Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 2.13

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां मुमुक्षुप्रकरणे द्वादशः सर्गः ॥ २,१२ ॥ ॐ पूर्वोक्तां दृष्टिम् अनूद्य तदवष्टंभेन सुबुद्धीनां विचरणं कथयति एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य पुष्टात्मानः सुबुद्धयः । विचरन्त्य् असमुन्नद्धा महान्तो ऽभ्युदिता इव

iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ mumukṣuprakaraṇe dvādaśaḥ sargaḥ || 2,12 || oṃ pūrvoktāṃ dṛṣṭim anūdya tadavaṣṭaṃbhena subuddhīnāṃ vicaraṇaṃ kathayati etāṃ dṛṣṭim avaṣṭabhya puṣṭātmānaḥ subuddhayaḥ / vicaranty asamunnaddhā mahānto 'bhyuditā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शोचन्ति न याचन्ते न वाञ्छन्ति शुभाशुभम् । सर्वम् एव च कुर्वन्ति कुर्वन्ति न च किंचन

na śocanti na yācante na vāñchanti śubhāśubham / sarvam eva ca kurvanti kurvanti na ca kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थम् एवावतिष्ठन्ति स्वस्थं कुर्वन्ति यान्ति च । हेयोपादेयतापक्षरहिताः स्वात्मनि स्थिताः

svastham evāvatiṣṭhanti svasthaṃ kurvanti yānti ca / heyopādeyatāpakṣarahitāḥ svātmani sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयान्ति च न चायान्ति वनं यान्ति न यान्ति च । न कुर्वन्त्य् अपि कुर्वन्ति न वदन्ति वदन्ति च

āyānti ca na cāyānti vanaṃ yānti na yānti ca / na kurvanty api kurvanti na vadanti vadanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये केचन समारम्भा याश् च काश्चन दृष्टयः । हेयादेयदृशो यास् ताः क्षीयन्ते ऽधिगते पदे

ye kecana samārambhā yāś ca kāścana dṛṣṭayaḥ / heyādeyadṛśo yās tāḥ kṣīyante 'dhigate pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्यक्तसमस्तेहं मनो मधुरवृत्तिमत् । सर्वतः सुखम् अभ्येति चन्द्रबिम्ब इव स्थितम्

parityaktasamastehaṃ mano madhuravṛttimat / sarvataḥ sukham abhyeti candrabimba iva sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि निर्मननारम्भम् अप्य् अस्ताखिलकौतुकम् । आत्मन्य् एव न मात्य् अन्तर् इन्दाव् इव रसायनम्

api nirmananārambham apy astākhilakautukam / ātmany eva na māty antar indāv iva rasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न करोतीन्द्रजालानि नानुधावति वासनाम् । बालचापलम् उत्सृज्य पूर्णम् एव विराजते

na karotīndrajālāni nānudhāvati vāsanām / bālacāpalam utsṛjya pūrṇam eva virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वावलोकनस्यैव पूर्वोक्तासु वृत्तिषु कारणत्वं गद्येन कथयति एवंविधा हि वृत्तय आत्मतत्त्वावलोकनाल् लभ्यन्ते । नान्यतस् । तस्माद् विचारेणात्मैवान्वेष्टव्य उपासनीयो ज्ञातव्यो यावज्जीवं पुरुषेन नेतरद् इति

ātmatattvāvalokanasyaiva pūrvoktāsu vṛttiṣu kāraṇatvaṃ gadyena kathayati evaṃvidhā hi vṛttaya ātmatattvāvalokanāl labhyante | nānyatas | tasmād vicāreṇātmaivānveṣṭavya upāsanīyo jñātavyo yāvajjīvaṃ puruṣena netarad iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् आत्मावलोकनं कर्तव्यत्वेन त्वया प्रतिपादितं । तदवलोकनं कथं सेत्स्यतीत्य् । अत्र पद्येनाह स्वानुभूतेः सुशास्त्रस्य गुरोश् चैवैकवाक्यता । यत्राभ्यासेन तेनात्मा सन्ततेनावलोक्यते

