niruddhavīvadhāsāraprasārā gā iva vrajam / uparundhantu dāśārhāḥ purīṃ māhiṣmatīṃ dviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजतां पाण्डवः स्वर्गमवत्विन्द्रस्पस्विनः । वयं हनाम द्विषतः सर्वः स्वार्थं समीहते

yajatāṃ pāṇḍavaḥ svargamavatvindraspasvinaḥ / vayaṃ hanāma dviṣataḥ sarvaḥ svārthaṃ samīhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्यतां विद्युतां संपद्संपर्कादर्करोचिषाम् । शस्त्रैद्विषच्छिरश्छेदप्रोच्छलच्छोणितोक्षितैः

prāpyatāṃ vidyutāṃ saṃpadsaṃparkādarkarociṣām / śastraidviṣacchiraśchedaprocchalacchoṇitokṣitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतिसंरम्भिणो वाणीर्बलस्यालेख्यदेवताः । सभाभित्तिप्रतिध्वनैर्भयादन्ववदन्निव

itisaṃrambhiṇo vāṇīrbalasyālekhyadevatāḥ / sabhābhittipratidhvanairbhayādanvavadanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य ताः शेषगवीरमभिधातुमधोक्षजः । शिष्याय बृहतां प्रत्युः प्रस्तावमदिशद्दृशा

niśamya tāḥ śeṣagavīramabhidhātumadhokṣajaḥ / śiṣyāya bṛhatāṃ pratyuḥ prastāvamadiśaddṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारतीमाहितभरामथानुद्धतमुद्धवः । तथ्यामुतथ्यानुजवज्जगादाग्रे गदाग्रजम्

bhāratīmāhitabharāmathānuddhatamuddhavaḥ / tathyāmutathyānujavajjagādāgre gadāgrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्रत्यसांप्रतं वक्तुमुक्ते मुसलपाणिना । निर्धारितेर्ऽथे लेखेनखलूक्त्वा खलुवाचिकम्

saṃpratyasāṃprataṃ vaktumukte musalapāṇinā / nirdhāriter'the lekhenakhalūktvā khaluvācikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि यन्मय्यपि ते गुरुरित्यस्ति गौरवम् । तत्प्रयोजककर्तृत्वमुपैति मम जल्पतः

tathāpi yanmayyapi te gururityasti gauravam / tatprayojakakartṛtvamupaiti mama jalpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णै कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव । अनन्ता वाङ्मयस्याहो गेयस्येव विचित्रता

varṇai katipayaireva grathitasya svarairiva / anantā vāṅmayasyāho geyasyeva vicitratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वपि स्वेच्छया कामं प्रकीर्णमभिधीयते । अनुज्झितर्थसंबन्धः प्रबन्धो दुरुदाहरः

bahvapi svecchayā kāmaṃ prakīrṇamabhidhīyate / anujjhitarthasaṃbandhaḥ prabandho durudāharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

म्रदीयसीमपि घनामनल्पगुणकल्पिताम् । प्रसारयन्ति कुशलाश्चित्रां वाचं पटीमिव

mradīyasīmapi ghanāmanalpaguṇakalpitām / prasārayanti kuśalāścitrāṃ vācaṃ paṭīmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषविदुषः शास्त्रं यत्तवोद्ग्राह्यते पुरः । हेतुः परिचयस्थैर्ये वक्तुर्गुणनिकैव सा

viśeṣaviduṣaḥ śāstraṃ yattavodgrāhyate puraḥ / hetuḥ paricayasthairye vakturguṇanikaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पज्ञोत्साहवतः स्वामी यतेताधातुमात्मनि । तौ हि मूलमुदेष्यन्त्या जिगीषोरात्मसंपदः

pajñotsāhavataḥ svāmī yatetādhātumātmani / tau hi mūlamudeṣyantyā jigīṣorātmasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्वयन्ति ये । तत्रानिशं निषम्ण्णास्ते जानते जातु न श्रमंम्

sopadhānāṃ dhiyaṃ dhīrāḥ stheyasīṃ khaṭvayanti ye / tatrāniśaṃ niṣamṇṇāste jānate jātu na śramaṃm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृशन्ति शरवत्तीक्ष्णस्तोकमन्तर्विशन्ति च । बहुस्पृशापि स्थूलेन स्थीयते बहिरश्मवत्

spṛśanti śaravattīkṣṇastokamantarviśanti ca / bahuspṛśāpi sthūlena sthīyate bahiraśmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरभन्ते ऽल्पमेवाज्ञाः कामं व्यग्रा भवन्ति च । महारम्भाः कृतधियस्तिष्ठन्ति च निराकुलाः

