इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे एकोनविंशः सर्गः ॥ १,१९ ॥ एवं यौवननिन्दां सम्पाद्य तत्प्रसङ्गेन स्त्रीनिन्दाम् प्रस्तौति मांसपुत्तलिकायाश् च यन्त्रलोलाङ्गपञ्जरे । स्नाय्वस्थिग्रन्थिशालिन्याः स्त्रियाः किम् इव शोभनम्
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe ekonaviṃśaḥ sargaḥ || 1,19 || evaṃ yauvananindāṃ sampādya tatprasaṅgena strīnindām prastauti māṃsaputtalikāyāś ca yantralolāṅgapañjare / snāyvasthigranthiśālinyāḥ striyāḥ kim iva śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वङ्मांसरक्तबाष्पास्रु पृथक् कृत्वा विलोचनम् । समालोकय रम्यं चेत् किम् मुधा परिमुह्यसि
tvaṅmāṃsaraktabāṣpāsru pṛthak kṛtvā vilocanam / samālokaya ramyaṃ cet kim mudhā parimuhyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः केशा इतो रक्तम् इतीयम् प्रमदातनुः । किम् एतया निन्दितया करोतु विपुलाशयः
itaḥ keśā ito raktam itīyam pramadātanuḥ / kim etayā ninditayā karotu vipulāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासोविलेपनैर् यानि लालितानि पुनः पुनः । तान्य् अङ्गान्य् अवलुम्पन्ति क्रव्यादाः सर्वदेहिनाम्
vāsovilepanair yāni lālitāni punaḥ punaḥ / tāny aṅgāny avalumpanti kravyādāḥ sarvadehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरोः शृङ्गतटोल्लासिगङ्गाजलरयोपमा । दृष्टा यस्मिन् स्तने मुक्ता हारस्योल्लासशालिनः
meroḥ śṛṅgataṭollāsigaṅgājalarayopamā / dṛṣṭā yasmin stane muktā hārasyollāsaśālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानेषु दिगन्तेषु स एव ललनास्तनः । श्वभिर् आस्वाद्यते काले लघुपिण्ड इवान्धसः
śmaśāneṣu diganteṣu sa eva lalanāstanaḥ / śvabhir āsvādyate kāle laghupiṇḍa ivāndhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तमांसादिदिग्धानि करभस्य यथा वने । तथैवाङ्गानि कामिन्यास् तत् प्रत्य् अपि हि को ग्रहः
raktamāṃsādidigdhāni karabhasya yathā vane / tathaivāṅgāni kāminyās tat praty api hi ko grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपातरमणीयत्वं कल्प्यते केवलं स्त्रियाः । मन्ये तद् अपि नास्त्य् अत्र मुने मोहैककारणे
āpātaramaṇīyatvaṃ kalpyate kevalaṃ striyāḥ / manye tad api nāsty atra mune mohaikakāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुलोल्लासदायिन्या मदोन्मथनपूर्वकम् । को विशेषो विकारिण्या मदिराया इह स्त्रियाः
vipulollāsadāyinyā madonmathanapūrvakam / ko viśeṣo vikāriṇyā madirāyā iha striyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललनालानसंलीना मुने मानवदन्तिनः । प्रबोधं नाधिगच्छन्ति दीर्घैर् अपि शमाङ्कुशैः
lalanālānasaṃlīnā mune mānavadantinaḥ / prabodhaṃ nādhigacchanti dīrghair api śamāṅkuśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशकज्जलधारिण्यस् तीक्ष्णाः प्रकृतितः सदा । दुष्कृताग्निशिखा नार्यो दहन्ति तृणवन् नरम्
keśakajjaladhāriṇyas tīkṣṇāḥ prakṛtitaḥ sadā / duṣkṛtāgniśikhā nāryo dahanti tṛṇavan naram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वन्द्यास् ते महात्मानस् त एव पुरुषा भुवि । ये सुखेन समुत्तीर्णाः साधो यौवतसङ्कटात्