nanv ātmāvalokanaṃ kartavyatvena tvayā pratipāditaṃ | tadavalokanaṃ kathaṃ setsyatīty | atra padyenāha svānubhūteḥ suśāstrasya guroś caivaikavākyatā / yatrābhyāsena tenātmā santatenāvalokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवहेलितशास्त्रार्थैर् अवज्ञातमहाजनैः । कष्टाम् अप्य् आपदं प्राप्तो न मूढैः समताम् इयात्

avahelitaśāstrārthair avajñātamahājanaiḥ / kaṣṭām apy āpadaṃ prāpto na mūḍhaiḥ samatām iyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्प्रसङ्गेन मौर्ख्यं निन्दति न व्याधिर् न विषं नापत् तथा नामास्ति भूतले । खेदाय स्वशरीरस्थं मौर्ख्यम् एव यथा नृणाम्

etatprasaṅgena maurkhyaṃ nindati na vyādhir na viṣaṃ nāpat tathā nāmāsti bhūtale / khedāya svaśarīrasthaṃ maurkhyam eva yathā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचित्संस्कृतबुद्धीनां श्रव्यं शास्त्रम् इदं यथा । मौर्ख्यापहं तथा शास्त्रम् अन्यद् अस्ति न किंचन

kiṃcitsaṃskṛtabuddhīnāṃ śravyaṃ śāstram idaṃ yathā / maurkhyāpahaṃ tathā śāstram anyad asti na kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं श्रव्यं सुखकरं कथादृष्टान्तसुन्दरम् । अविरुद्धम् अशेषेण शास्त्रवाक्यार्थबन्धुना

idaṃ śravyaṃ sukhakaraṃ kathādṛṣṭāntasundaram / aviruddham aśeṣeṇa śāstravākyārthabandhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदो या दुरुत्तारा याश् च तुच्छाः कुयोनयः । तास् ता मौर्ख्यात् प्रसूयन्ते खदिरात् कण्ठका इव

āpado yā duruttārā yāś ca tucchāḥ kuyonayaḥ / tās tā maurkhyāt prasūyante khadirāt kaṇṭhakā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं शरावहस्तस्य चण्डालागारवीथिषु । भिक्षार्थम् अटनं राम न मौर्ख्यहतजीवितम्

varaṃ śarāvahastasya caṇḍālāgāravīthiṣu / bhikṣārtham aṭanaṃ rāma na maurkhyahatajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमम् आलोकम् आसाद्य मोक्षोपायमयं जनः । अन्धताम् एति न पुनः कश्चिन् मोहतमस्य् अपि

imam ālokam āsādya mokṣopāyamayaṃ janaḥ / andhatām eti na punaḥ kaścin mohatamasy api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन् नयति संकोचं तृष्णा श्यामा नराम्बुजम् । यावद् विवेकसूर्यस्य नोदिता विमला प्रभा

tāvan nayati saṃkocaṃ tṛṣṇā śyāmā narāmbujam / yāvad vivekasūryasya noditā vimalā prabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारदुःखमोक्षार्थं मादृशैः सह बन्धुभिः । स्वरूपम् आत्मनो ज्ञात्वा गुरुशास्त्रप्रमाणतः

saṃsāraduḥkhamokṣārthaṃ mādṛśaiḥ saha bandhubhiḥ / svarūpam ātmano jñātvā guruśāstrapramāṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्ताश् चरन्तीह यथा हरिहरादयः । यथा ब्रह्मर्षयश् चान्ये तथा विहर राघव

jīvanmuktāś carantīha yathā hariharādayaḥ / yathā brahmarṣayaś cānye tathā vihara rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तानीह दुःखानि सुखं क्षणलवोपमम् । नातः सुखेषु बध्नीयाद् दृष्टिं दुःखानुबन्धिषु

