Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 1.9

तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथस् सुतम् । समुत्स्रष्टुमना रामम् आजुहाव सलक्ष्मणम्

tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathas sutam / samutsraṣṭumanā rāmam ājuhāva salakṣmaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशरथः प्रतीहारम् प्रति कथयति प्रतीहार महाबाहुं रामम् सत्यपराक्रमम् । सलक्ष्मणम् अविघ्नेन मुन्यर्थं शीघ्रम् आनय

daśarathaḥ pratīhāram prati kathayati pratīhāra mahābāhuṃ rāmam satyaparākramam / salakṣmaṇam avighnena munyarthaṃ śīghram ānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशरथवाक्यम् उपसंहरति इति राज्ञा विसृष्टो ऽसौ गत्वान्तःपुरमन्दिरम् । मुहूर्तमात्रेणागत्य समुवाच महीपतिम्

daśarathavākyam upasaṃharati iti rājñā visṛṣṭo 'sau gatvāntaḥpuramandiram / muhūrtamātreṇāgatya samuvāca mahīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीहारः कथयति देव दोर्दलिताशेषरिपो रामः स्वमन्दिरे । विमनाः संस्थितो रात्रौ षट्पदः कमले यथा

pratīhāraḥ kathayati deva dordalitāśeṣaripo rāmaḥ svamandire / vimanāḥ saṃsthito rātrau ṣaṭpadaḥ kamale yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छामि क्षणेनेति वक्ति ध्यायति चैककः । न कस्यचिच् च निकटे स्थातुम् इच्छति खिन्नधीः

āgacchāmi kṣaṇeneti vakti dhyāyati caikakaḥ / na kasyacic ca nikaṭe sthātum icchati khinnadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तेन भूपालस् तं रामानुचरं जनम् । सर्वम् आश्वासयाम् आस पप्रच्छ च यथाक्रमम्

ity ukte tena bhūpālas taṃ rāmānucaraṃ janam / sarvam āśvāsayām āsa papraccha ca yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजप्रश्नम् एव कथयति कथं कीदृक् स्थितो राम इति पृष्टो महीभृता । रामभृत्यजनः खिन्नो वाक्यम् आह महीपतिम्

rājapraśnam eva kathayati kathaṃ kīdṛk sthito rāma iti pṛṣṭo mahībhṛtā / rāmabhṛtyajanaḥ khinno vākyam āha mahīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहयष्टिम् इमां देव धारयन्त इमे वयम् । खिन्नाः खेदपरिम्लाने विभो रामे सुते तव

dehayaṣṭim imāṃ deva dhārayanta ime vayam / khinnāḥ khedaparimlāne vibho rāme sute tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामो राजीवपत्राक्षो यतःप्रभृति चागतः । सविप्रस् तीर्थयात्रायास् ततःप्रभृति दुर्मनाः

rāmo rājīvapatrākṣo yataḥprabhṛti cāgataḥ / savipras tīrthayātrāyās tataḥprabhṛti durmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नप्रार्थनयास्माकं निजव्यापारम् आह्निकम् । सायम् अम्लानवदनः करोति न करोति वा

yatnaprārthanayāsmākaṃ nijavyāpāram āhnikam / sāyam amlānavadanaḥ karoti na karoti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानदेवार्चनाचारपर्यन्ते परिखेदवान् । प्रार्थितो ऽपि हि ना तृप्तेर् अश्नात्य् अशनम् ईश्वरः

snānadevārcanācāraparyante parikhedavān / prārthito 'pi hi nā tṛpter aśnāty aśanam īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोलान्तःपुरनारीभिः कृतदोलाभिर् अङ्गने । न च क्रीडति लीलाभिर् वराद्भिर् इव चातकः

lolāntaḥpuranārībhiḥ kṛtadolābhir aṅgane / na ca krīḍati līlābhir varādbhir iva cātakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माणिक्यमुक्तासम्प्रोता केयूरकटकावली । नानन्दयति तं राजन् द्यौः पातविवशं यथा

