Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·1·1.10
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे नवमः सर्गः ॥ १,९ ॥ रामभृत्यवचनं श्रुत्वा विश्वामित्रः कथयति एवं चेत् तन् महाप्राज्ञम् भवन्तो रघुनन्दनम् । इहानयन्तु त्वरितं हरिणं हरिणा इव
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe navamaḥ sargaḥ || 1,9 || rāmabhṛtyavacanaṃ śrutvā viśvāmitraḥ kathayati evaṃ cet tan mahāprājñam bhavanto raghunandanam / ihānayantu tvaritaṃ hariṇaṃ hariṇā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मोहो रघुपतेर् नापद्भ्यो न च रागतः । विवेकवैराग्यकृतो बोध एष महोदयः
eṣa moho raghupater nāpadbhyo na ca rāgataḥ / vivekavairāgyakṛto bodha eṣa mahodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहायातु क्षणाद् रामस् तद् इहैव वयं क्षणात् । मोहं तस्यापनेष्यामो मरुतो ऽद्रेर् घनं यथा
ihāyātu kṣaṇād rāmas tad ihaiva vayaṃ kṣaṇāt / mohaṃ tasyāpaneṣyāmo maruto 'drer ghanaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन् मार्जिते युक्त्या मोहे च रघुनन्दनः । विश्रान्तिम् एष्यति पदे तस्मिन् वयम् इवोत्तमे
etasmin mārjite yuktyā mohe ca raghunandanaḥ / viśrāntim eṣyati pade tasmin vayam ivottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यताम् मुदिताम् प्रज्ञां विश्रान्तिं च समेत्य सः । पीनतां वरवर्णत्वम् पीतामृत इवैष्यति
satyatām muditām prajñāṃ viśrāntiṃ ca sametya saḥ / pīnatāṃ varavarṇatvam pītāmṛta ivaiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजां च प्रकृताम् एव व्यवहारपरम्पराम् । परिपूर्णमना मान्य आचरिष्यत्य् अखण्डिताम्
nijāṃ ca prakṛtām eva vyavahāraparamparām / paripūrṇamanā mānya ācariṣyaty akhaṇḍitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यति महासत्त्वो ज्ञातलोकपरावरः । सुखदुःखदशाहीनस् समलोष्टाश्मकाञ्चनः
bhaviṣyati mahāsattvo jñātalokaparāvaraḥ / sukhaduḥkhadaśāhīnas samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रवाक्यम् उपसंहरति इत्य् उक्ते मुनिनाथेन राजा सम्पूर्णमानसः । प्राहिणोद् रामम् आनेतुम् भूयो दूतपरम्पराम्
viśvāmitravākyam upasaṃharati ity ukte munināthena rājā sampūrṇamānasaḥ / prāhiṇod rāmam ānetum bhūyo dūtaparamparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावता च कालेन रामो निजगृहासनात् । पितुः सकाशम् आगन्तुम् उत्थितो ऽर्क इवाचलात्
etāvatā ca kālena rāmo nijagṛhāsanāt / pituḥ sakāśam āgantum utthito 'rka ivācalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृतः कतिपयैर् भृत्यैर् भ्रातृभ्यां चाजगाम ह । तत् पुण्यम् पितुर् आस्थानं स्वर्गं सुरपतेर् इव
vṛtaḥ katipayair bhṛtyair bhrātṛbhyāṃ cājagāma ha / tat puṇyam pitur āsthānaṃ svargaṃ surapater iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूराद् एव ददर्शासौ रामो दशरथं तदा । वृतं राजसमूहेन देवौघेनेव वासवम्
dūrād eva dadarśāsau rāmo daśarathaṃ tadā / vṛtaṃ rājasamūhena devaugheneva vāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठविश्वामित्राभ्यां सेवितम् पार्श्वयोर् द्वयोः । सर्वशास्त्रार्थतज्ज्ञेन मन्त्रिवृन्देन पालितम्
vasiṣṭhaviśvāmitrābhyāṃ sevitam pārśvayor dvayoḥ / sarvaśāstrārthatajjñena mantrivṛndena pālitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारुचामरहस्ताभिः कान्ताभिस् समुपासितम् । ककुब्भिर् इव मूर्ताभिस् संस्थिताभिर् यथोचितम्