anantānīha duḥkhāni sukhaṃ kṣaṇalavopamam / nātaḥ sukheṣu badhnīyād dṛṣṭiṃ duḥkhānubandhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः किं कार्यम् इत्य् । अत्राह यद् अनन्तम् अनायासं तत् पदं सारसिद्धये । साधनीयं प्रयत्नेन पुरुषेण विजानता

punaḥ kiṃ kāryam ity | atrāha yad anantam anāyāsaṃ tat padaṃ sārasiddhaye / sādhanīyaṃ prayatnena puruṣeṇa vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एव पुरुषार्थस्य भाजनं पुरुषोत्तमाः । अनुत्तमपदालम्बि मनो येषां गतज्वरम्

ta eva puruṣārthasya bhājanaṃ puruṣottamāḥ / anuttamapadālambi mano yeṣāṃ gatajvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभोगाशनमात्रेषु राज्यादिषु सुखेषु ये । संतुष्टा दुष्टमनसो विद्धि तान् अन्धदुन्दुभान्

saṃbhogāśanamātreṣu rājyādiṣu sukheṣu ye / saṃtuṣṭā duṣṭamanaso viddhi tān andhadundubhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये शठेषु दुरन्तेषु दुष्कृतारम्भशालिषु । द्विषत्सु मित्ररूपेषु भक्ता वै भोगभोगिषु

ye śaṭheṣu duranteṣu duṣkṛtārambhaśāliṣu / dviṣatsu mitrarūpeṣu bhaktā vai bhogabhogiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते यान्ति दुर्गमाद् दुर्गं दुःखाद् दुःखं भयाद् भयम् । नरकान् नरकं मूढा मोहमन्थरबुद्धयः

te yānti durgamād durgaṃ duḥkhād duḥkhaṃ bhayād bhayam / narakān narakaṃ mūḍhā mohamantharabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परविनाशोत्के श्रेयस्यौ न कदाचन । सुखदुःखदशे राम तडित्प्रसरभङ्गुरे

parasparavināśotke śreyasyau na kadācana / sukhaduḥkhadaśe rāma taḍitprasarabhaṅgure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये विरक्ता महात्मानः सुविविक्ता भवादृशः । पुरुषान् विद्धि तान् वन्द्यान् भोगमोक्षैकभागिनः

ye viraktā mahātmānaḥ suviviktā bhavādṛśaḥ / puruṣān viddhi tān vandyān bhogamokṣaikabhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकं परम् आश्रित्य वैराग्याभ्यासयोगतः । संसारसरितं घोराम् इमाम् आपदम् उत्तरेत्

vivekaṃ param āśritya vairāgyābhyāsayogataḥ / saṃsārasaritaṃ ghorām imām āpadam uttaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सुप्तव्यं तु संसारमायास्व् इह हि जानता । विषमूर्च्छनसंमोहदायिनीषु विवेकिना

na suptavyaṃ tu saṃsāramāyāsv iha hi jānatā / viṣamūrcchanasaṃmohadāyinīṣu vivekinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारम् इमम् आसाद्य यस् तिष्ठत्य् अवहेलया । ज्वलितस्य गृहस्योच्चैः शेते तार्णस्य सो ऽन्तरे

saṃsāram imam āsādya yas tiṣṭhaty avahelayā / jvalitasya gṛhasyoccaiḥ śete tārṇasya so 'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् प्राप्य न निवर्तन्ते यद् आसाद्य न शोच्यते । तत् पदं शेमुषीलभ्यम् अस्त्य् एवात्र न संशयः

yat prāpya na nivartante yad āsādya na śocyate / tat padaṃ śemuṣīlabhyam asty evātra na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु यदि तत् पदं नास्ति तत् किं शेमुष्या लभ्यते इत्य् । अत्राह नास्ति चेत् तद् विचारेण दोषः को भवतां भवेत् । अस्ति चेत् तत् समुत्तीर्णा भविष्यथ भवार्णवात्

