Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·1·1.32
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां वैराग्यप्रकरणे एकत्रिंशः सर्गः ॥ १,३१ ॥ सिद्धा एव परस्परं कथयन्ति पावनस्यास्य वचसः प्रोक्तस्य रघुकेतुना । निर्णयं श्रोतुम् उचितं वक्ष्यमाणम् महर्षिभिः
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ vairāgyaprakaraṇe ekatriṃśaḥ sargaḥ || 1,31 || siddhā eva parasparaṃ kathayanti pāvanasyāsya vacasaḥ proktasya raghuketunā / nirṇayaṃ śrotum ucitaṃ vakṣyamāṇam maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदव्यासपुलहप्रमुखा मुनिपुङ्गवाः । आगच्छताश्व् अविघ्नेन सर्व एव महर्षयः
nāradavyāsapulahapramukhā munipuṅgavāḥ / āgacchatāśv avighnena sarva eva maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतामः परितः पुण्याम् एतां दाशरथीं सभाम् । नीरन्ध्रकनकाम्भोजाम् पद्मिनीम् इव षट्पदाः
patāmaḥ paritaḥ puṇyām etāṃ dāśarathīṃ sabhām / nīrandhrakanakāmbhojām padminīm iva ṣaṭpadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवाल्मीकिः श्रीभरद्वाजम् प्रति कथयति इत्य् उक्त्वा सा समस्तैव व्योमावासनिवासिनी । ताम् पपात सभां तत्र दिव्या मुनिपरम्परा
śrīvālmīkiḥ śrībharadvājam prati kathayati ity uktvā sā samastaiva vyomāvāsanivāsinī / tām papāta sabhāṃ tatra divyā muniparamparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिपरम्परां विशिनष्टि अग्रस्थितमरुत्पृष्ठरणद्वीणमुनीश्वरा । पयःपीनघनश्यामव्यासमेचकिताम्बरा
muniparamparāṃ viśinaṣṭi agrasthitamarutpṛṣṭharaṇadvīṇamunīśvarā / payaḥpīnaghanaśyāmavyāsamecakitāmbarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृग्वङ्गिरःपुलस्त्यादिमुनिनायकमण्डिता । च्यवनोद्दालकोशीरशरलोमादिपालिता
bhṛgvaṅgiraḥpulastyādimunināyakamaṇḍitā / cyavanoddālakośīraśaralomādipālitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परपरामर्शाद् दुःसंस्थानमृगाजिना । लोलाक्षमालावलया सुकमण्डलुधारिणी
parasparaparāmarśād duḥsaṃsthānamṛgājinā / lolākṣamālāvalayā sukamaṇḍaludhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारावलिर् इवान्योन्यकृतशोभातिशायिनी । कौसुमी वृष्टिर् अन्येव द्वितीयेवार्कमण्डली
tārāvalir ivānyonyakṛtaśobhātiśāyinī / kausumī vṛṣṭir anyeva dvitīyevārkamaṇḍalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराजाल इवाम्भोदो व्यासो ह्य् अत्र व्यराजत । तारौघ इव शीतांशुर् नारदो ऽत्र व्यराजत
tārājāla ivāmbhodo vyāso hy atra vyarājata / tāraugha iva śītāṃśur nārado 'tra vyarājata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवेष्व् इव स्वराधीशः पुलस्त्यो ऽत्र व्यराजत । आदित्य इव देवानाम् अङ्गिराश् च व्यराजत
deveṣv iva svarādhīśaḥ pulastyo 'tra vyarājata / āditya iva devānām aṅgirāś ca vyarājata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्यां सिद्धसेनायाम् पतन्त्यां नभसो रसात् । उत्तस्थौ मुनिसम्पूर्णा तदा दाशरथी सभा
athāsyāṃ siddhasenāyām patantyāṃ nabhaso rasāt / uttasthau munisampūrṇā tadā dāśarathī sabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिश्रीभूता विरेजुस् ते नभश्चरमहीचराः । परस्परवृताङ्गाभा भासयन्तो दिशो दश
miśrībhūtā virejus te nabhaścaramahīcarāḥ / parasparavṛtāṅgābhā bhāsayanto diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभश्चरमहीचरान् विशिनष्टि वेणुघण्टावृतकरा लीलाकमलधारिणः । दूर्वाङ्कुराक्रान्तशिखाः सचुडामणिमूर्धजाः
nabhaścaramahīcarān viśinaṣṭi veṇughaṇṭāvṛtakarā līlākamaladhāriṇaḥ / dūrvāṅkurākrāntaśikhāḥ sacuḍāmaṇimūrdhajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जटाकटप्रकपिला मौलिमालितमस्तकाः । प्रकोष्ठगाक्षवलया माणिक्यवलयान्विताः