cārucāmarahastābhiḥ kāntābhis samupāsitam / kakubbhir iva mūrtābhis saṃsthitābhir yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ककुब्भिः दिग्भिः ॥म्त् १,१०।१३॥ वसिष्ठविश्वामित्राद्यास् तथा दशरथादयः । ददृशू राघवं दूराद् उपायान्तं गुहोपमम्
kakubbhiḥ digbhiḥ ||MT 1,10.13|| vasiṣṭhaviśvāmitrādyās tathā daśarathādayaḥ / dadṛśū rāghavaṃ dūrād upāyāntaṃ guhopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वावष्टम्भगर्वेण शैत्येनेव हिमालयम् । श्रितं सकलसेव्येन गम्भीरेण स्वरेण च
sattvāvaṣṭambhagarveṇa śaityeneva himālayam / śritaṃ sakalasevyena gambhīreṇa svareṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यं समशुभाकारं विनयोदारम् ऊर्जितम् । कान्तोपशान्तवपुषम् परस्यार्थस्य भाजनम्
saumyaṃ samaśubhākāraṃ vinayodāram ūrjitam / kāntopaśāntavapuṣam parasyārthasya bhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्यद्यौवनारम्भम् उद्योगशमशोभितम् । अनुद्विग्नम् अनायासम् पूर्णप्रायमनोरथम्
samudyadyauvanārambham udyogaśamaśobhitam / anudvignam anāyāsam pūrṇaprāyamanoratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारितजगद्यात्रम् पवित्रगुणगोचरम् । महासत्त्वैकलोभेन गुणैर् इव समाश्रितम्
vicāritajagadyātram pavitraguṇagocaram / mahāsattvaikalobhena guṇair iva samāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदारसारम् आपूर्णम् अन्तःकरणकोटरम् । अविक्षुभितया वृत्त्या दर्शयन्तम् अनुत्तमम्
udārasāram āpūrṇam antaḥkaraṇakoṭaram / avikṣubhitayā vṛttyā darśayantam anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीरामविशेषणान्य् उपसंहरति एवम् गुणगणाकीर्णो दूराद् एव रघूद्वहः । परिमेयसिताच्छाच्छस्वहाराम्बरपल्लवः
śrīrāmaviśeṣaṇāny upasaṃharati evam guṇagaṇākīrṇo dūrād eva raghūdvahaḥ / parimeyasitācchācchasvahārāmbarapallavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणनाम चलच्चारुचूडामणिमरीचिना । शिरसा वसुधाकम्पलोलमानाचलश्रिया
praṇanāma calaccārucūḍāmaṇimarīcinā / śirasā vasudhākampalolamānācalaśriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान् प्रणनामेत्य् अपेक्षायाम् आह प्रथमम् पितरम् पश्चान् मुनीन् मान्यैकम् आनतः । ततो विप्रांस् ततो बन्धूंस् ततो ऽधिकगुणान् गुरून्
kān praṇanāmety apekṣāyām āha prathamam pitaram paścān munīn mānyaikam ānataḥ / tato viprāṃs tato bandhūṃs tato 'dhikaguṇān gurūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्राह चात्मना दृष्ट्वा मनाक् स्वादुगिरा तथा । राजलोकेन विहितां स प्रणामपरस्पराम्
jagrāha cātmanā dṛṣṭvā manāk svādugirā tathā / rājalokena vihitāṃ sa praṇāmaparasparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिताशीर् मुनिभ्यां तु रामः सशममानसः । आससाद पितुः पुण्यं समीपं सुरसुन्दरः
vihitāśīr munibhyāṃ tu rāmaḥ saśamamānasaḥ / āsasāda pituḥ puṇyaṃ samīpaṃ surasundaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादाभिवन्दनरतं तम् अथासौ महीपतिः । शिरस्य् अभ्यालिलिङ्गाशु चुचुम्ब च पुनः पुनः
pādābhivandanarataṃ tam athāsau mahīpatiḥ / śirasy abhyāliliṅgāśu cucumba ca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्नं लक्ष्मणं चैव तथैव परवीरहा । आलिलिङ्ग घनस्नेहं राजहंसो ऽम्बुजं यथा