nanu yadi tat padaṃ nāsti tat kiṃ śemuṣyā labhyate ity | atrāha nāsti cet tad vicāreṇa doṣaḥ ko bhavatāṃ bhavet / asti cet tat samuttīrṇā bhaviṣyatha bhavārṇavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिः पुरुषस्येह मोक्षोपायविचारणे । यदा भवत्य् आशु तदा मोक्षभागी स उच्यते

pravṛttiḥ puruṣasyeha mokṣopāyavicāraṇe / yadā bhavaty āśu tadā mokṣabhāgī sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपायि निराशङ्कं स्वास्थ्यं विगतविभ्रमम् । न विना केवलीभावं विद्यते भुवनत्रये

anapāyi nirāśaṅkaṃ svāsthyaṃ vigatavibhramam / na vinā kevalībhāvaṃ vidyate bhuvanatraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्राप्ताव् उत्तमप्राप्तौ न क्लेश उपयुज्यते । न मित्राण्य् उपकुर्वन्ति न धनानि न बान्धवाः

tatprāptāv uttamaprāptau na kleśa upayujyate / na mitrāṇy upakurvanti na dhanāni na bāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हस्तपादचलनं न देशान्तरसंगमः । क्लेशातिशयसाध्यो वा न तीर्थायतनाश्रयः

na hastapādacalanaṃ na deśāntarasaṃgamaḥ / kleśātiśayasādhyo vā na tīrthāyatanāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषार्थैकसाध्येन वासनैकार्थकर्मणा । केवलं तन् मनोमात्रजयेनासाद्यते पदम्

puruṣārthaikasādhyena vāsanaikārthakarmaṇā / kevalaṃ tan manomātrajayenāsādyate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकमात्रसाध्यं तद्विचारैकान्तनिश्चयम् । त्यजता दुःखजालानि नरेण तद् अवाप्यते

vivekamātrasādhyaṃ tadvicāraikāntaniścayam / tyajatā duḥkhajālāni nareṇa tad avāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखसेव्यासनस्थेन तद्विचारवता स्वयम् । न शोच्यते पदं प्राप्य न च भूयो ऽभिजायते

sukhasevyāsanasthena tadvicāravatā svayam / na śocyate padaṃ prāpya na ca bhūyo 'bhijāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् समस्तसुखासारसीमान्तं साधवो विदुः । तद् अनुत्तमनिष्ष्यन्दं परम् आहू रसायनम्

tat samastasukhāsārasīmāntaṃ sādhavo viduḥ / tad anuttamaniṣṣyandaṃ param āhū rasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयित्वात् सर्वभावानां स्वर्गमानुष्ययोर् द्वयोः । सुखं नास्त्य् एव सलिलं मृगतृष्णास्व् इवैतयोः

kṣayitvāt sarvabhāvānāṃ svargamānuṣyayor dvayoḥ / sukhaṃ nāsty eva salilaṃ mṛgatṛṣṇāsv ivaitayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो मनोजयश् चिन्त्यः शमसंतोषसाधनः । अनन्तशमसंभोगस् तस्माद् आनन्द आप्यते

ato manojayaś cintyaḥ śamasaṃtoṣasādhanaḥ / anantaśamasaṃbhogas tasmād ānanda āpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवता गच्छता चैव भ्रमता पतता तथा । रक्षसा दानवेनापि देवेन पुरुषेण वा

jīvatā gacchatā caiva bhramatā patatā tathā / rakṣasā dānavenāpi devena puruṣeṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःप्रशमनोद्भूतं तत् प्राप्य परमं सुखं । विकासिशमपुष्पस्य विवेकोच्चतरोः फलम्

manaḥpraśamanodbhūtaṃ tat prāpya paramaṃ sukhaṃ / vikāsiśamapuṣpasya vivekoccataroḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहारपरेणापि कार्यवृन्दम् अचिन्वता । भानुनेवाम्बरस्थेन नोज्झ्यते न च वाञ्छ्यते