jaṭākaṭaprakapilā maulimālitamastakāḥ / prakoṣṭhagākṣavalayā māṇikyavalayānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीरवल्कलसंवीताः स्रक्कौशेयावलुण्ठिताः । विलोलमेखलापाशाश् चलन्मुक्ताकलापिनः
cīravalkalasaṃvītāḥ srakkauśeyāvaluṇṭhitāḥ / vilolamekhalāpāśāś calanmuktākalāpinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठविश्वामित्रौ तान् पूजयाम् आसतुः क्षणात् । अर्घ्यैः पाद्यैर् वचोभिश् च नभश्चरमहागणान्
vasiṣṭhaviśvāmitrau tān pūjayām āsatuḥ kṣaṇāt / arghyaiḥ pādyair vacobhiś ca nabhaścaramahāgaṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाचारेण सिद्धौघम् पूजयाम् आस भूपतिः । सिद्धौघो भूपतिं चैव कुशलप्रश्नवार्तया
sarvācāreṇa siddhaugham pūjayām āsa bhūpatiḥ / siddhaugho bhūpatiṃ caiva kuśalapraśnavārtayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस् तैः प्रणयसंरम्भैर् अन्योऽन्यम् प्राप्तसत्क्रियाः । उपाविशन् विष्टरेषु नभश्चरमहीचराः
tais taiḥ praṇayasaṃrambhair anyo'nyam prāptasatkriyāḥ / upāviśan viṣṭareṣu nabhaścaramahīcarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचोभिः पुष्पवर्षेण साधुवादेन चाभितः । रामं तम् पूजयाम् आसुः पुरः प्रणतम् आस्थितम्
vacobhiḥ puṣpavarṣeṇa sādhuvādena cābhitaḥ / rāmaṃ tam pūjayām āsuḥ puraḥ praṇatam āsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसां चक्रे च तत्रासौ राजलक्ष्म्या विराजितः । विश्वामित्रो वसिष्ठश् च वामदेवश् च मन्त्रिणः
āsāṃ cakre ca tatrāsau rājalakṣmyā virājitaḥ / viśvāmitro vasiṣṭhaś ca vāmadevaś ca mantriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदो देवपुत्रश् च व्यासश् च मुनिपुङ्गवः । मरीचिर् अथ दुर्वासा मुनिर् आङ्गिरसस् तथा
nārado devaputraś ca vyāsaś ca munipuṅgavaḥ / marīcir atha durvāsā munir āṅgirasas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रतुः पुलस्त्यः पुलहः शरलोमा मुनीश्वरः । वात्स्यायनो भरद्वाजो वाल्मीकिर् मुनिपुङ्गवः
kratuḥ pulastyaḥ pulahaḥ śaralomā munīśvaraḥ / vātsyāyano bharadvājo vālmīkir munipuṅgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्दालक ऋचीकश् च शर्यातिश् च्यवनस् तथा । ऊष्मपाश् च घृतार्चिश् च शालुडिर् वालुडिस् तथा
uddālaka ṛcīkaś ca śaryātiś cyavanas tathā / ūṣmapāś ca ghṛtārciś ca śāluḍir vāluḍis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः । ज्ञातज्ञेया महात्मानः संस्थितास् तत्र नायकाः
ete cānye ca bahavo vedavedāṅgapāragāḥ / jñātajñeyā mahātmānaḥ saṃsthitās tatra nāyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठविश्वामित्राभ्यां सह ते नारदादयः । इदम् ऊचुर् अनूचाना रामम् आनमिताननम्
vasiṣṭhaviśvāmitrābhyāṃ saha te nāradādayaḥ / idam ūcur anūcānā rāmam ānamitānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो वत कुमारेण कल्याणगुणशालिनी । वाग् उक्ता परमोदारविरागरसगर्भिणी
aho vata kumāreṇa kalyāṇaguṇaśālinī / vāg uktā paramodāravirāgarasagarbhiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिनिष्ठितवाक्यार्थसुबोधम् उचितं स्फुटम् । उदारम् प्रियचर्यार्हम् अविह्वलम् अविप्लुतम्
pariniṣṭhitavākyārthasubodham ucitaṃ sphuṭam / udāram priyacaryārham avihvalam aviplutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिव्यक्तपदं चैव निष्ठं स्पष्टं च तुष्टिमत् । करोति राघवप्रोक्तं वचः कस्य न विस्मयम्
abhivyaktapadaṃ caiva niṣṭhaṃ spaṣṭaṃ ca tuṣṭimat / karoti rāghavaproktaṃ vacaḥ kasya na vismayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शताद् एकतमस्यैव सर्वोदारचमत्कृतेः । ईप्सितार्थार्पणैकान्तदक्षा भवति भारती