te vandyās te mahātmānas ta eva puruṣā bhuvi / ye sukhena samuttīrṇāḥ sādho yauvatasaṅkaṭāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलताम् अतिदूरे ऽपि सरसा अपि नीरसम् । स्त्रियो हि नरकाग्नीनां दारु चारु च दारुणम्
jvalatām atidūre 'pi sarasā api nīrasam / striyo hi narakāgnīnāṃ dāru cāru ca dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्णान्धकारकवरी तरत्तारकलोचना । पूर्णेन्दुबिम्बवदना कुमुदोत्करहासिनी
kīrṇāndhakārakavarī tarattārakalocanā / pūrṇendubimbavadanā kumudotkarahāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलाविलोलपुरुषा कार्यसंहारकारिणी । परं विमोहनम् बुद्धेः कामिनी दीर्घयामिनी
līlāvilolapuruṣā kāryasaṃhārakāriṇī / paraṃ vimohanam buddheḥ kāminī dīrghayāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पाभिराममधुरा करपल्लवलासिनी । भ्रमरभ्रूविलासाढ्या स्तबकस्तनधारिणी
puṣpābhirāmamadhurā karapallavalāsinī / bhramarabhrūvilāsāḍhyā stabakastanadhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पकेसरगौराङ्गी नरमारणतत्परा । ददात्य् उत्तमवैवश्यं कान्ता विषमहालता
puṣpakesaragaurāṅgī naramāraṇatatparā / dadāty uttamavaivaśyaṃ kāntā viṣamahālatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीत्कारोच्छ्वासमात्रेण भुजङ्गदलनोत्कया । कान्तयोद्ध्रियते जन्तुः करिण्येवोरगो बिलात्
sītkārocchvāsamātreṇa bhujaṅgadalanotkayā / kāntayoddhriyate jantuḥ kariṇyevorago bilāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामनाम्ना किरातेन विकीर्णा मुग्धचेतसाम् । नार्यो नरविहङ्गानाम् अङ्गबन्धनवागुराः
kāmanāmnā kirātena vikīrṇā mugdhacetasām / nāryo naravihaṅgānām aṅgabandhanavāgurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललनाविपुलालाने मनोमत्तमतङ्गजः । रतिशृङ्खलया ब्रह्मन् बद्धस् तिष्ठति मूकवत्
lalanāvipulālāne manomattamataṅgajaḥ / ratiśṛṅkhalayā brahman baddhas tiṣṭhati mūkavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मपल्वलमत्स्यानां कर्मकोटरवारिणाम् । पुंसां दुर्वासनारज्जुर् नारी बडिशपिण्डिका
janmapalvalamatsyānāṃ karmakoṭaravāriṇām / puṃsāṃ durvāsanārajjur nārī baḍiśapiṇḍikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दुरेव तुरङ्गानाम् आलानम् इव दन्तिनाम् । पुंसाम् अब्जम् इवालीनाम् बन्धनं वामलोचनाः
mandureva turaṅgānām ālānam iva dantinām / puṃsām abjam ivālīnām bandhanaṃ vāmalocanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानारसमयी चित्रा भोगभूमिर् इयम् मुने । स्त्रियम् आश्रित्य संयाता पराम् इह हि संस्थितिम्
nānārasamayī citrā bhogabhūmir iyam mune / striyam āśritya saṃyātā parām iha hi saṃsthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां दोषरत्नानां सुसमुद्गिकयानया । दुःखशृङ्खलया नित्यम् अलम् अस्तु मम स्त्रिया
sarveṣāṃ doṣaratnānāṃ susamudgikayānayā / duḥkhaśṛṅkhalayā nityam alam astu mama striyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं स्तनेन किम् अक्ष्णा वा किं नितम्बेन किम् भ्रुवा । मांसमात्रैकसारेण करोम्य् अहम् अवस्तुना
kiṃ stanena kim akṣṇā vā kiṃ nitambena kim bhruvā / māṃsamātraikasāreṇa karomy aham avastunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो मांसम् इतो रक्तम् इतो ऽस्थीनि च वासरैः । ब्रह्मन् कतिपयैर् एव याति स्त्री विशरारुताम्