māṇikyamuktāsamprotā keyūrakaṭakāvalī / nānandayati taṃ rājan dyauḥ pātavivaśaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीडद्वधूविलोलेषु वहत्कुसुमवायुषु । लतावलयगेहेषु भवत्य् अतिविषादवान्

krīḍadvadhūviloleṣu vahatkusumavāyuṣu / latāvalayageheṣu bhavaty ativiṣādavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् रम्यम् उचितं स्वादु पेशलं चित्तहारि वा । बाष्पपूरेक्षण इव तेनैव परिखिद्यते

yad ramyam ucitaṃ svādu peśalaṃ cittahāri vā / bāṣpapūrekṣaṇa iva tenaiva parikhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इमा दुःखदायिन्यः प्रस्फुरन्ति पुरोगताः । इति नृत्तविलासेषु कामिनीः परिनिन्दति

kim imā duḥkhadāyinyaḥ prasphuranti purogatāḥ / iti nṛttavilāseṣu kāminīḥ parinindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनं शयनम् पानं विलासं स्नानम् आसनम् । उन्मत्तवेष्टितम् इव नाभिनन्दति निन्दितम्

bhojanaṃ śayanam pānaṃ vilāsaṃ snānam āsanam / unmattaveṣṭitam iva nābhinandati ninditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं सम्पदा किं विपदा किं गेहेन किम् ईहितैः । सर्वम् एवासद् इत्य् उक्त्वा तूष्णीम् एको ऽवतिष्ठते

kiṃ sampadā kiṃ vipadā kiṃ gehena kim īhitaiḥ / sarvam evāsad ity uktvā tūṣṇīm eko 'vatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोदेति परिहासेषु न भोगेषु निमज्जति । न च तिष्ठति कार्येषु मौनम् एवावलम्बते

nodeti parihāseṣu na bhogeṣu nimajjati / na ca tiṣṭhati kāryeṣu maunam evāvalambate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोलालकवल्लर्यो हेलावलितलोचनाः । नानन्दयन्ति तं नार्यो मृग्यो वनतरुं यथा

vilolālakavallaryo helāvalitalocanāḥ / nānandayanti taṃ nāryo mṛgyo vanataruṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्तेषु दिगन्तेषु तीरेषु विपिनेषु च । रतिम् आयात्य् अरण्येषु विक्रीतवद् अजन्तुषु

ekānteṣu diganteṣu tīreṣu vipineṣu ca / ratim āyāty araṇyeṣu vikrītavad ajantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रपानाशनादानपराङ्मुखतया तया । परिव्रड्धर्मिणां राजन् सो ऽनुयाति तपस्विनाम्

vastrapānāśanādānaparāṅmukhatayā tayā / parivraḍdharmiṇāṃ rājan so 'nuyāti tapasvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव वसन् देशे जनशून्ये जनेश्वर । न हसत्य् एकया बुद्ध्या न गायति न रोदिति

eka eva vasan deśe janaśūnye janeśvara / na hasaty ekayā buddhyā na gāyati na roditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः किं करोतीत्य् अपेक्षायाम् आह बद्धपद्मासनः शून्यमना वामकरस्थले । कपोलतलम् आदाय केवलम् परितिष्ठति

punaḥ kiṃ karotīty apekṣāyām āha baddhapadmāsanaḥ śūnyamanā vāmakarasthale / kapolatalam ādāya kevalam paritiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिमानम् उपादत्ते नापि वाञ्छति राजताम् । नोदेति नास्तम् आयाति सुखदुःखानुवृत्तिषु

nābhimānam upādatte nāpi vāñchati rājatām / nodeti nāstam āyāti sukhaduḥkhānuvṛttiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विद्मः किम् असौ जातः किं करोति किम् ईहते । किं ध्यायति किम् आयाति कथं किम् अनुधावति