vyavahārapareṇāpi kāryavṛndam acinvatā / bhānunevāmbarasthena nojjhyate na ca vāñchyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः प्रशान्तम् अत्यच्छं विश्रान्तं गतविभ्रमम् । अनीहं विगताभीष्टं नाभिवाञ्छति नोज्झति

manaḥ praśāntam atyacchaṃ viśrāntaṃ gatavibhramam / anīhaṃ vigatābhīṣṭaṃ nābhivāñchati nojjhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वतरं प्रकृतानां शमादिद्वारपालानां निर्णयं प्रस्तौति मोक्षद्वारे द्वारपालान् इमाञ् शृणु यथाक्रमम् । येषाम् एकतमासक्त्या मोक्षद्वारे प्रविश्यते

pūrvataraṃ prakṛtānāṃ śamādidvārapālānāṃ nirṇayaṃ prastauti mokṣadvāre dvārapālān imāñ śṛṇu yathākramam / yeṣām ekatamāsaktyā mokṣadvāre praviśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि प्रथमोद्दिष्टं शमं निरूपयति दुःखदोषदशा दीर्घा संसारमरुमण्डली । जन्तोः शीतलताम् एति शीतलेन शमाम्बुना

tatrāpi prathamoddiṣṭaṃ śamaṃ nirūpayati duḥkhadoṣadaśā dīrghā saṃsāramarumaṇḍalī / jantoḥ śītalatām eti śītalena śamāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमेनासाद्यते श्रेयः शमो हि परमं पदम् । शमः शिवं शमः शान्तिः शमो भ्रान्तिनिवारणम्

śamenāsādyate śreyaḥ śamo hi paramaṃ padam / śamaḥ śivaṃ śamaḥ śāntiḥ śamo bhrāntinivāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसः प्रशमतृप्तस्य शीतलाच्छतरात्मनः । शमतोषितचित्तस्य शत्रुर् अप्य् एति मित्रताम्

puṃsaḥ praśamatṛptasya śītalācchatarātmanaḥ / śamatoṣitacittasya śatrur apy eti mitratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमचन्द्रमसा येषाम् आशयः समलंकृतः । क्षीराब्धीनाम् इवोदेति तेषां परमशुद्धता

śamacandramasā yeṣām āśayaḥ samalaṃkṛtaḥ / kṣīrābdhīnām ivodeti teṣāṃ paramaśuddhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्कुशेशयकोशेषु येषां शमकुशेशयम् । सतां विकसितं ते हि द्विहृत्पद्माः समा हरेः

hṛtkuśeśayakośeṣu yeṣāṃ śamakuśeśayam / satāṃ vikasitaṃ te hi dvihṛtpadmāḥ samā hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमश्रीः शोभते येषां मुखेन्दाव् अकलङ्किते । ते ऽमी कुलेन्दवो वन्द्याः सौन्दर्यविजितेन्दवः

śamaśrīḥ śobhate yeṣāṃ mukhendāv akalaṅkite / te 'mī kulendavo vandyāḥ saundaryavijitendavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्योदरवर्तिन्यो नानन्दाय तथा श्रियः । साम्राज्यसंपत्प्रतिमा यथा शमविभूतयः

trailokyodaravartinyo nānandāya tathā śriyaḥ / sāmrājyasaṃpatpratimā yathā śamavibhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि दुःखानि यास् तृष्णा दुःसहा ये दुराधयः । तत् सर्वं शान्तचेतस्सु तमो ऽर्केष्व् इव नश्यति

yāni duḥkhāni yās tṛṣṇā duḥsahā ye durādhayaḥ / tat sarvaṃ śāntacetassu tamo 'rkeṣv iva naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो हि सर्वभूतानां प्रसादम् अनुगच्छति । न तथेन्दौ यथा शान्ते जने जनितकौतुकम्

mano hi sarvabhūtānāṃ prasādam anugacchati / na tathendau yathā śānte jane janitakautukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमशालिनि सौहार्दवति सर्वेषु जन्तुषु । सुजने परमं तत्त्वं स्वयम् एव प्रसीदति

