इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे विंशः सर्गः ॥ १,२० ॥ एवं प्रसङ्गायातां स्त्रीनिन्दां कृत्वा प्रकरणप्राप्तं जरानिन्दाम् प्रस्तौति अपर्याप्तं हि बालत्वम् बाल्यम् पिबति यौवनम् । यौवनं च जरा पश्चात् पश्य कर्कशताम् मिथः
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe viṃśaḥ sargaḥ || 1,20 || evaṃ prasaṅgāyātāṃ strīnindāṃ kṛtvā prakaraṇaprāptaṃ jarānindām prastauti aparyāptaṃ hi bālatvam bālyam pibati yauvanam / yauvanaṃ ca jarā paścāt paśya karkaśatām mithaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमाशनिर् इवाम्भोजं वात्येव शरदम्बुदम् । देहं जरा जरयति सरित् तीरतरुं यथा
himāśanir ivāmbhojaṃ vātyeva śaradambudam / dehaṃ jarā jarayati sarit tīrataruṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिथिलादीर्घसर्वाङ्गं जराजीर्णकलेवरम् । समम् पश्यन्ति कामिन्यः पुरुषं करभं तथा
śithilādīrghasarvāṅgaṃ jarājīrṇakalevaram / samam paśyanti kāminyaḥ puruṣaṃ karabhaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वासायासकदर्थिन्या गृहीते जरसा जने । पलाय्य गच्छति प्रज्ञा सपत्न्येव हताङ्गना
śvāsāyāsakadarthinyā gṛhīte jarasā jane / palāyya gacchati prajñā sapatnyeva hatāṅganā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासाः पुत्राः स्त्रियश् चैव बान्धवाः सुहृदस् तथा । हसन्त्य् उन्मत्तकम् इव नरं वार्धककम्पितम्
dāsāḥ putrāḥ striyaś caiva bāndhavāḥ suhṛdas tathā / hasanty unmattakam iva naraṃ vārdhakakampitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्प्रज्ञं जरढं दीनं हीनं गुणपराक्रमैः । गृध्रो वृक्षम् इवादीर्घं गर्धो ह्य् अभ्येति वृद्धताम्
duṣprajñaṃ jaraḍhaṃ dīnaṃ hīnaṃ guṇaparākramaiḥ / gṛdhro vṛkṣam ivādīrghaṃ gardho hy abhyeti vṛddhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैन्यदोषमयी दीर्घा हृदि दाहप्रदायिनी । सर्वापदाम् एकसखी वर्धते वार्धके स्पृहा
dainyadoṣamayī dīrghā hṛdi dāhapradāyinī / sarvāpadām ekasakhī vardhate vārdhake spṛhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यं किम् मया कष्टम् परत्रेत्य् अतिदारुणम् । अप्रतीकारयोग्यं हि वार्धके वर्धते भयम्
kartavyaṃ kim mayā kaṣṭam paratrety atidāruṇam / apratīkārayogyaṃ hi vārdhake vardhate bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽहं वराकः किम् इव करोमि कथम् एव वा । तिष्ठामि मौनम् एवेति दीनतोदेति वार्धके
ko 'haṃ varākaḥ kim iva karomi katham eva vā / tiṣṭhāmi maunam eveti dīnatodeti vārdhake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्धो ऽभ्युदेति सोल्लासम् उपभोक्तुं न शक्यते । हृदयं दह्यते नूनं शक्तिदौस्थ्येन वार्धके
gardho 'bhyudeti sollāsam upabhoktuṃ na śakyate / hṛdayaṃ dahyate nūnaṃ śaktidausthyena vārdhake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराजीर्णबकी यावत् कासक्रेङ्कारकारिणी । रौति रोगोरगाकीर्णा कायद्रुमशिरःस्थिता
jarājīrṇabakī yāvat kāsakreṅkārakāriṇī / rauti rogoragākīrṇā kāyadrumaśiraḥsthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद् आगत एवाशु कुतो ऽपि परिदृश्यते । घनान्धतिमिराकाङ्क्षी मुने मरणकौशिकः
tāvad āgata evāśu kuto 'pi paridṛśyate / ghanāndhatimirākāṅkṣī mune maraṇakauśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायंसन्ध्याप्रजातैव तमः समनुधावति । जरा वपुषि दृष्टैव मृतिं समनुधावति
sāyaṃsandhyāprajātaiva tamaḥ samanudhāvati / jarā vapuṣi dṛṣṭaiva mṛtiṃ samanudhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराकुसुमितं देहद्रुमं दृष्ट्वैव दूरतः । मृतिभृङ्गी द्रुतम् ब्रह्मन् नरस्यायाति सूत्सुका
jarākusumitaṃ dehadrumaṃ dṛṣṭvaiva dūrataḥ / mṛtibhṛṅgī drutam brahman narasyāyāti sūtsukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यं नगरम् आभाति भाति च्छिन्नलतो द्रुमः । भात्य् अनावृष्टिमान् देशो न जराजर्जरं वपुः
śūnyaṃ nagaram ābhāti bhāti cchinnalato drumaḥ / bhāty anāvṛṣṭimān deśo na jarājarjaraṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान् निगिरणायैव कासक्वणितकारिणी । गृध्रीवामिषम् आदत्ते तरसैव नरं जरा
kṣaṇān nigiraṇāyaiva kāsakvaṇitakāriṇī / gṛdhrīvāmiṣam ādatte tarasaiva naraṃ jarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव सूत्सुकेवाशु प्रगृह्य शिरसि क्षणात् । प्रलुनाति जरा देहं कुमारी कैरवं यथा
