इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे अष्टाविंशः सर्गः ॥ १,२८ ॥ एवं विरक्तताम् प्रतिपाद्य वैराग्यकृतावस्थाकथनम् प्रस्तौति एवम् अभ्युत्थितानर्थसार्थसङ्कटकोटरम् । जगद् आलोक्य निर्मग्नम् मनोमननकर्दमे
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe aṣṭāviṃśaḥ sargaḥ || 1,28 || evaṃ viraktatām pratipādya vairāgyakṛtāvasthākathanam prastauti evam abhyutthitānarthasārthasaṅkaṭakoṭaram / jagad ālokya nirmagnam manomananakardame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो मे भ्रमतीवेदं सम्भ्रमश् चोपजायते । गात्राणि परिकम्पन्ते पत्त्राणीव जरत्तरोः
mano me bhramatīvedaṃ sambhramaś copajāyate / gātrāṇi parikampante pattrāṇīva jarattaroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाप्तोत्तमसन्तोषचर्योत्सङ्गाकुला मतिः । शून्यास्पदा बिभेतीह बालेवाल्पबलेश्वरा
anāptottamasantoṣacaryotsaṅgākulā matiḥ / śūnyāspadā bibhetīha bālevālpabaleśvarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पेभ्यो लुठन्त्य् एताश् चान्तःकरणवृत्तयः । श्वभ्रेभ्य इव सारङ्ग्यस् तुच्छालम्बविडम्बिताः
vikalpebhyo luṭhanty etāś cāntaḥkaraṇavṛttayaḥ / śvabhrebhya iva sāraṅgyas tucchālambaviḍambitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविवेकास्पदभ्रष्टाः कष्टे रूढा न सत्पदे । अन्धकूपम् इवापन्ना वराकाश् चक्षुरादयः
avivekāspadabhraṣṭāḥ kaṣṭe rūḍhā na satpade / andhakūpam ivāpannā varākāś cakṣurādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नावस्थितिम् उपायाति न च याति यथेप्सितम् । चिन्ता जीवेश्वरायत्ता कान्तेवाप्रियसद्मनि
nāvasthitim upāyāti na ca yāti yathepsitam / cintā jīveśvarāyattā kāntevāpriyasadmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जर्जरीकृत्य वस्तूनि त्यजन्ती बिभ्रती तथा । मार्गशीर्षान्तवल्लीव धृतिर् विधुरतां गता
jarjarīkṛtya vastūni tyajantī bibhratī tathā / mārgaśīrṣāntavallīva dhṛtir vidhuratāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपहस्तितसर्वार्थम् अनवस्थितिर् आस्थिता । गृहीत्वोत्सृज्य चात्मानम् अवस्थितिर् अवस्थिता
apahastitasarvārtham anavasthitir āsthitā / gṛhītvotsṛjya cātmānam avasthitir avasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलिताचलितेनान्तर् अवष्टम्भेन मे मतिः । दरिद्राच्छिनवृक्षस्य मूलेनेव विडम्ब्यते
calitācalitenāntar avaṣṭambhena me matiḥ / daridrācchinavṛkṣasya mūleneva viḍambyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेतश् चञ्चलम् आभोगि भुवनान्तर्विहारि च । सम्भ्रमं न जहातीदं स्वविमानम् इवामरः
cetaś cañcalam ābhogi bhuvanāntarvihāri ca / sambhramaṃ na jahātīdaṃ svavimānam ivāmaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽतुच्छम् अनायासम् अनुपाधि गतभ्रमम् । किं तत् स्थितिपदं साधु यत्र शङ्का न विद्यते
ato 'tuccham anāyāsam anupādhi gatabhramam / kiṃ tat sthitipadaṃ sādhu yatra śaṅkā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वारम्भसमारम्भाः सुजना जनकादयः । व्यवहारपरा एव कथम् उत्तमतां गताः
sarvārambhasamārambhāḥ sujanā janakādayaḥ / vyavahāraparā eva katham uttamatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लग्नेनापि किलाङ्गेषु बहुना बहुमानद । कथं संसारपङ्केन पुमान् इह न लिप्यते
lagnenāpi kilāṅgeṣu bahunā bahumānada / kathaṃ saṃsārapaṅkena pumān iha na lipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कां दृष्टिं समुपाश्रित्य भवन्तो वीतकल्मषाः । महान्तो विचरन्तीह जीवन्मुक्ता महाशयाः