śamaśālini sauhārdavati sarveṣu jantuṣu / sujane paramaṃ tattvaṃ svayam eva prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरीव परं यान्ति विषमाणि मृदूनि च । विश्वासम् इह भूतानि सर्वाणि शमशालिनि

mātarīva paraṃ yānti viṣamāṇi mṛdūni ca / viśvāsam iha bhūtāni sarvāṇi śamaśālini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रसायनपानेन न लक्ष्म्यालिङ्गनेन च । तथा सुखम् अवाप्नोति शमेनान्तर् यथा जनः

na rasāyanapānena na lakṣmyāliṅganena ca / tathā sukham avāpnoti śamenāntar yathā janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाधिव्याधिवलितं क्रान्तं तृष्णावरत्रया । मनः शमामृतासेकैः समाश्वासय राघव

sarvādhivyādhivalitaṃ krāntaṃ tṛṣṇāvaratrayā / manaḥ śamāmṛtāsekaiḥ samāśvāsaya rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् करोषि यद् अश्नासि शमशीतलया धिया । तत् ते ऽतिस्वदते स्वादु नेतरत् तात मानसे

yat karoṣi yad aśnāsi śamaśītalayā dhiyā / tat te 'tisvadate svādu netarat tāta mānase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमामृतरसास्नातं मनो याम् एति निर्वृतिम् । छिन्नान्य् अपि तयाङ्गानि मन्ये रोहन्ति राघव

śamāmṛtarasāsnātaṃ mano yām eti nirvṛtim / chinnāny api tayāṅgāni manye rohanti rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पिशाचा न रक्षांसि न दैत्या न च शत्रवः । न च व्याघ्रभुजङ्गाद्या द्विषन्ति शमशालिनम्

na piśācā na rakṣāṃsi na daityā na ca śatravaḥ / na ca vyāghrabhujaṅgādyā dviṣanti śamaśālinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसंनद्धसमस्ताङ्गं प्रशमामृतवर्मणा । वेधयन्ति न दुःखानि शरा वज्रशिलां इव

susaṃnaddhasamastāṅgaṃ praśamāmṛtavarmaṇā / vedhayanti na duḥkhāni śarā vajraśilāṃ iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तथा राजते राजा मान्यान्तःपुरसंस्थितः । समया स्वस्थया वृत्त्या यथोपशमशोभितः

na tathā rājate rājā mānyāntaḥpurasaṃsthitaḥ / samayā svasthayā vṛttyā yathopaśamaśobhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणात् प्रियतरं दृष्ट्वा तुष्टिम् एति न तां जनः । याम् आयाति जनं शान्तम् अवलोक्य समाशयम्

prāṇāt priyataraṃ dṛṣṭvā tuṣṭim eti na tāṃ janaḥ / yām āyāti janaṃ śāntam avalokya samāśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समया शमशालिन्या वृत्त्या यः साधु वर्तते । अभिनन्दितया लोके जीवतीह स नेतरः

samayā śamaśālinyā vṛttyā yaḥ sādhu vartate / abhinanditayā loke jīvatīha sa netaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुद्धतमनाः शान्तः साधु कर्म करोति यत् । तत् सर्वम् अभिनन्दन्ति तस्येमा भूतजातयः

anuddhatamanāḥ śāntaḥ sādhu karma karoti yat / tat sarvam abhinandanti tasyemā bhūtajātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तस्वरूपनिर्णयद्वारेण शमस्वरूपं निश्चिनोति श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा शुभाशुभम् । न हृष्यति ग्लायति यः स शान्त इति कथ्यते

