इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे त्रयोविंशः सर्गः ॥ १,२३ ॥ एवं कालविलासम् उक्त्वा दैवविलासम् प्रस्तौति अत्रैव दुर्विलासानां चूडामणिर् इवापरः । करोत्य् अस्तीति लोकेन दैवं कालश् च कथ्यते
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe trayoviṃśaḥ sargaḥ || 1,23 || evaṃ kālavilāsam uktvā daivavilāsam prastauti atraiva durvilāsānāṃ cūḍāmaṇir ivāparaḥ / karoty astīti lokena daivaṃ kālaś ca kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियामात्राद् ऋते यस्य स्वपरिस्पन्दरूपिणः । नान्यद् आलक्ष्यते रूपं कर्मणो न समीहितम्
kriyāmātrād ṛte yasya svaparispandarūpiṇaḥ / nānyad ālakṣyate rūpaṃ karmaṇo na samīhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनेयम् अखिला भूतसन्ततिर् नित्यपेलवा । तापेन हिममालेव नीता विधुरताम् भृशम्
teneyam akhilā bhūtasantatir nityapelavā / tāpena himamāleva nītā vidhuratām bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् इदं दृश्यते किञ्चिज् जगदाभोगिमण्डलम् । तत् तस्य नर्तनागारम् इहासाव् अभिनृत्यति
yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagadābhogimaṇḍalam / tat tasya nartanāgāram ihāsāv abhinṛtyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य नामान्तरकथनाभिप्रायेणाह तृतीयं च कृतान्तेति नाम बिभ्रत् सुदारुणम् । कापालिकवपुर् मत्तं दैवं जगति नृत्यति
asya nāmāntarakathanābhiprāyeṇāha tṛtīyaṃ ca kṛtānteti nāma bibhrat sudāruṇam / kāpālikavapur mattaṃ daivaṃ jagati nṛtyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यैव सर्वाधारत्वं कथयति नृत्यतो हि कृतान्तस्य नितान्तम् अविरागिणः । नित्यं नियतिकान्ताया मुने परमकामिनः
asyaiva sarvādhāratvaṃ kathayati nṛtyato hi kṛtāntasya nitāntam avirāgiṇaḥ / nityaṃ niyatikāntāyā mune paramakāminaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषः शशिकलाशुभ्रो गङ्गावाहश् च तौ त्रिधा । उपवीते अवीताभे उभे संसारवक्षसि
śeṣaḥ śaśikalāśubhro gaṅgāvāhaś ca tau tridhā / upavīte avītābhe ubhe saṃsāravakṣasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रार्कमण्डले हेमकटके करमूलयोः । लीलासरसिजं हस्ते ब्राह्मम् ब्रह्माण्डकर्णिकम्
candrārkamaṇḍale hemakaṭake karamūlayoḥ / līlāsarasijaṃ haste brāhmam brahmāṇḍakarṇikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराबिन्दुचितं लोलपुष्करावर्तपल्लवम् । एकार्णवपयोधौतम् एकम् अम्बरम् अम्बरम्
tārābinducitaṃ lolapuṣkarāvartapallavam / ekārṇavapayodhautam ekam ambaram ambaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंरूपस्य तस्याग्रे नियतिर् नित्यकामिनी । अनस्तमितसंरम्भम् आरम्भैः परिनृत्यति
evaṃrūpasya tasyāgre niyatir nityakāminī / anastamitasaṃrambham ārambhaiḥ parinṛtyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या नर्तनलोलाया जगन्मण्डपकोटरे । अरुद्धस्पन्दरूपाया आगमापायचञ्चुरे
tasyā nartanalolāyā jaganmaṇḍapakoṭare / aruddhaspandarūpāyā āgamāpāyacañcure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारुभूषणम् अङ्गेषु देवलोकान्तरावली । आपातालं नभो लम्बं कवरीमण्डलम् बृहत्
cārubhūṣaṇam aṅgeṣu devalokāntarāvalī / āpātālaṃ nabho lambaṃ kavarīmaṇḍalam bṛhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकाली च मञ्जीरमाला कलकलाकुला । प्रोता दुष्कृतसूत्रेण पातालचरणे चला
narakālī ca mañjīramālā kalakalākulā / protā duṣkṛtasūtreṇa pātālacaraṇe calā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्तूरिकातिलककं क्रियासख्योपकल्पितम् । चित्रितं चित्रगुप्तेन यामे वदनपट्टके
kastūrikātilakakaṃ kriyāsakhyopakalpitam / citritaṃ citraguptena yāme vadanapaṭṭake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालीरूपम् उपस्थाय कल्पान्तेषु क्रियाकुलम् । नृत्यत्य् एषा पुनर् देवी स्फुटच्छैलघनारवम्
kālīrūpam upasthāya kalpānteṣu kriyākulam / nṛtyaty eṣā punar devī sphuṭacchailaghanāravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्प्रलम्बविभ्रान्तकौमाररथबर्हिभिः । नेत्रत्रयबृहद्रन्ध्रभूरिभाङ्कारभीषणैः
