Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 2.1

नारदेनेति महता वचस्य् उक्ते सभागतः । रामम् अग्रगतं प्रीत्या विश्वामित्रो ऽप्य् उवाच ह

nāradeneti mahatā vacasy ukte sabhāgataḥ / rāmam agragataṃ prītyā viśvāmitro 'py uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव राघव नास्त्य् अन्यज् ज्ञेयं ज्ञानवतां वर । स्वयैव सूक्ष्मया बुद्ध्या सर्वं विज्ञातवान् असि

tava rāghava nāsty anyaj jñeyaṃ jñānavatāṃ vara / svayaiva sūkṣmayā buddhyā sarvaṃ vijñātavān asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं मार्जनामात्रं मनाग् एवोपयुज्यते । स्वभावविमले नित्यं सुबुद्धिमकुरे तव

kevalaṃ mārjanāmātraṃ manāg evopayujyate / svabhāvavimale nityaṃ subuddhimakure tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवद्व्यासपुत्रस्य शुकस्येव मतिस् तव । विश्रान्तिमात्रम् एवान्तर् ज्ञातज्ञेयाप्य् अपेक्षते

bhagavadvyāsaputrasya śukasyeva matis tava / viśrāntimātram evāntar jñātajñeyāpy apekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवद्व्यासपुत्रस्य शुकस्य भगवन् कथम् । धियाप्य् आदौ न विश्रान्तं विश्रान्तं च धिया पुनः

bhagavadvyāsaputrasya śukasya bhagavan katham / dhiyāpy ādau na viśrāntaṃ viśrāntaṃ ca dhiyā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मोदन्तसमं राम वर्ण्यमानम् इमं मया । शृणु व्यासात्मजोदन्तं जन्मनाम् अन्तकारणम्

ātmodantasamaṃ rāma varṇyamānam imaṃ mayā / śṛṇu vyāsātmajodantaṃ janmanām antakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयम् अञ्जनवर्णाभो निविष्टो हेमविष्टरे । पार्श्वे तव पितुर् व्यासो भगवान् भास्करद्युतिः

yo 'yam añjanavarṇābho niviṣṭo hemaviṣṭare / pārśve tava pitur vyāso bhagavān bhāskaradyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याभूद् इन्दुवदनस् तनयो नयकोविदः । शुको नाम महाप्राज्ञो यज्ञो मूर्त्येव संस्थितः

asyābhūd induvadanas tanayo nayakovidaḥ / śuko nāma mahāprājño yajño mūrtyeva saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविचारयतो लोकयात्राम् अलम् इमां हृदि । तवेव किल तस्यापि विवेक उदभूद् भृशम्

pravicārayato lokayātrām alam imāṃ hṛdi / taveva kila tasyāpi viveka udabhūd bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनासौ स्वविवेकेन स्वयम् एव महामते । विचार्य सुचिरं चारु यत् सत्यं तद् अवाप्तवान्

tenāsau svavivekena svayam eva mahāmate / vicārya suciraṃ cāru yat satyaṃ tad avāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं प्राप्ते परे वस्तुन्य् अविश्रान्तमनास् ततः । नेदं वस्त्व् इति विश्वासं नासाव् आत्मन्य् उपाययौ

svayaṃ prāpte pare vastuny aviśrāntamanās tataḥ / nedaṃ vastv iti viśvāsaṃ nāsāv ātmany upāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं विररामास्य चेतो विगतचापलम् । भोगेभ्यो भूरिभङ्गेभ्यो धराद्भ्य इव चातकः

kevalaṃ virarāmāsya ceto vigatacāpalam / bhogebhyo bhūribhaṅgebhyo dharādbhya iva cātakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा सो ऽमलप्रज्ञो मेराव् एकान्तसंस्थितम् । पप्रच्छ पितरं भक्त्या कृष्णद्वैपायनं मुनिम्

ekadā so 'malaprajño merāv ekāntasaṃsthitam / papraccha pitaraṃ bhaktyā kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसाराडम्बरम् इदं कथम् अभ्युत्थितं मुने । कथं च प्रशमं याति कियत् कस्य कदेति च

saṃsārāḍambaram idaṃ katham abhyutthitaṃ mune / kathaṃ ca praśamaṃ yāti kiyat kasya kadeti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टेन मुनिना व्यासेनाखिलम् आत्मजे । यथावद् अमलं प्रोक्तं वक्तव्यं विदितात्मना

iti pṛṣṭena muninā vyāsenākhilam ātmaje / yathāvad amalaṃ proktaṃ vaktavyaṃ viditātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञासिषं पूर्वम् एतद् अहम् इत्य् अथ तत्पितुः । स शुकश् शुद्धया बुद्ध्या न वाक्यं बह्व् अमन्यत