śatrughnaṃ lakṣmaṇaṃ caiva tathaiva paravīrahā / āliliṅga ghanasnehaṃ rājahaṃso 'mbujaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सङ्गे वत्स तिष्ठेति वदत्य् अथ महीपतौ । भूमौ परिजनास्तीर्णे सो ऽंशुके ऽथ न्यविक्षत
utsaṅge vatsa tiṣṭheti vadaty atha mahīpatau / bhūmau parijanāstīrṇe so 'ṃśuke 'tha nyavikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशरथः कथयति पुत्र प्राप्तविवेकस् त्वं कल्याणानां च भाजनम् । जनवज् जीर्णया बुद्ध्या खेदायात्मा न दीयते
daśarathaḥ kathayati putra prāptavivekas tvaṃ kalyāṇānāṃ ca bhājanam / janavaj jīrṇayā buddhyā khedāyātmā na dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धविप्रगुरुप्रोक्तं त्वादृशेनानुतिष्ठता । पदम् आसाद्यते पुण्यं न मोहम् अनुधावता
vṛddhavipraguruproktaṃ tvādṛśenānutiṣṭhatā / padam āsādyate puṇyaṃ na moham anudhāvatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद् एवापदो दूरे तिष्ठन्ति परिपेलवाः । यावद् एव न मोहस्य प्रसरः पुत्र दीयते
tāvad evāpado dūre tiṣṭhanti paripelavāḥ / yāvad eva na mohasya prasaraḥ putra dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवसिष्ठः कथयति राजपुत्र महाबाहो शूरस् त्वं विजितास् त्वया । दुरुच्छेदा दुरारम्भा अप्य् अमी विषयारयः
śrīvasiṣṭhaḥ kathayati rājaputra mahābāho śūras tvaṃ vijitās tvayā / durucchedā durārambhā apy amī viṣayārayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अतज्ज्ञ इवाज्ञानां योग्ये वा मोहसागरे । विनिमज्जसि कल्लोलगहने जाड्यशालिनि
kim atajjña ivājñānāṃ yogye vā mohasāgare / vinimajjasi kallolagahane jāḍyaśālini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्र आह चलन्नीलोत्पलव्यूहसमलोचन लोलताम् । ब्रूहि चेतःकृतां त्यक्त्वा हेतुना केन मुह्यसि
viśvāmitra āha calannīlotpalavyūhasamalocana lolatām / brūhi cetaḥkṛtāṃ tyaktvā hetunā kena muhyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंनिष्ठाः कियता केन कियन्तः कारणेन ते । आधयो नु विलुम्पन्ति मनो गेहम् इवाखवः
kiṃniṣṭhāḥ kiyatā kena kiyantaḥ kāraṇena te / ādhayo nu vilumpanti mano geham ivākhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्ये नानुचितानां त्वम् आधीनाम् पदम् उत्तमः । आपत्सु चाप्तो यो धीरो निर्जितास् तेन चाधयः
manye nānucitānāṃ tvam ādhīnām padam uttamaḥ / āpatsu cāpto yo dhīro nirjitās tena cādhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाभिमतम् आशु त्वम् ब्रूहि प्राप्स्यसि चानघम् । सर्वम् एव पुनर् येन तव भेत्स्यन्ति नाधयः
yathābhimatam āśu tvam brūhi prāpsyasi cānagham / sarvam eva punar yena tava bhetsyanti nādhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रवाक्यं सर्गान्तश्लोकेनोपसंहरति इत्य् उक्तम् अस्य स मुने रघुवंशकेतुर् आकर्ण्य वाक्यम् उचितार्थविलासगर्भम् । तत्याज खेदम् अभिगर्जति वारिवाहे बर्ही यथाभ्यनुमिताभिमतार्थसिद्धिः
viśvāmitravākyaṃ sargāntaślokenopasaṃharati ity uktam asya sa mune raghuvaṃśaketur ākarṇya vākyam ucitārthavilāsagarbham / tatyāja khedam abhigarjati vārivāhe barhī yathābhyanumitābhimatārthasiddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.