ārabhante 'lpamevājñāḥ kāmaṃ vyagrā bhavanti ca / mahārambhāḥ kṛtadhiyastiṣṭhanti ca nirākulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायमस्थितस्यापि नश्यन्त्यर्थाः प्रमाद्यतः । हन्ति नोपशयस्थो ऽपि शयालुर्मृगयुर्मृगान्

upāyamasthitasyāpi naśyantyarthāḥ pramādyataḥ / hanti nopaśayastho 'pi śayālurmṛgayurmṛgān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदेतुमत्यजन्नीहां राजसु द्वदशस्वपि । जिगीषुरेको दिनकृदादित्येष्विव कल्पते

udetumatyajannīhāṃ rājasu dvadaśasvapi / jigīṣureko dinakṛdādityeṣviva kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिशस्त्रः प्रकृत्यङ्गो घनसंवृतिकञ्चुकः । चारेक्षणो दूतमुखः पपुरुषः को ऽपि पार्थिवः

buddhiśastraḥ prakṛtyaṅgo ghanasaṃvṛtikañcukaḥ / cārekṣaṇo dūtamukhaḥ papuruṣaḥ ko 'pi pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजः क्षमा वा नैकान्तं कालज्ञस्य महीपतेः । नैकमोजः प्रसादो वा रसभावविदः कवेः

tejaḥ kṣamā vā naikāntaṃ kālajñasya mahīpateḥ / naikamojaḥ prasādo vā rasabhāvavidaḥ kaveḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतापचारो ऽपि परैरनाविष्कृतविक्रियः । असाध्यः कुरुते वा रसभावविदः कवेः

kṛtāpacāro 'pi parairanāviṣkṛtavikriyaḥ / asādhyaḥ kurute vā rasabhāvavidaḥ kaveḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुव्यवहितं तेजो भोक्तमर्थान्प्रकल्पते । प्रदीपः स्नेहमादत्ते दशयाभ्यन्तरस्थया

mṛduvyavahitaṃ tejo bhoktamarthānprakalpate / pradīpaḥ snehamādatte daśayābhyantarasthayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नालम्बते नैष्ठिकतां न निषीदति पौरुषे । शब्दार्थौ सत्कविरिव द्वयं विद्वानपेक्षते

nālambate naiṣṭhikatāṃ na niṣīdati pauruṣe / śabdārthau satkaviriva dvayaṃ vidvānapekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थायिनोर्ऽथे प्रवर्तन्ते भावाः संचारिणो यथा । रसस्यैकस्य भूयांसस्तथा नेतुर्महीभृतः

sthāyinor'the pravartante bhāvāḥ saṃcāriṇo yathā / rasasyaikasya bhūyāṃsastathā neturmahībhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रवापविदा योगैर्मण्डलान्यधिष्ठिता । सुनिग्रहानरेन्द्रेण फणीन्द्रा इव शत्रवः

tantravāpavidā yogairmaṇḍalānyadhiṣṭhitā / sunigrahānarendreṇa phaṇīndrā iva śatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करप्रचेयामुत्तुङ्गः प्रभुशक्तिं प्रतीयसीम् । प्रज्ञाबलबृहन्मूलः फलत्युत्साहपादपः

karapraceyāmuttuṅgaḥ prabhuśaktiṃ pratīyasīm / prajñābalabṛhanmūlaḥ phalatyutsāhapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पत्वात्प्रबलत्वाद्वंशस्येवेतरे स्वराः । विजीगीषोनृपतयः प्रयान्ति परिवारतां

alpatvātprabalatvādvaṃśasyevetare svarāḥ / vijīgīṣonṛpatayaḥ prayānti parivāratāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्यनारभमाणस्य विभोरुत्पादिताः परैः । व्रजन्ति गुणतामर्थाः शब्दा इव विहायसः

apyanārabhamāṇasya vibhorutpāditāḥ paraiḥ / vrajanti guṇatāmarthāḥ śabdā iva vihāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातव्यपार्ष्णिग्राहादिमालायामधिकद्युतिः । एकार्थतन्तुप्रोतायां नायको नायकायते

yātavyapārṣṇigrāhādimālāyāmadhikadyutiḥ / ekārthatantuprotāyāṃ nāyako nāyakāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षाड्गुण्यमुपयुञ्जीत शक्त्यपेक्षो रसायनं । भवन्त्यस्येवमङ्गानि स्थास्नूनि बलवन्ति च