śāntasvarūpanirṇayadvāreṇa śamasvarūpaṃ niścinoti śrutvā spṛṣṭvā ca dṛṣṭvā ca bhuktvā ghrātvā śubhāśubham / na hṛṣyati glāyati yaḥ sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः समः सर्वभावेषु नाभिवाञ्छति नोज्झति । जित्वेन्द्रियाणि यत्नेन स शान्त इति कथ्यते

yaḥ samaḥ sarvabhāveṣu nābhivāñchati nojjhati / jitvendriyāṇi yatnena sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुषारकरबिम्बाच्छं मनो यस्य निराकुलम् । मरणोत्सवयुद्धेषु स शान्त इति कथ्यते

tuṣārakarabimbācchaṃ mano yasya nirākulam / maraṇotsavayuddheṣu sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितो ऽपि न स्थित इव न हृष्यति न कुप्यति । यः सुषुप्तमनाः स्वस्थः स शान्त इति कथ्यते

sthito 'pi na sthita iva na hṛṣyati na kupyati / yaḥ suṣuptamanāḥ svasthaḥ sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतस्यन्दसुभगा यस्य सर्वजनं प्रति । दृष्टिः प्रसरति प्रीता स शान्त इति कथ्यते

amṛtasyandasubhagā yasya sarvajanaṃ prati / dṛṣṭiḥ prasarati prītā sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टावदातया बुद्ध्या यथैवान्तस् तथा बहिः । दृश्यन्ते यस्य कार्याणि स शान्त इति कथ्यते

spaṣṭāvadātayā buddhyā yathaivāntas tathā bahiḥ / dṛśyante yasya kāryāṇi sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् आपत्सु दुरन्तासु कल्पान्तेषु दहत्स्व् अपि । तुच्छेहं न मनो यस्य स शान्त इति कथ्यते

apy āpatsu durantāsu kalpānteṣu dahatsv api / tucchehaṃ na mano yasya sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽन्तः शीतलतां यातो यो भावेषु न मज्जति । व्यवहारी न संमूढः स शान्त इति कथ्यते

yo 'ntaḥ śītalatāṃ yāto yo bhāveṣu na majjati / vyavahārī na saṃmūḍhaḥ sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशसदृशी यस्य नित्यं स्वव्यवहारिणः । कलङ्कम् एति न मतिः स शान्त इति कथ्यते

ākāśasadṛśī yasya nityaṃ svavyavahāriṇaḥ / kalaṅkam eti na matiḥ sa śānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्विषु बहुज्ञेषु याजकेषु नृपेषु च । बलवत्सु गुणाढ्येषु शमवान् एव राजते

tapasviṣu bahujñeṣu yājakeṣu nṛpeṣu ca / balavatsu guṇāḍhyeṣu śamavān eva rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमसंसक्तमनसां महतां गुणशालिनाम् । उदेति निर्वृतिश् चित्ताज् ज्योत्स्नेव हिमरोचिषः

śamasaṃsaktamanasāṃ mahatāṃ guṇaśālinām / udeti nirvṛtiś cittāj jyotsneva himarociṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीमान्तो गुणपूगानां पौरुषैकान्तभूषणम् । संकटेष्व् अभयस्थानं शमः श्रीमान् विराजते

sīmānto guṇapūgānāṃ pauruṣaikāntabhūṣaṇam / saṃkaṭeṣv abhayasthānaṃ śamaḥ śrīmān virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेन शमनिरूपणं समापयति शमम् अमृतम् अहार्यम् आर्यजुष्टं परम् अवलम्ब्य पदं परं प्रयाताः । रघुतनय यथा महानुभावाः क्रमम् अनुपालय सिद्धये तम् एव

sargāntaślokena śamanirūpaṇaṃ samāpayati śamam amṛtam ahāryam āryajuṣṭaṃ param avalambya padaṃ paraṃ prayātāḥ / raghutanaya yathā mahānubhāvāḥ kramam anupālaya siddhaye tam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.