paścātpralambavibhrāntakaumārarathabarhibhiḥ / netratrayabṛhadrandhrabhūribhāṅkārabhīṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लम्बलोलशरच्चन्द्रवितीर्णहरमूर्धजैः । उच्चरच्चारुमन्दारगौरीकवरिचामरैः
lambalolaśaraccandravitīrṇaharamūrdhajaiḥ / uccaraccārumandāragaurīkavaricāmaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्ताण्डवाचलाकारभैरवादरतुम्बकैः । रणत्सहस्ररन्ध्रेन्द्रदेहभिक्षाकपालकैः
uttāṇḍavācalākārabhairavādaratumbakaiḥ / raṇatsahasrarandhrendradehabhikṣākapālakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्का शरीरखट्वाङ्गभङ्गैर् आपूरिताम्बरम् । भाययत्य् आत्मनात्मानम् अपि कृष्णैर् घनासितम्
śuṣkā śarīrakhaṭvāṅgabhaṅgair āpūritāmbaram / bhāyayaty ātmanātmānam api kṛṣṇair ghanāsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वरूपशिरश्चक्रचारुपुष्करमालया । ताण्डवेषु विवल्गन्ती महाकल्पेषु राजते
viśvarūpaśiraścakracārupuṣkaramālayā / tāṇḍaveṣu vivalgantī mahākalpeṣu rājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्तपुष्करावर्तडमरूड्डामरारवैः । तस्याः किल पलायन्ते कल्पान्ते तुम्बुरादयः
pramattapuṣkarāvartaḍamarūḍḍāmarāravaiḥ / tasyāḥ kila palāyante kalpānte tumburādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यतो ऽन्ते कृतान्तस्य चन्द्रमण्डलहासिनः । तारकाचन्द्रकाचारुव्योमपिञ्छावचूलिनः
nṛtyato 'nte kṛtāntasya candramaṇḍalahāsinaḥ / tārakācandrakācāruvyomapiñchāvacūlinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिञ् श्रवणे दीर्घा हिमवान् अस्ति मुद्रिका । अपरे ऽपि महामेरुः कान्ता काञ्चनकर्णिका
ekasmiñ śravaṇe dīrghā himavān asti mudrikā / apare 'pi mahāmeruḥ kāntā kāñcanakarṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रैव कुण्डले लोले चन्द्रार्कौ गण्डमण्डले । लोकालोकाचलश्रेणी सर्वतः कटिमेखला
atraiva kuṇḍale lole candrārkau gaṇḍamaṇḍale / lokālokācalaśreṇī sarvataḥ kaṭimekhalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतश् चेतश् च गच्छन्ती विद्युद्वलयवर्णिका । अनिलान्दोलिता भाति नीरदांशुकपट्टिका
itaś cetaś ca gacchantī vidyudvalayavarṇikā / anilāndolitā bhāti nīradāṃśukapaṭṭikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुसुलैः पट्टिसैः शूलैः प्रासैस् तोमरमुद्गरैः । तीक्ष्णैः क्षीणजगद्व्रातकृतान्तैर् इव सम्भृतैः
musulaiḥ paṭṭisaiḥ śūlaiḥ prāsais tomaramudgaraiḥ / tīkṣṇaiḥ kṣīṇajagadvrātakṛtāntair iva sambhṛtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारबन्धनादीर्घे पाशे कालकरच्युते । शेषभोगमहासूत्रे प्रोतैर् मालास्य शोभते
saṃsārabandhanādīrghe pāśe kālakaracyute / śeṣabhogamahāsūtre protair mālāsya śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवोल्लसन्मकरिकारत्नतेजोभिर् उज्ज्वला । सप्ताब्धिकङ्कणश्रेणी भुजयोर् अस्य भूषणम्
jīvollasanmakarikāratnatejobhir ujjvalā / saptābdhikaṅkaṇaśreṇī bhujayor asya bhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारमहावर्ता सुखदुःखपरम्परा । रजःपूर्णा तमःश्यामा रोमाली तस्य राजते
vyavahāramahāvartā sukhaduḥkhaparamparā / rajaḥpūrṇā tamaḥśyāmā romālī tasya rājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम्प्रायां स कल्पान्ते कृतान्तस् ताण्डवोद्भटाम् । उपसंहृत्य नृत्येहां सृष्ट्या सह महेश्वरः
evamprāyāṃ sa kalpānte kṛtāntas tāṇḍavodbhaṭām / upasaṃhṛtya nṛtyehāṃ sṛṣṭyā saha maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर् हास्यमयीं नृत्तलीलां सर्वस्वरूपिणीम् । तनोतीमां जरादुःखशोकाभिनयभूषिताम्
punar hāsyamayīṃ nṛttalīlāṃ sarvasvarūpiṇīm / tanotīmāṃ jarāduḥkhaśokābhinayabhūṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेनैतत् समापयति भूयः करोति भुवनानि वनान्तराणि लोकान्तराणि जनजालककल्पनां च । आचारचारुकलनां च चलाचलां च पङ्काद् यथार्भकजनो रचनाम् अखिन्नः
sargāntaślokenaitat samāpayati bhūyaḥ karoti bhuvanāni vanāntarāṇi lokāntarāṇi janajālakakalpanāṃ ca / ācāracārukalanāṃ ca calācalāṃ ca paṅkād yathārbhakajano racanām akhinnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.