na vidmaḥ kim asau jātaḥ kiṃ karoti kim īhate / kiṃ dhyāyati kim āyāti kathaṃ kim anudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यहं कृशतां याति प्रत्यहं याति पाण्डुताम् । विरागम् प्रत्यहं याति शरदन्त इव द्रुमः

pratyahaṃ kṛśatāṃ yāti pratyahaṃ yāti pāṇḍutām / virāgam pratyahaṃ yāti śaradanta iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुयातौ तम् एवैतौ राजञ् शत्रुघ्नलक्ष्मणौ । तादृशाव् एव तस्यैव प्रतिबिम्बाव् इव स्थितौ

anuyātau tam evaitau rājañ śatrughnalakṣmaṇau / tādṛśāv eva tasyaiva pratibimbāv iva sthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यै राजभिर् अम्बाभिः स पृष्टो ऽपि पुनः पुनः । उक्त्वा न किञ्चिद् एवेति तूष्णीम् आस्ते निरीहितः

bhṛtyai rājabhir ambābhiḥ sa pṛṣṭo 'pi punaḥ punaḥ / uktvā na kiñcid eveti tūṣṇīm āste nirīhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपातमात्रहृद्येषु मा भोगेषु मनः कृथाः । इति पार्श्वगतम् भव्यम् अनुशास्ति सुहृज्जनम्

āpātamātrahṛdyeṣu mā bhogeṣu manaḥ kṛthāḥ / iti pārśvagatam bhavyam anuśāsti suhṛjjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाविभवरम्यासु स्त्रीषु गोष्ठीकथासु च । पुरःस्थितम् इवास्नेहो नाशम् एवानुपश्यति

nānāvibhavaramyāsu strīṣu goṣṭhīkathāsu ca / puraḥsthitam ivāsneho nāśam evānupaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रीतिमाधुर्यसायासपदसंस्थितिवर्जितैः । चेष्टितैर् एव काकल्या भूयो भूयः प्रगायति

rītimādhuryasāyāsapadasaṃsthitivarjitaiḥ / ceṣṭitair eva kākalyā bhūyo bhūyaḥ pragāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्राड् भवेति पार्श्वस्थं वदन्तम् अनुजीविनम् । प्रलपन्तम् इवोन्मत्तं हसत्य् अन्यमना मुनिः

samrāḍ bhaveti pārśvasthaṃ vadantam anujīvinam / pralapantam ivonmattaṃ hasaty anyamanā muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रोक्तम् आकर्णयति प्रेक्षते न पुरोगतम् । करोत्य् अवज्ञां सर्वत्र सुमहत्य् अपि वस्तुनि

na proktam ākarṇayati prekṣate na purogatam / karoty avajñāṃ sarvatra sumahaty api vastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् आकाशसरोजिन्याम् अप्य् आकाशमहावने । इत्थम् एतत् कथम् इति विस्मयो ऽस्य न जायते

apy ākāśasarojinyām apy ākāśamahāvane / ittham etat katham iti vismayo 'sya na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तामध्यगतस्यापि मनो ऽस्य मदनेषवः । न भेदयन्ति दुर्भेदं धारा इव महोपलम्

kāntāmadhyagatasyāpi mano 'sya madaneṣavaḥ / na bhedayanti durbhedaṃ dhārā iva mahopalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदाम् एकम् आवासम् अभिवाञ्छसि किं धनम् । अनुशास्येति सर्वस्वम् अर्थिने सम्प्रयच्छति