ṣāḍguṇyamupayuñjīta śaktyapekṣo rasāyanaṃ / bhavantyasyevamaṅgāni sthāsnūni balavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने शमवतां शक्त्या व्यायामे वृद्धिरङ्गिनां । अयथाबलमारम्भो निदानं क्षयसंपदः

sthāne śamavatāṃ śaktyā vyāyāme vṛddhiraṅgināṃ / ayathābalamārambho nidānaṃ kṣayasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदीशितारं चेदिनां भवांस्तमवमंस्त मा । निहन्त्यरीनेकपदे य उदात्तः स्वरानिव

tadīśitāraṃ cedināṃ bhavāṃstamavamaṃsta mā / nihantyarīnekapade ya udāttaḥ svarāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा वेदि यदसावेको जेतव्यश्चेदिराडिति । राजयक्ष्मेव रोगाणां समूह स महीभृतां

mā vedi yadasāveko jetavyaścedirāḍiti / rājayakṣmeva rogāṇāṃ samūha sa mahībhṛtāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपादितफलस्तेन सपक्षः परभेदनः । कार्मुकेणेवगुणिना बाणः संधानमेष्यति

saṃpāditaphalastena sapakṣaḥ parabhedanaḥ / kārmukeṇevaguṇinā bāṇaḥ saṃdhānameṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये कालयवनशाल्वरुक्मिद्रुमादयः । तमःस्वभावस्ते।प्येनं प्रदोषमनुयायिनः

ye cānye kālayavanaśālvarukmidrumādayaḥ / tamaḥsvabhāvaste/pyenaṃ pradoṣamanuyāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपजापः कृतस्तेन तानाकोपवतस्त्वयि । आशु दीपयिताल्पो ऽपि साग्नीनेधानिवानिलः

upajāpaḥ kṛtastena tānākopavatastvayi / āśu dīpayitālpo 'pi sāgnīnedhānivānilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहत्सहायः कार्यान्तं क्षोदीयानपि गच्छति । संभूयाम्भोधिमभ्येति महानद्या नगापगा

bṛhatsahāyaḥ kāryāntaṃ kṣodīyānapi gacchati / saṃbhūyāmbhodhimabhyeti mahānadyā nagāpagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मित्राण्यमित्रास्ते ये च ये चोभये नृपाः । अबियुक्तं त्वयैनं ते गन्तारस्त्वामतः परे

tasya mitrāṇyamitrāste ye ca ye cobhaye nṛpāḥ / abiyuktaṃ tvayainaṃ te gantārastvāmataḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मखविघ्नाय सकलमित्थमित्युत्थाप्य राजकम् । हन्त जातमजातारेः प्रथमेन त्वयारिणा

makhavighnāya sakalamitthamityutthāpya rājakam / hanta jātamajātāreḥ prathamena tvayāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभाव्य त्वामतिभरक्षमस्कन्धं सबान्धवः । सहायमध्वरधुरां धर्मराजो विवक्षते

saṃbhāvya tvāmatibharakṣamaskandhaṃ sabāndhavaḥ / sahāyamadhvaradhurāṃ dharmarājo vivakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महात्मनो ऽनुगृह्णन्ति भजमानान्रिपूनपि । सपन्तीः प्रापयन्त्यब्धिं सिन्धवो नगनिम्नगा

mahātmano 'nugṛhṇanti bhajamānānripūnapi / sapantīḥ prāpayantyabdhiṃ sindhavo naganimnagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरादपि बलात्कारो बलिनः सिद्धये ऽरिषु । छन्दानुवृत्तिदुःःसाध्याः सुहृदो विमनीकृताः

cirādapi balātkāro balinaḥ siddhaye 'riṣu / chandānuvṛttiduḥḥsādhyāḥ suhṛdo vimanīkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्यसे ऽरिवधः श्रेयान्प्रीतये नाकिनामिति । पुरोडाशभुजामिष्टमिष्टं कर्तुमलन्तरां