ito māṃsam ito raktam ito 'sthīni ca vāsaraiḥ / brahman katipayair eva yāti strī viśarārutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास् ता निष्परुषैस् तूलैर् लालिताः पतिभिः स्त्रियः । ता मुने प्रविभक्ताङ्ग्यः स्वपन्ति पितृभूमिषु
yās tā niṣparuṣais tūlair lālitāḥ patibhiḥ striyaḥ / tā mune pravibhaktāṅgyaḥ svapanti pitṛbhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् घननवस्नेहम् मुखे पत्त्राङ्कुरश्रियः । कान्तेन रचिता ब्रह्मञ् शीर्यते तत् तु जङ्गले
yasmin ghananavasneham mukhe pattrāṅkuraśriyaḥ / kāntena racitā brahmañ śīryate tat tu jaṅgale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशाः श्मशानवृक्षेषु यान्ति चामरलेशताम् । अस्थीन्य् उडुवद् आभान्ति दिनैर् अवनिमण्डले
keśāḥ śmaśānavṛkṣeṣu yānti cāmaraleśatām / asthīny uḍuvad ābhānti dinair avanimaṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबन्ति पांसवो रक्तं क्रव्यादाश् चाप्य् अनेकशः । चर्मानलशिखा भुङ्क्ते खं यान्ति प्राणवायवः
pibanti pāṃsavo raktaṃ kravyādāś cāpy anekaśaḥ / carmānalaśikhā bhuṅkte khaṃ yānti prāṇavāyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एषा ललनाङ्गानाम् अचिरेणैव भाविनी । स्थितिर् मया वः कथिता किम् भ्रान्तिम् अनुधावथ
ity eṣā lalanāṅgānām acireṇaiva bhāvinī / sthitir mayā vaḥ kathitā kim bhrāntim anudhāvatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतपञ्चकसङ्घट्टसंस्थानं ललनाभिधम् । रसाद् अभिवहत्व् एतत् कथं नाम धियान्वितः
bhūtapañcakasaṅghaṭṭasaṃsthānaṃ lalanābhidham / rasād abhivahatv etat kathaṃ nāma dhiyānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखावितानगहना कट्वम्लफलशालिनी । प्रतानोत्तालताम् एति चिन्ता कान्तानुसारिणी
śākhāvitānagahanā kaṭvamlaphalaśālinī / pratānottālatām eti cintā kāntānusāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोच्यताम् परमाम् एति तरुणस् तरुणीरतः । निबद्धः करिणीलोभाद् विन्ध्यखाते यथा द्विपः
śocyatām paramām eti taruṇas taruṇīrataḥ / nibaddhaḥ kariṇīlobhād vindhyakhāte yathā dvipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य स्त्री तस्य भोगेच्छा निःस्त्रीकस्य न भोगभूः । स्त्रियं त्यक्त्वा जगत् त्यक्तं जगत् त्यक्त्वा सुखी भवेत्
yasya strī tasya bhogecchā niḥstrīkasya na bhogabhūḥ / striyaṃ tyaktvā jagat tyaktaṃ jagat tyaktvā sukhī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन स्त्रीनिन्दां समापयति आपातमात्रमधुरेषु दुरुत्तरेषु भोगेषु नाहम् अलिपक्षतिपेलवेषु । ब्रह्मन् रमे मरणरोगजरादिभीत्या शाम्याम्य् अहम् परम् उपैमि वनम् प्रयत्नात्
sargāntaślokena strīnindāṃ samāpayati āpātamātramadhureṣu duruttareṣu bhogeṣu nāham alipakṣatipelaveṣu / brahman rame maraṇarogajarādibhītyā śāmyāmy aham param upaimi vanam prayatnāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपातमात्ररमणेषु दुरन्तरेषु भोगेषु नाहम् अलिपक्षतिपेलवेषु । ब्रह्मन् रमे मरणरोगजरादिभीत्या शाम्याम्य् अहं परम् उपैमि वनं प्रयत्नात्
āpātamātraramaṇeṣu durantareṣu bhogeṣu nāham alipakṣatipelaveṣu / brahman rame maraṇarogajarādibhītyā śāmyāmy ahaṃ param upaimi vanaṃ prayatnāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.