āpadām ekam āvāsam abhivāñchasi kiṃ dhanam / anuśāsyeti sarvasvam arthine samprayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् आपद् इयं संपद् इत्य् अयं कल्पनामयः । मनस्य् अभ्युदितो मोह इति शोकात् प्रगायति

iyam āpad iyaṃ saṃpad ity ayaṃ kalpanāmayaḥ / manasy abhyudito moha iti śokāt pragāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हतो ऽहम् अनाथो ऽहम् इत्य् आक्रन्दपरो ऽपि सन् । न जनो याति वैराग्यं चित्रम् इत्य् एव वक्त्य् असौ

hā hato 'ham anātho 'ham ity ākrandaparo 'pi san / na jano yāti vairāgyaṃ citram ity eva vakty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रघुकाननसालेन रामेण रिपुघातिना । भृशम् इत्थं स्थितेनैव वयं खेदम् उपागताः

raghukānanasālena rāmeṇa ripughātinā / bhṛśam itthaṃ sthitenaiva vayaṃ khedam upāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विद्मः किम् महाबाहो तस्य तादृशचेतसः । कुर्मः कमलपत्राक्ष गतिर् अत्र हि नो भवान्

na vidmaḥ kim mahābāho tasya tādṛśacetasaḥ / kurmaḥ kamalapatrākṣa gatir atra hi no bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानम् अथ वा विप्रम् उपदेष्टारम् अग्रगम् । हसन् पशुम् इवाव्यग्रः सो ऽवधीरयति प्रभो

rājānam atha vā vipram upadeṣṭāram agragam / hasan paśum ivāvyagraḥ so 'vadhīrayati prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्चो ऽयम् इह स्फारं जगन्नाम यद् उत्थितम् । नैतद् वस्तु न चैवाहम् इति निर्णीय संस्थितः

prapañco 'yam iha sphāraṃ jagannāma yad utthitam / naitad vastu na caivāham iti nirṇīya saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारौ नात्मनि नो मित्रे न राज्ये न च मातरि । न संपदापदोर् नान्तस् तस्यास्था न विभोर् बहिः

nārau nātmani no mitre na rājye na ca mātari / na saṃpadāpador nāntas tasyāsthā na vibhor bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्तास्थो निराशो ऽसौ निरीहो ऽसौ निरास्पदः । मोहे न च विमुक्तो ऽसौ तेन तप्यामहे वयम्

nirastāstho nirāśo 'sau nirīho 'sau nirāspadaḥ / mohe na ca vimukto 'sau tena tapyāmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं धनेन किम् अम्बाभिः किं राज्येन किम् ईहया । इति निश्चयवान् अन्तः प्राणत्यागमनाः स्थितः

kiṃ dhanena kim ambābhiḥ kiṃ rājyena kim īhayā / iti niścayavān antaḥ prāṇatyāgamanāḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगेष्व् आयुषि राज्ये च मित्रे पितरि मातरि । परम् उद्वेगम् आयातश् चातको ऽवग्रहे यथा

bhogeṣv āyuṣi rājye ca mitre pitari mātari / param udvegam āyātaś cātako 'vagrahe yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तादृक्स्वभावस्य समग्रविभवान्वितम् । संसारजालम् आभोगि प्रभो प्रतिविषायते

tasya tādṛksvabhāvasya samagravibhavānvitam / saṃsārajālam ābhogi prabho prativiṣāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशः स्यान् महासत्त्वः क इवास्मिन् महीतले । प्रकृते व्यवहारे तं यो निवेशयितुं क्षमः

tādṛśaḥ syān mahāsattvaḥ ka ivāsmin mahītale / prakṛte vyavahāre taṃ yo niveśayituṃ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नो येयम् आयाता शाखाप्रसरशालिनी । आपत् ताम् अलम् उद्धर्तुं समुदेतु दया परा

iti no yeyam āyātā śākhāprasaraśālinī / āpat tām alam uddhartuṃ samudetu dayā parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेन रामभृत्यवचनं समापयति मनसि मोहम् अपास्य महामनाः सकलम् आर्तिमतः किल साधुताम् । सफलतां नयतीह तमो हरन् दिनकरो भुवि भास्करताम् इव

sargāntaślokena rāmabhṛtyavacanaṃ samāpayati manasi moham apāsya mahāmanāḥ sakalam ārtimataḥ kila sādhutām / saphalatāṃ nayatīha tamo haran dinakaro bhuvi bhāskaratām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.