ajñāsiṣaṃ pūrvam etad aham ity atha tatpituḥ / sa śukaś śuddhayā buddhyā na vākyaṃ bahv amanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासो ऽपि भगवान् बुद्ध्वा पुत्राभिप्रायम् ईदृशम् । प्रत्युवाच पुनः पुत्रं नाहं जानामि तत्त्वतः

vyāso 'pi bhagavān buddhvā putrābhiprāyam īdṛśam / pratyuvāca punaḥ putraṃ nāhaṃ jānāmi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनको नाम भूपालो विद्यते वसुधातले । यथावद् वेत्त्य् असौ वेद्यं तस्मात् सर्वम् अवाप्स्यसि

janako nāma bhūpālo vidyate vasudhātale / yathāvad vetty asau vedyaṃ tasmāt sarvam avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रेत्य् उक्तश् शुकः प्रायात् सुमेरोर् वसुधातलम् । विदेहनगरीं प्राप जनकेनाभिपालिताम्

pitrety uktaś śukaḥ prāyāt sumeror vasudhātalam / videhanagarīṃ prāpa janakenābhipālitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवेदितो ऽसौ याष्टीकैर् जनकाय महात्मने । द्वारि व्याससुतो राजञ् शुको ऽत्र स्थितवान् इति

āvedito 'sau yāṣṭīkair janakāya mahātmane / dvāri vyāsasuto rājañ śuko 'tra sthitavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिज्ञासार्थं शुकस्यासाव् आस्ताम् एवेत्य् अवज्ञया । उक्त्वा बभूव जनकस् तूष्णीं सप्तदिनान्य् अपि

jijñāsārthaṃ śukasyāsāv āstām evety avajñayā / uktvā babhūva janakas tūṣṇīṃ saptadināny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवेशयाम् आस जनकश् शुकम् अङ्गनम् । तत्राहानि स सप्तैव तथैवावसद् उन्मनाः

tataḥ praveśayām āsa janakaś śukam aṅganam / tatrāhāni sa saptaiva tathaivāvasad unmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रवेशयाम् आस जनको ऽन्तःपुरं शुकम् । राजा न दृश्यते तावद् इति सप्तदिनानि तम्

atha praveśayām āsa janako 'ntaḥpuraṃ śukam / rājā na dṛśyate tāvad iti saptadināni tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोन्मदाभिः कान्ताभिर् भोजनैर् भोगसञ्चयैः । जनको लालयाम् आस शुकं शशिसमाननम्

tatronmadābhiḥ kāntābhir bhojanair bhogasañcayaiḥ / janako lālayām āsa śukaṃ śaśisamānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते भोगास् तानि दुःखानि व्यासपुत्रस्य तन् मनः । न जह्रुर् मन्दपवनो बद्धपीठम् यथाचलम्

te bhogās tāni duḥkhāni vyāsaputrasya tan manaḥ / na jahrur mandapavano baddhapīṭham yathācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं सशमस् स्वच्छो मौनी मुदितमानसः । अतिष्ठद् अत्र स शुकस् सम्पूर्ण इव चन्द्रमाः

kevalaṃ saśamas svaccho maunī muditamānasaḥ / atiṣṭhad atra sa śukas sampūrṇa iva candramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिज्ञातस्वभावं तं शुकं स जनको नृपः । आनीय मुदितात्मानम् अवलोक्य ननाम ह

parijñātasvabhāvaṃ taṃ śukaṃ sa janako nṛpaḥ / ānīya muditātmānam avalokya nanāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्शेषितजगत्कार्य प्राप्ताखिलमनोरथ । किम् ईप्सितं तवेत्य् आशु कृतस्वागतम् आह तम्

niśśeṣitajagatkārya prāptākhilamanoratha / kim īpsitaṃ tavety āśu kṛtasvāgatam āha tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसाराडम्बरम् इदं कथम् अभ्युत्थितं गुरो । कथं प्रशमम् आयाति यथावत् कथयाशु मे

saṃsārāḍambaram idaṃ katham abhyutthitaṃ guro / kathaṃ praśamam āyāti yathāvat kathayāśu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनकेनेति पृष्टेन शुकस्य कथितं तथा । तद् एव यत् पुरा प्रोक्तं तस्य पित्रा महात्मना

janakeneti pṛṣṭena śukasya kathitaṃ tathā / tad eva yat purā proktaṃ tasya pitrā mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् एव मया पूर्वम् एतज् ज्ञातं विवेकतः । एतावद् एव पृष्टेन पित्रा मे समुदाहृतम्