dṛṣṭvaiva sūtsukevāśu pragṛhya śirasi kṣaṇāt / pralunāti jarā dehaṃ kumārī kairavaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीत्कारकारिणी पांसुपरुषा परिजर्जरम् । शरीरं शातयत्य् एषा वात्येव तरुपल्लवम्
sītkārakāriṇī pāṃsuparuṣā parijarjaram / śarīraṃ śātayaty eṣā vātyeva tarupallavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरसोपहतो देहो धत्ते जर्जरतां गतः । तुषारनिकराकीर्णपरिम्लानाम्बुजश्रियम्
jarasopahato deho dhatte jarjaratāṃ gataḥ / tuṣāranikarākīrṇaparimlānāmbujaśriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराज्योत्स्नोदितैवेयं शिरःशिखरिपृष्ठतः । विकासयति संरब्धवातां कासकुमुद्वतीम्
jarājyotsnoditaiveyaṃ śiraḥśikharipṛṣṭhataḥ / vikāsayati saṃrabdhavātāṃ kāsakumudvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपक्वं समालोक्य जराक्षारविधूसरम् । शिरःकुष्माण्डकम् भुङ्क्ते पुंसः कालः किलेश्वरः
paripakvaṃ samālokya jarākṣāravidhūsaram / śiraḥkuṣmāṇḍakam bhuṅkte puṃsaḥ kālaḥ kileśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराजह्नुसुतोद्युक्ता मूलान्य् अस्य निकृन्तति । शरीरतीरवृक्षस्य चलस्यायूंषि सत्वरम्
jarājahnusutodyuktā mūlāny asya nikṛntati / śarīratīravṛkṣasya calasyāyūṃṣi satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरामार्जारिका भुक्तयौवनाखुतयेन्धिता । परम् उल्लासम् आयाति शरीरामिषगर्धिनी
jarāmārjārikā bhuktayauvanākhutayendhitā / param ullāsam āyāti śarīrāmiṣagardhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचिद् अस्ति जगत्य् अस्मिन् नामङ्गलकरी तथा । यथा जराक्रोशकरी देहजङ्गलजम्बुकी
kācid asti jagaty asmin nāmaṅgalakarī tathā / yathā jarākrośakarī dehajaṅgalajambukī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासश्वासससीत्कारा दुःखधूमतमोमयी । जराज्वाला ज्वलत्य् एषा ययासौ दग्ध एव हि
kāsaśvāsasasītkārā duḥkhadhūmatamomayī / jarājvālā jvalaty eṣā yayāsau dagdha eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरसा वक्रताम् एति शुक्लावयवपल्लवा । तात तन्वी तनुर् नॄणां लता पुष्पानता यथा
jarasā vakratām eti śuklāvayavapallavā / tāta tanvī tanur nṝṇāṃ latā puṣpānatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराकर्पूरधवलं देहकर्पूरपादपम् । मुने मरणमातङ्गो नूनम् उद्धरति क्षणात्
jarākarpūradhavalaṃ dehakarpūrapādapam / mune maraṇamātaṅgo nūnam uddharati kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरणस्य मुने राज्ञो जराधवलचामरा । आगच्छतो ऽग्रे निर्याति स्वाधिव्याधिपताकिनी
maraṇasya mune rājño jarādhavalacāmarā / āgacchato 'gre niryāti svādhivyādhipatākinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जिताः शत्रुभिः सङ्ख्ये ये निष्पिष्टाद्रिकोटयः । ते जराजीर्णराक्षस्या पश्याशु विजिता मुने
na jitāḥ śatrubhiḥ saṅkhye ye niṣpiṣṭādrikoṭayaḥ / te jarājīrṇarākṣasyā paśyāśu vijitā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरातुषारधवले शरीरसदनान्तरे । शक्नुवन्त्य् अक्षशिशवः स्पन्दितुं न मनाग् अपि
jarātuṣāradhavale śarīrasadanāntare / śaknuvanty akṣaśiśavaḥ spandituṃ na manāg api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारसंसृतेर् अस्या गन्धकुट्याः शिरोगता । देहयष्ट्या जरानाम्नी चामरश्रीर् विराजते
saṃsārasaṃsṛter asyā gandhakuṭyāḥ śirogatā / dehayaṣṭyā jarānāmnī cāmaraśrīr virājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराचन्द्रोदयसिते शरीरनगरे स्थिते । क्षणाद् विकासम् आयाति मुने मरणकैरवम्
jarācandrodayasite śarīranagare sthite / kṣaṇād vikāsam āyāti mune maraṇakairavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरासुधालेपसिते शरीरान्तःपुरान्तरे । अशक्तिर् आधिर् आर्तिश् च तिष्ठन्ति सुखम् अङ्गनाः
jarāsudhālepasite śarīrāntaḥpurāntare / aśaktir ādhir ārtiś ca tiṣṭhanti sukham aṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावाग्रे सरा यत्र जरा जयति जन्तुषु । कस् तत्रेह समाश्वासो मम मन्दमतेर् मुने
abhāvāgre sarā yatra jarā jayati jantuṣu / kas tatreha samāśvāso mama mandamater mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन जरानिन्दां समापयति किं तेन दुर्जीवितदुर्ग्रहेण जरां गतेनापि हि जीव्यते यत् । जरा जगत्याम् अजिता नराणां सर्वैषणास् तात तिरस्करोति
sargāntaślokena jarānindāṃ samāpayati kiṃ tena durjīvitadurgraheṇa jarāṃ gatenāpi hi jīvyate yat / jarā jagatyām ajitā narāṇāṃ sarvaiṣaṇās tāta tiraskaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.