śatād ekatamasyaiva sarvodāracamatkṛteḥ / īpsitārthārpaṇaikāntadakṣā bhavati bhāratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीरामम् प्रति कथयति कुमार त्वां विना कस्य विवेकफलशालिनी । एवं विकासम् आयाति प्रज्ञा वनलता यथा
śrīrāmam prati kathayati kumāra tvāṃ vinā kasya vivekaphalaśālinī / evaṃ vikāsam āyāti prajñā vanalatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञादीपशिखा यस्य रामस्येव हृदि स्थिता । प्रज्वलत्य् अलम् आलोककारिणी स पुमान् स्मृतः
prajñādīpaśikhā yasya rāmasyeva hṛdi sthitā / prajvalaty alam ālokakāriṇī sa pumān smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तमांसास्थियन्त्राणि बहून्य् अतिततानि च । पदार्थान् अपकर्षन्ति नास्ति तेषु सचेतनम्
raktamāṃsāsthiyantrāṇi bahūny atitatāni ca / padārthān apakarṣanti nāsti teṣu sacetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्ममृत्युजरादुःखम् अनुयान्ति पुनः पुनः । विमृशन्ति न संसारपशवः परिमोहिताः
janmamṛtyujarāduḥkham anuyānti punaḥ punaḥ / vimṛśanti na saṃsārapaśavaḥ parimohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथञ्चित् क्वचिद् एवैको दृश्यते विमलाशयः । पूर्वापरविचारार्हो यथायम् अरिसूदनः
kathañcit kvacid evaiko dṛśyate vimalāśayaḥ / pūrvāparavicārārho yathāyam arisūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तमचमत्कारफलाः सुभगमूर्तयः । भव्या हि विरला लोके सहकारद्रुमा इव
anuttamacamatkāraphalāḥ subhagamūrtayaḥ / bhavyā hi viralā loke sahakāradrumā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्दृष्टिर् जगज्जातौ स्वविवेकचमत्कृतिः । अस्मिन् भव्यमताव् अन्तर् इयम् अन्येव दृश्यते
samyagdṛṣṭir jagajjātau svavivekacamatkṛtiḥ / asmin bhavyamatāv antar iyam anyeva dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुलभाः सुभगा लोकाः फलपल्लवशालिनः । जायन्ते तरवो देशे न तु चन्दनपादपाः
sulabhāḥ subhagā lokāḥ phalapallavaśālinaḥ / jāyante taravo deśe na tu candanapādapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षाः प्रतिवने सन्ति सत्यं सुफलपल्लवाः । न त्व् अपूर्वचमत्कारो लवङ्गः सुलभः सदा
vṛkṣāḥ prativane santi satyaṃ suphalapallavāḥ / na tv apūrvacamatkāro lavaṅgaḥ sulabhaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योत्स्नेव शीता शशिनः सुतरोर् इव मञ्जरी । पुष्पाद् आमोदलेखेव दृष्टा रामाच् चमत्कृतिः
jyotsneva śītā śaśinaḥ sutaror iva mañjarī / puṣpād āmodalekheva dṛṣṭā rāmāc camatkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माद् उद्दामदौरात्म्यदैवनिर्माणनिर्मितेः । द्विजेन्द्रा दग्धसंसारात् सारो ह्य् अत्यन्तदुर्लभः
asmād uddāmadaurātmyadaivanirmāṇanirmiteḥ / dvijendrā dagdhasaṃsārāt sāro hy atyantadurlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतन्ते सारसम्प्राप्तौ ये यशोनिधयो धिया । धन्या धुरि सतां गण्यास् ता एव पुरुषोत्तमाः
yatante sārasamprāptau ye yaśonidhayo dhiyā / dhanyā dhuri satāṃ gaṇyās tā eva puruṣottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न रामेण समो ऽस्तीह त्रिषु लोकेषु कश्चन । विवेकवान् उदारात्मा महात्मा चेति नो मतिः
na rāmeṇa samo 'stīha triṣu lokeṣu kaścana / vivekavān udārātmā mahātmā ceti no matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन वैराग्यप्रकरणं समापयति सकललोकचमत्कृतिकारिणो ऽप्य् अभिमतं यदि राघवचेतसः । फलति नो तद् इमे वयम् एव हि स्फुटतरम् मुनयो हतबुद्धयः
sargāntaślokena vairāgyaprakaraṇaṃ samāpayati sakalalokacamatkṛtikāriṇo 'py abhimataṃ yadi rāghavacetasaḥ / phalati no tad ime vayam eva hi sphuṭataram munayo hatabuddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.