इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे द्वादशः सर्गः ॥ १,१२ ॥ एवं श्रीनिन्दां कृत्वा जीवितनिन्दां करोति आयुः पल्लवकोणाग्रलम्बाम्बुकणभङ्गुरम् । उन्मत्तम् इव सन्त्यज्य यात्य् अकाण्डे शरीरकम्
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe dvādaśaḥ sargaḥ || 1,12 || evaṃ śrīnindāṃ kṛtvā jīvitanindāṃ karoti āyuḥ pallavakoṇāgralambāmbukaṇabhaṅguram / unmattam iva santyajya yāty akāṇḍe śarīrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाशीर्विषासङ्गपरिजर्जरचेतसाम् । अप्रौढात्मविवेकानाम् आयुर् आयासकारणम्
viṣayāśīrviṣāsaṅgaparijarjaracetasām / aprauḍhātmavivekānām āyur āyāsakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु विज्ञातविज्ञेया विश्रान्ता वितते पदे । भावाभावसमाश्वस्ता आयुस् तेषां सुखायते
ye tu vijñātavijñeyā viśrāntā vitate pade / bhāvābhāvasamāśvastā āyus teṣāṃ sukhāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयम् परिमिताकारपरिनिष्ठितनिश्चयाः । संसाराभ्रतडित्पुञ्जे मुने नायुषि निर्वृताः
vayam parimitākārapariniṣṭhitaniścayāḥ / saṃsārābhrataḍitpuñje mune nāyuṣi nirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युज्यते वेष्टनं वायाव् आकाशस्य च खण्डनम् । ग्रथनं च तरङ्गाणाम् आस्था नायुषि युज्यते
yujyate veṣṭanaṃ vāyāv ākāśasya ca khaṇḍanam / grathanaṃ ca taraṅgāṇām āsthā nāyuṣi yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेलवं शरदीवाभ्रम् अस्नेहम् इव दीपकम् । तरङ्गकम् इवालोलं गतम् एवोपलक्ष्यते
pelavaṃ śaradīvābhram asneham iva dīpakam / taraṅgakam ivālolaṃ gatam evopalakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरङ्गप्रतिबिम्बेन्दुं तडित्पुञ्जं नभोऽम्बुदम् । ग्रहीतुम् आस्थाम् बध्नामि न त्व् आयुषि गतस्थितौ
taraṅgapratibimbenduṃ taḍitpuñjaṃ nabho'mbudam / grahītum āsthām badhnāmi na tv āyuṣi gatasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविश्रान्तमनाः शून्यम् आयुर् आततम् ईहते । दुःखायैव विमूढो ऽन्तर् गर्भम् अश्वतरी यथा
aviśrāntamanāḥ śūnyam āyur ātatam īhate / duḥkhāyaiva vimūḍho 'ntar garbham aśvatarī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारसंसृताव् अम्भःफेनो ऽस्मिन् सर्गसागरे । कायवल्ल्यां रसो राजञ् जीवितम् मे न रोचते
saṃsārasaṃsṛtāv ambhaḥpheno 'smin sargasāgare / kāyavallyāṃ raso rājañ jīvitam me na rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्यं सम्प्राप्यते येन भूयो येन न शोच्यते । पराया निर्वृतेः स्थानं यत् तज् जीवितम् उच्यते
prāpyaṃ samprāpyate yena bhūyo yena na śocyate / parāyā nirvṛteḥ sthānaṃ yat taj jīvitam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरवो ऽपि हि जीवन्ति जीवन्ति मृगपक्षिणः । स जीवति मनो यस्य मननेन न जीवति
taravo 'pi hi jīvanti jīvanti mṛgapakṣiṇaḥ / sa jīvati mano yasya mananena na jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातास् त एव जगति जन्तवः साधुजीविताः । ये पुनर् नेह जायन्ते शेषा जानीत गर्दभाः
jātās ta eva jagati jantavaḥ sādhujīvitāḥ / ye punar neha jāyante śeṣā jānīta gardabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारो ऽविवेकिनः शास्त्रम् भारो ज्ञानं च रागिणः । अशान्तं च मनो भारो भारो ऽनात्मविदो वपुः
bhāro 'vivekinaḥ śāstram bhāro jñānaṃ ca rāgiṇaḥ / aśāntaṃ ca mano bhāro bhāro 'nātmavido vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपम् आयुर् मनो बुद्धिर् अहङ्कारस् तथेहितम् । भारो भारधरस्येव सर्वं दुःखाय दुर्धियः
rūpam āyur mano buddhir ahaṅkāras tathehitam / bhāro bhāradharasyeva sarvaṃ duḥkhāya durdhiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविश्रान्तमनःपूर्णम् आपदाम् परमास्पदम् । नीडो रोगविहङ्गानाम् आयुर् आयासनं दृढम्
aviśrāntamanaḥpūrṇam āpadām paramāspadam / nīḍo rogavihaṅgānām āyur āyāsanaṃ dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यहं खेदम् उत्सृज्य शनैर् अलम् अनारतम् । आश्व् एव जन्मनः श्वभ्रं कालेन विनिखन्यते
pratyahaṃ khedam utsṛjya śanair alam anāratam / āśv eva janmanaḥ śvabhraṃ kālena vinikhanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरबिलविश्रान्तैर् विषदाहप्रदायिभिः । रोगैर् निपीयते रौद्रैर् व्यालैर् इव वनानिलः
śarīrabilaviśrāntair viṣadāhapradāyibhiḥ / rogair nipīyate raudrair vyālair iva vanānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसुवानैर् अवच्छेदं तुच्छैर् अन्तरवासिभिः । दुःखैर् आकृष्यते क्रूरैर् घुणैर् इव जरद्द्रुमः
prasuvānair avacchedaṃ tucchair antaravāsibhiḥ / duḥkhair ākṛṣyate krūrair ghuṇair iva jaraddrumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं निगिरणायाशु घनगर्वम् अनारतम् । आखुर् मार्जारकेणेव मरणेनावलोक्यते
nūnaṃ nigiraṇāyāśu ghanagarvam anāratam / ākhur mārjārakeṇeva maraṇenāvalokyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्वादिगुणगर्भिण्या शून्ययाशक्तिवश्यया । अन्नम् महाशनेनेव जरसा परिजीर्यते
garvādiguṇagarbhiṇyā śūnyayāśaktivaśyayā / annam mahāśaneneva jarasā parijīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनैः कतिपयैर् एव परिज्ञाय गतादरम् । दुर्जनः सज्जनेनेव यौवनेनावमुच्यते
dinaiḥ katipayair eva parijñāya gatādaram / durjanaḥ sajjaneneva yauvanenāvamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनाशसुहृदा नित्यं जरामरणबन्धुना । रूपं शिड्गवरेणेव कृतान्तेनाभिलष्यते
vināśasuhṛdā nityaṃ jarāmaraṇabandhunā / rūpaṃ śiḍgavareṇeva kṛtāntenābhilaṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन जीवितनिन्दां समापयति स्थिरतया सुखहारितया तया सततम् उज्झितम् उत्तम फल्गु च । जगति नास्ति तथा गुणवर्जितम् मरणमार्जितम् आयुर् इदं यथा
sargāntaślokena jīvitanindāṃ samāpayati sthiratayā sukhahāritayā tayā satatam ujjhitam uttama phalgu ca / jagati nāsti tathā guṇavarjitam maraṇamārjitam āyur idaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.