kāṃ dṛṣṭiṃ samupāśritya bhavanto vītakalmaṣāḥ / mahānto vicarantīha jīvanmuktā mahāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभयन्तो भयायैव विषयाभोगभोगिनः । भङ्गुराकारविभवाः कथम् आयान्ति भव्यताम्
lobhayanto bhayāyaiva viṣayābhogabhoginaḥ / bhaṅgurākāravibhavāḥ katham āyānti bhavyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहमातङ्गमृदिता कलङ्ककलितान्तरा । परम् प्रसादम् आयाति शेमुषीसरसी कथम्
mohamātaṅgamṛditā kalaṅkakalitāntarā / param prasādam āyāti śemuṣīsarasī katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसार एव निवसञ् जनो व्यवहरन्न् अपि । न बन्धं कथम् आयाति पद्मपत्त्रे पयो यथा
saṃsāra eva nivasañ jano vyavaharann api / na bandhaṃ katham āyāti padmapattre payo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मवत् तृणवद् वेदं सकलं जनयञ् जगत् । कथम् उत्तमताम् एति मनोमन्मथम् अस्पृशन्
ātmavat tṛṇavad vedaṃ sakalaṃ janayañ jagat / katham uttamatām eti manomanmatham aspṛśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम् महापुरुषम् पारम् उपयातम् भवोदधेः । आचारेणानुसृत्यायं जनो याति न दुष्कृतम्
kam mahāpuruṣam pāram upayātam bhavodadheḥ / ācāreṇānusṛtyāyaṃ jano yāti na duṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तद् यद् उचितं श्रेयः किं तत् स्याद् उचितम् फलम् । वर्तितव्यं च संसारे कथं नामासमञ्जसे
kiṃ tad yad ucitaṃ śreyaḥ kiṃ tat syād ucitam phalam / vartitavyaṃ ca saṃsāre kathaṃ nāmāsamañjase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्वं कथय मे किञ्चिद् येनास्य जगतः प्रभो । वेद्मि पूर्वापरां धातुश् चेष्टितस्यासमस्थितिम्
tat tvaṃ kathaya me kiñcid yenāsya jagataḥ prabho / vedmi pūrvāparāṃ dhātuś ceṣṭitasyāsamasthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयाकाशशशिनश् चेतसो मलमार्जनम् । यथा मे जायताम् ब्रह्मंस् तथा निर्विघ्नम् आचर
hṛdayākāśaśaśinaś cetaso malamārjanam / yathā me jāyatām brahmaṃs tathā nirvighnam ācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् इह स्याद् उपादेयं किं वा हेयम् अथेतरत् । कथं विश्रान्तिम् आयातु चेतश् चपलम् अद्रिवत्
kim iha syād upādeyaṃ kiṃ vā heyam athetarat / kathaṃ viśrāntim āyātu cetaś capalam adrivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन पावनमन्त्रेण दुःसंसृतिविषूचिका । शाम्यतीयम् अनायासम् आयासशतकारिणी
kena pāvanamantreṇa duḥsaṃsṛtiviṣūcikā / śāmyatīyam anāyāsam āyāsaśatakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं शीतलताम् अन्तर् आनन्दतरुमञ्जरीम् । पूर्णचन्द्र इवाक्षीणां राकाम् आसादयाम्य् अहम्
kathaṃ śītalatām antar ānandatarumañjarīm / pūrṇacandra ivākṣīṇāṃ rākām āsādayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्यान्तःपूर्णताम् अन्तर् न शोचामि यथा पुनः । सन्तो भवन्तस् तत्त्वज्ञास् तथैवोपदिशन्तु माम्
prāpyāntaḥpūrṇatām antar na śocāmi yathā punaḥ / santo bhavantas tattvajñās tathaivopadiśantu mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेनैतत् समापयति अनुत्तमानन्दपदप्रधान- विश्रान्तिरिक्तं हि मनो महात्मन् । कदर्थयन्तीह भृशं विकल्पाः श्वानो वने देहम् इवाल्पजीवम्
sargāntaślokenaitat samāpayati anuttamānandapadapradhāna- viśrāntiriktaṃ hi mano mahātman / kadarthayantīha bhṛśaṃ vikalpāḥ śvāno vane deham ivālpajīvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.