svayam eva mayā pūrvam etaj jñātaṃ vivekataḥ / etāvad eva pṛṣṭena pitrā me samudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवताप्य् एष एवार्थः कथितो वाग्विदां वर । एष एव च वाक्यार्थश् शास्त्रेषु परिदृश्यते

bhavatāpy eṣa evārthaḥ kathito vāgvidāṃ vara / eṣa eva ca vākyārthaś śāstreṣu paridṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथायं स्वविकल्पोत्थस् स्वविकल्पपरिक्षयात् । क्षीयते दग्धसंसारो निस्सार इति निश्चयः

yathāyaṃ svavikalpotthas svavikalpaparikṣayāt / kṣīyate dagdhasaṃsāro nissāra iti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् किम् एतन् महाबाहो सत्यं ब्रूहि ममामलम् । त्वत्तो विश्रामम् आप्नोति चेतो मा भ्रमताज् जगत्

tat kim etan mahābāho satyaṃ brūhi mamāmalam / tvatto viśrāmam āpnoti ceto mā bhramatāj jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातः परतरः कश्चिन् निश्चयो ऽस्त्य् अपरो मुने । स्वयम् एतत् त्वया ज्ञातं गुरुतश् च पुनश् श्रुतम्

nātaḥ parataraḥ kaścin niścayo 'sty aparo mune / svayam etat tvayā jñātaṃ gurutaś ca punaś śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्युच्छिन्नश् चिदात्मैकः पुमान् अस्तीह नेतरत् । स सङ्कल्पवशाद् बद्धो निस्सङ्कल्पश् च मुच्यते

avyucchinnaś cidātmaikaḥ pumān astīha netarat / sa saṅkalpavaśād baddho nissaṅkalpaś ca mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन त्व् एतत् स्फुटं ज्ञातं ज्ञेयं तस्य महात्मनः । भोगेभ्यो विरतिर् जाता दृश्याद् वा सकलाद् इह

yena tv etat sphuṭaṃ jñātaṃ jñeyaṃ tasya mahātmanaḥ / bhogebhyo viratir jātā dṛśyād vā sakalād iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव चालं महावीर मतिर् विरतिम् आगता । भोगेभ्यो दीर्घरोगेभ्यः किम् अन्यत् परिपृच्छसि

tava cālaṃ mahāvīra matir viratim āgatā / bhogebhyo dīrgharogebhyaḥ kim anyat paripṛcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तथा पूर्णता जाता सर्वज्ञानमहानिधेः । तिष्ठतस् तपसि स्फारे पितुस् तव यथा तव

na tathā pūrṇatā jātā sarvajñānamahānidheḥ / tiṣṭhatas tapasi sphāre pitus tava yathā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासाद् अधिक एवाहं व्यासशिष्यो ऽपि तत्सुतः । भोगेच्छातानवेनेह मत्तो ऽप्य् अभ्यधिको भवान्

vyāsād adhika evāhaṃ vyāsaśiṣyo 'pi tatsutaḥ / bhogecchātānaveneha matto 'py abhyadhiko bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं प्राप्तव्यम् अखिलं भवता पूर्णचेतसा । न दृश्ये पतसि ब्रह्मन् मुक्तस् त्वं भ्रान्तिम् उत्सृज

prāptaṃ prāptavyam akhilaṃ bhavatā pūrṇacetasā / na dṛśye patasi brahman muktas tvaṃ bhrāntim utsṛja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुशिष्टस् स इत्य् एवं जनकेन महात्मना । विशश्राम शुकस् तूष्णीं स्वच्छे परमवस्तुनि

anuśiṣṭas sa ity evaṃ janakena mahātmanā / viśaśrāma śukas tūṣṇīṃ svacche paramavastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतशोकभयायासो निरीहश् छिन्नसंशयः । जगाम शिखरं मेरोस् समाध्यर्थम् अनिन्दितम्

vītaśokabhayāyāso nirīhaś chinnasaṃśayaḥ / jagāma śikharaṃ meros samādhyartham aninditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वर्षसहस्राणि निर्विकल्पसमाधिना । दश स्थित्वा शशामासाव् आत्मन्य् अस्नेहदीपवत्

tatra varṣasahasrāṇi nirvikalpasamādhinā / daśa sthitvā śaśāmāsāv ātmany asnehadīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपगतकलनाकलङ्कशुद्धस् स्वयम् अमलात्मनि पावने पदे ऽसौ । सलिलकण इवाम्बुधौ महात्मा विगलितभेदम् अथैकतां जगाम

vyapagatakalanākalaṅkaśuddhas svayam amalātmani pāvane pade 'sau / salilakaṇa ivāmbudhau mahātmā vigalitabhedam athaikatāṃ jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.