Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 2.18

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां मुमुक्षुप्रकरणे सप्तदशः सर्गः ॥ २,१७ ॥ ॐ श्रोतृप्रवृत्त्यर्थं स्वेन क्रियमाणस्य ग्रन्थस्यान्यविलक्षणत्वेन सम्यग्ज्ञानं प्रति परोपायत्वं कथयति अस्यां वाचितमात्रायां परो बोधः प्रवर्तते । बीजाद् इव यतो व्युप्ताद् अवश्यंभावि सत्फलम्

iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ mumukṣuprakaraṇe saptadaśaḥ sargaḥ || 2,17 || oṃ śrotṛpravṛttyarthaṃ svena kriyamāṇasya granthasyānyavilakṣaṇatvena samyagjñānaṃ prati paropāyatvaṃ kathayati asyāṃ vācitamātrāyāṃ paro bodhaḥ pravartate / bījād iva yato vyuptād avaśyaṃbhāvi satphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु महामुनिप्रणीतानि शास्त्रान्तराणि त्यक्त्वा किम् इति इदम् एव शास्त्रं गृह्णामीत्य् । अत्राह अपि पौरुषम् आदेयं शास्त्रं चेद् युक्तिबोधकम् । अन्यत् त्व् आर्षम् अपि त्याज्यं भाव्यं न्यायैकसेविना

nanu mahāmunipraṇītāni śāstrāntarāṇi tyaktvā kim iti idam eva śāstraṃ gṛhṇāmīty | atrāha api pauruṣam ādeyaṃ śāstraṃ ced yuktibodhakam / anyat tv ārṣam api tyājyaṃ bhāvyaṃ nyāyaikasevinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तियुक्तम् उपादेयं वचनं बालकाद् अपि । अन्यत् तृणम् इव त्याज्यम् अप्य् उक्तं पद्मजन्मना

yuktiyuktam upādeyaṃ vacanaṃ bālakād api / anyat tṛṇam iva tyājyam apy uktaṃ padmajanmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् अप्य् एतद् एव भङ्ग्यन्तरेण कथयति यो ऽम्भस् तातस्य कूपो ऽयम् इति कौपं पिबेत् कटु । त्यक्त्वा गाङ्गं पुरःस्थं तं को ऽनुशासति रागिणम्

punar apy etad eva bhaṅgyantareṇa kathayati yo 'mbhas tātasya kūpo 'yam iti kaupaṃ pibet kaṭu / tyaktvā gāṅgaṃ puraḥsthaṃ taṃ ko 'nuśāsati rāgiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतम् एवानुसरति यथोषसि प्रवृत्तायाम् आलोको ऽवश्यम् एष्यति । अस्यां वाचितमात्रायां स्वविवेकस् तथैष्यति

prakṛtam evānusarati yathoṣasi pravṛttāyām āloko 'vaśyam eṣyati / asyāṃ vācitamātrāyāṃ svavivekas tathaiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतायां प्राज्ञवदनाद् बुद्धायां स्वयम् एव वा । शनैः शनैर् विचारेण बुद्धौ संस्कार आगते

śrutāyāṃ prājñavadanād buddhāyāṃ svayam eva vā / śanaiḥ śanair vicāreṇa buddhau saṃskāra āgate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं तावद् उदेत्य् अन्तर् भृशं संस्कृतवाक्यता । शुद्धा मुक्ता लतेवोच्चैर् या सभास्थानभूषणम्

pūrvaṃ tāvad udety antar bhṛśaṃ saṃskṛtavākyatā / śuddhā muktā latevoccair yā sabhāsthānabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु विरक्तस्य मम किं संस्कृतवाक्यतया प्रयोजनम् इत्य् । अत्राह परा विरागतोदेति महत्त्वगुणशालिनी । सा यया स्नेहम् आयान्ति राजानो ऽजगरा अपि

nanu viraktasya mama kiṃ saṃskṛtavākyatayā prayojanam ity | atrāha parā virāgatodeti mahattvaguṇaśālinī / sā yayā sneham āyānti rājāno 'jagarā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वापरज्ञः सर्वत्र नरो भवति बुद्धिमान् । पदार्थानां यथा दीपहस्तो निशि सुलोचनः

pūrvāparajñaḥ sarvatra naro bhavati buddhimān / padārthānāṃ yathā dīpahasto niśi sulocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोभमोहादयो दोषास् तानवं यान्त्य् अलं शनैः । धियो दिशः समासन्नशरदो मिहिका यथा