manyase 'rivadhaḥ śreyānprītaye nākināmiti / puroḍāśabhujāmiṣṭamiṣṭaṃ kartumalantarāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतं नाम यत्सन्तो मन्त्रजिह्वेषु जुह्वति । शोभैव मन्दरक्षुब्धक्षुभिताम्भोधिवर्णना

amṛtaṃ nāma yatsanto mantrajihveṣu juhvati / śobhaiva mandarakṣubdhakṣubhitāmbhodhivarṇanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहिष्ये शतमागांसि सूनोस्त इति यत्वया । प्रतीक्ष्यन्तत्प्रतीक्ष्यायै पितृष्वस्रे प्रतिश्रुतम्

sahiṣye śatamāgāṃsi sūnosta iti yatvayā / pratīkṣyantatpratīkṣyāyai pitṛṣvasre pratiśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णा नारुन्तुदा बुद्धिः कर्म शान्तं प्रतापवत् । नोपतापि मनः सोषमवागेका वाग्मिनः सतः

tīkṣṇā nāruntudā buddhiḥ karma śāntaṃ pratāpavat / nopatāpi manaḥ soṣamavāgekā vāgminaḥ sataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयङ्कृतप्रसादस्य तस्याह्नो भानुमानिव । समयावधिमप्राप्यय नान्तायालं भवानपि

svayaṅkṛtaprasādasya tasyāhno bhānumāniva / samayāvadhimaprāpyaya nāntāyālaṃ bhavānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा कृत्यविदस्तीर्थेष्वन्तः प्रणिधयः पदम् । विदां कुर्वन्तु महतस्तलं विद्विषम्भसः

kṛtvā kṛtyavidastīrtheṣvantaḥ praṇidhayaḥ padam / vidāṃ kurvantu mahatastalaṃ vidviṣambhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्सूत्रपदन्यासा सद्वृत्ति सन्निबन्धना । शब्दविद्येव नो भाति राजनीतिरस्पशा

anutsūtrapadanyāsā sadvṛtti sannibandhanā / śabdavidyeva no bhāti rājanītiraspaśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञातदोषैर्देषज्ञैरुद्दूष्योभयवेतनैः । भेद्याः शत्रोरभिव्यक्तशासनैः सामवायिकाः

ajñātadoṣairdeṣajñairuddūṣyobhayavetanaiḥ / bhedyāḥ śatrorabhivyaktaśāsanaiḥ sāmavāyikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेयिवांसि कर्तारः पुरीमाजातशत्रवीम् । राजन्यकान्युपायज्ञैरेकार्थानि चरैस्तव

upeyivāṃsi kartāraḥ purīmājātaśatravīm / rājanyakānyupāyajñairekārthāni caraistava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सविशेषं सुते पाण्डोर्भक्तिं भवति तन्वति । वैरायितारस्तरलाः स्वयं मत्सरिणस्तरले

saviśeṣaṃ sute pāṇḍorbhaktiṃ bhavati tanvati / vairāyitārastaralāḥ svayaṃ matsariṇastarale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इहात्मविदो विपक्षमध्ये सह संवृद्धियुजो ऽपि भूभुजः स्युः । बलिपुष्टकुलादिवान्यपुष्टैः पृथगस्मादचिरेण भाविता तैः

ya ihātmavido vipakṣamadhye saha saṃvṛddhiyujo 'pi bhūbhujaḥ syuḥ / balipuṣṭakulādivānyapuṣṭaiḥ pṛthagasmādacireṇa bhāvitā taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहजदोषचापलसमुद्धतश्चलितदुर्बलपक्षपरिग्रहः । तव दुरासदवीर्यविभावसौ शलभतां लभतामसुहृद्गणः

sahajadoṣacāpalasamuddhataścalitadurbalapakṣaparigrahaḥ / tava durāsadavīryavibhāvasau śalabhatāṃ labhatāmasuhṛdgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विशकलितार्थमौद्धवींवाचमेनामनुगतनयमार्गमर्गलां दुर्नयस्य । जनितमुदमुदस्थादुच्चकैरुच्छ्रितोरःस्थलनियतनिषण्णश्रीश्रुतां शुश्रुवान्सः

iti viśakalitārthamauddhavīṃvācamenāmanugatanayamārgamargalāṃ durnayasya / janitamudamudasthāduccakairucchritoraḥsthalaniyataniṣaṇṇaśrīśrutāṃ śuśruvānsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.