Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 1.7

तच् छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् । मुहूर्तम् आसीन् निश्चेष्टस् सदैन्यं चेदम् अब्रवीत्

tac chrutvā rājaśārdūlo viśvāmitrasya bhāṣitam / muhūrtam āsīn niśceṣṭas sadainyaṃ cedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊनषोडशवर्षो ऽयं रामो राजीवलोचनः । न युद्धयोग्यताम् अस्य पश्यामि सह राक्षसैः

ūnaṣoḍaśavarṣo 'yaṃ rāmo rājīvalocanaḥ / na yuddhayogyatām asya paśyāmi saha rākṣasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् अक्षौहिणी पूर्णा यस्याः पतिर् अहं प्रभो । तया परिवृतो युद्धं दास्यामि पिशिताशिनाम्

iyam akṣauhiṇī pūrṇā yasyāḥ patir ahaṃ prabho / tayā parivṛto yuddhaṃ dāsyāmi piśitāśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे हि शूरा विक्रान्ता भृत्या अस्त्रविशारदाः । अहं चैषां धनुष्पाणिर् गोप्ता समरमूर्धनि

ime hi śūrā vikrāntā bhṛtyā astraviśāradāḥ / ahaṃ caiṣāṃ dhanuṣpāṇir goptā samaramūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिः सह तवारीणाम् महेन्द्रमहताम् अपि । ददामि युद्धम् मत्तानां करिणाम् इव केसरी

ebhiḥ saha tavārīṇām mahendramahatām api / dadāmi yuddham mattānāṃ kariṇām iva kesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो रामस् त्व् अनीकेषु न जानाति बलाबलम् । अन्तःपुराद् ऋते दृष्टा नानेनान्या रणावनिः

bālo rāmas tv anīkeṣu na jānāti balābalam / antaḥpurād ṛte dṛṣṭā nānenānyā raṇāvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चास्त्रैः परमैर् युक्तो न च युद्धविशारदः । न भटभ्रूकुटीनां च तज्ज्ञः समरमूर्धसु

na cāstraiḥ paramair yukto na ca yuddhaviśāradaḥ / na bhaṭabhrūkuṭīnāṃ ca tajjñaḥ samaramūrdhasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलम् पुष्पषण्डेषु नगरोपवनेषु च । उद्यानवनकुञ्जेषु सदैव परिशीलितः

kevalam puṣpaṣaṇḍeṣu nagaropavaneṣu ca / udyānavanakuñjeṣu sadaiva pariśīlitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहर्तुम् एष जानाति सह राजकुमारकैः । कीर्णपुष्पोपकारासु स्वकास्व् अजिरभूमिषु

vihartum eṣa jānāti saha rājakumārakaiḥ / kīrṇapuṣpopakārāsu svakāsv ajirabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य त्व् अतितराम् ब्रह्मन् मम भाग्यविपर्ययात् । हिमेनेवाहतः पद्मस् सम्पन्नो हरितः कृशः

adya tv atitarām brahman mama bhāgyaviparyayāt / himenevāhataḥ padmas sampanno haritaḥ kṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्तुम् अन्नानि शक्नोति न विहर्तुं गृहावनौ । अन्तःखेदपरीतात्मा तूष्णीं तिष्ठति केवलम्

nāttum annāni śaknoti na vihartuṃ gṛhāvanau / antaḥkhedaparītātmā tūṣṇīṃ tiṣṭhati kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदारः सहभृत्यो ऽहं तत्कृते मुनिनायक । शरदीव पयोवाहो नूनं निःसहतां गतः

sadāraḥ sahabhṛtyo 'haṃ tatkṛte munināyaka / śaradīva payovāho nūnaṃ niḥsahatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशो ऽसौ सुतो बाल आधिना विवशीकृतः । कथं ददामि तं तुभ्यं योद्धुं सह निशाचरैः

īdṛśo 'sau suto bāla ādhinā vivaśīkṛtaḥ / kathaṃ dadāmi taṃ tubhyaṃ yoddhuṃ saha niśācaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि बालाङ्गनासङ्गाद् अपि साधो सुधारसात् । राज्याद् अपि सुखायैष पुत्रस्नेहो महामते

api bālāṅganāsaṅgād api sādho sudhārasāt / rājyād api sukhāyaiṣa putrasneho mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये दुरन्ता महारम्भास् त्रिषु लोकेषु खेददाः । पुत्रस्नेहेन सन्तो ऽपि कुर्वते ते न संश्रयम्

ye durantā mahārambhās triṣu lokeṣu khedadāḥ / putrasnehena santo 'pi kurvate te na saṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असवो ऽथ धनं दारास् त्यज्यन्ते मानवैः सुखम् । न पुत्रा मुनिशार्दूल स्वभावो ह्य् एष जन्तुषु

asavo 'tha dhanaṃ dārās tyajyante mānavaiḥ sukham / na putrā muniśārdūla svabhāvo hy eṣa jantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसाः क्रूरकर्माणः कूटयुद्धविशारदाः । रामस् तान् योधयत्व् इत्थम् उक्तिर् एवातिदुस्सहा

rākṣasāḥ krūrakarmāṇaḥ kūṭayuddhaviśāradāḥ / rāmas tān yodhayatv ittham uktir evātidussahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तम् अपि नोत्सहे । जीवितुं जीविताकाङ्क्षी न रामं नेतुम् अर्हसि

viprayukto hi rāmeṇa muhūrtam api notsahe / jīvituṃ jīvitākāṅkṣī na rāmaṃ netum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नववर्षसहस्राणि मम यातानि कौशिक । दुःखेनोत्पादितास् त्व् एते चत्वारः पुत्रका मया

navavarṣasahasrāṇi mama yātāni kauśika / duḥkhenotpāditās tv ete catvāraḥ putrakā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानभूतस् तेष्व् एषु रामः कमललोचनः । तं विना ते त्रयो ऽप्य् अन्ये धारयन्ति न जीवितम्

pradhānabhūtas teṣv eṣu rāmaḥ kamalalocanaḥ / taṃ vinā te trayo 'py anye dhārayanti na jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव रामो भवता नीयते राक्षसान् प्रति । यदि तत् पुत्रहीनं त्वम् मृतम् एवाशु विद्धि माम्

sa eva rāmo bhavatā nīyate rākṣasān prati / yadi tat putrahīnaṃ tvam mṛtam evāśu viddhi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णाम् आत्मजानां हि प्रीतिर् अत्र हि मे परा । ज्येष्ठं धर्ममयं तस्मान् न रामं नेतुम् अर्हसि

caturṇām ātmajānāṃ hi prītir atra hi me parā / jyeṣṭhaṃ dharmamayaṃ tasmān na rāmaṃ netum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशाचरबलं हन्तुम् मुने यदि तवेप्सितम् । चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह बलं नय

niśācarabalaṃ hantum mune yadi tavepsitam / caturaṅgasamāyuktaṃ mayā saha balaṃ naya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंवीर्या राक्षसास् ते तु कस्य पुत्राः कथं च ते । कियत्प्रमाणाः के चैते इति वर्णय मे स्फुटम्

kiṃvīryā rākṣasās te tu kasya putrāḥ kathaṃ ca te / kiyatpramāṇāḥ ke caite iti varṇaya me sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तेन प्रहर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् । मामकैर् वा बलैर् ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम्

kathaṃ tena prahartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rakṣasām / māmakair vā balair brahman mayā vā kūṭayodhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं मे शंस भगवन् यथा तेषां मया रणे । स्थातव्यं दुष्टसत्त्वानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः

sarvaṃ me śaṃsa bhagavan yathā teṣāṃ mayā raṇe / sthātavyaṃ duṣṭasattvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते हि महावीरो रावणो नाम राक्षसः । साक्षाद् वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः

śrūyate hi mahāvīro rāvaṇo nāma rākṣasaḥ / sākṣād vaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेत् तव मखे विघ्नं करोति किल दुर्मतिः । तत् सङ्ग्रामे न शक्तास् स्मो वयं तस्य दुरात्मनः

sa cet tava makhe vighnaṃ karoti kila durmatiḥ / tat saṅgrāme na śaktās smo vayaṃ tasya durātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथम् असौ तादृग्वीर्यः अस्तीत्य् । अत्राह काले काले पृथग् ब्रह्मन् भूरिवीर्यविभूतयः । । भूतेष्व् अभ्युदयं यान्ति प्रलीयन्ते च कालतः

nanu katham asau tādṛgvīryaḥ astīty | atrāha kāle kāle pṛthag brahman bhūrivīryavibhūtayaḥ | / bhūteṣv abhyudayaṃ yānti pralīyante ca kālataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यास्मिंस् ते वयं काले रावणादिषु शत्रुषु । न समर्थाः पुरः स्थातुं नियतेर् एष निश्चयः

adyāsmiṃs te vayaṃ kāle rāvaṇādiṣu śatruṣu / na samarthāḥ puraḥ sthātuṃ niyater eṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रसादं धर्मज्ञ कुरु त्वं मम पुत्रके । मम चैवाल्पभाग्यस्य भवान् ह्य् असमदैवतम्

tasmāt prasādaṃ dharmajña kuru tvaṃ mama putrake / mama caivālpabhāgyasya bhavān hy asamadaivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदानवगन्धर्वा यक्षप्लवगपन्नगाः । न शक्ता रावणं योद्धुं किं पुनः पुरुषा युधि

devadānavagandharvā yakṣaplavagapannagāḥ / na śaktā rāvaṇaṃ yoddhuṃ kiṃ punaḥ puruṣā yudhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महावीर्यवतां वीर्यम् आदत्ते स सुधाभुजाम् । तेन सार्धं न शक्तास् स्मस् संयुगे तस्य वा वरैः

mahāvīryavatāṃ vīryam ādatte sa sudhābhujām / tena sārdhaṃ na śaktās smas saṃyuge tasya vā varaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु रामस्य सज्जनत्वेनैवावश्यं जयः स्याद् इत्य् । अत्राह अयम् अन्यतमः कालः पेलवीकृतसज्जनः । राघवो ऽपि गतो दैन्यं यत्र वार्धकजर्जरः

nanu rāmasya sajjanatvenaivāvaśyaṃ jayaḥ syād ity | atrāha ayam anyatamaḥ kālaḥ pelavīkṛtasajjanaḥ / rāghavo 'pi gato dainyaṃ yatra vārdhakajarjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा लवणम् ब्रह्मन् यज्ञघ्नं तम् मधोः सुतम् । कथय त्वं सुरप्रख्य क्वेव मोक्ष्यामि पुत्रकम्

atha vā lavaṇam brahman yajñaghnaṃ tam madhoḥ sutam / kathaya tvaṃ suraprakhya kveva mokṣyāmi putrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नेच्छसि चेद् ब्रह्मंस् तद् विधेयो ऽहम् एव ते । अन्यथा तु न पश्यामि शाश्वतं जयम् आत्मनः

atha necchasi ced brahmaṃs tad vidheyo 'ham eva te / anyathā tu na paśyāmi śāśvataṃ jayam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेन दशरथवचनम् उपसंहरति इत्य् उक्त्वा मृदुवचनम् भयाकुलो ऽसाव् आलोले मुनिमतसंशये निमग्नः । नाज्ञासीत् कणम् अपि निश्चयं महात्मा प्रोद्वीचाव् इव जलधौ समुह्यमानः

sargāntaślokena daśarathavacanam upasaṃharati ity uktvā mṛduvacanam bhayākulo 'sāv ālole munimatasaṃśaye nimagnaḥ / nājñāsīt kaṇam api niścayaṃ mahātmā prodvīcāv iva jaladhau samuhyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.