lobhamohādayo doṣās tānavaṃ yānty alaṃ śanaiḥ / dhiyo diśaḥ samāsannaśarado mihikā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं समपेक्षन्ते विवेकाभ्यसनं धियः । न काचन फलं धत्ते स्वभ्यासेन विना क्रिया

kevalaṃ samapekṣante vivekābhyasanaṃ dhiyaḥ / na kācana phalaṃ dhatte svabhyāsena vinā kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः प्रसादम् आयाति शरदीव महत् सरः । परं साम्यम् उपाधत्ते निर्मन्दर इवार्णवः

manaḥ prasādam āyāti śaradīva mahat saraḥ / paraṃ sāmyam upādhatte nirmandara ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्तकालिमा वज्रशिखेवास्ततमःपटा । परिज्वलत्य् अलं प्रज्ञा पदार्थप्रविभागिनी

nirastakālimā vajraśikhevāstatamaḥpaṭā / parijvalaty alaṃ prajñā padārthapravibhāginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैन्यदारिद्र्यदोषाद्या दृष्टयो दर्शितान्तराः । न निकृन्तन्ति मर्माणि ससंनाहम् इवेषवः

dainyadāridryadoṣādyā dṛṣṭayo darśitāntarāḥ / na nikṛntanti marmāṇi sasaṃnāham iveṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं नावलुम्पन्ति भीमाः संसृतिभीतयः । पुरःस्थितम् अपि प्राज्ञं महोपलम् इवाखवः

hṛdayaṃ nāvalumpanti bhīmāḥ saṃsṛtibhītayaḥ / puraḥsthitam api prājñaṃ mahopalam ivākhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं स्याद् आदिता जन्मकर्मणोर् दैवपुंस्त्वयोः । इत्यादिसंशयगणः शाम्यत्य् अह्नि यथा तमः

kathaṃ syād āditā janmakarmaṇor daivapuṃstvayoḥ / ityādisaṃśayagaṇaḥ śāmyaty ahni yathā tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा सर्वभावेषु संगतिर् उपशाम्यति । यामिन्याम् इव यातायां प्रज्ञालोक उपागते

sarvathā sarvabhāveṣu saṃgatir upaśāmyati / yāminyām iva yātāyāṃ prajñāloka upāgate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रस्येव गाम्भीर्यं स्थैर्यं मेरोर् इव स्थितम् । अन्तःशीतलता चेन्दोर् इवोदेति विचारिणः

samudrasyeva gāmbhīryaṃ sthairyaṃ meror iva sthitam / antaḥśītalatā cendor ivodeti vicāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा जीवन्मुक्तता तस्य शनैः परिणतिं गता । शान्ताशेषविकल्पस्य भवत्य् आविश्य योगिनः

sā jīvanmuktatā tasya śanaiḥ pariṇatiṃ gatā / śāntāśeṣavikalpasya bhavaty āviśya yoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वार्थशीतला शुद्धा परमालोकदा सुधीः । परं प्रकाशम् आयाति ज्योत्स्नेव सकलैन्दवी

sarvārthaśītalā śuddhā paramālokadā sudhīḥ / paraṃ prakāśam āyāti jyotsneva sakalaindavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्याकाशे विवेकार्के शमालोकिनि निर्मले । अनर्थसार्थकर्तारो नोद्यन्ति कलिकेतवः

hṛdyākāśe vivekārke śamālokini nirmale / anarthasārthakartāro nodyanti kaliketavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाम्यन्ति शुद्धिम् आयान्ति सौम्यास् तिष्ठन्ति सून्नते । अचञ्चलजडास् तृष्णाः शरदीवाभ्रमालिकाः

śāmyanti śuddhim āyānti saumyās tiṣṭhanti sūnnate / acañcalajaḍās tṛṣṇāḥ śaradīvābhramālikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्किंचनकरी क्रूरा ग्राम्यता विनिवर्तते । दीनानना पिशाचानां लीलेव दिवसागमे

yatkiṃcanakarī krūrā grāmyatā vinivartate / dīnānanā piśācānāṃ līleva divasāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मभित्तौ भृशं लग्नां धियं धैर्यधुरं गताम् । आधयो न विलुम्पन्ति वाताश् चित्रलताम् इव

dharmabhittau bhṛśaṃ lagnāṃ dhiyaṃ dhairyadhuraṃ gatām / ādhayo na vilumpanti vātāś citralatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पतत्य् अवटे जन्तुर् विषयासङ्गरूपिणि । कः किल ज्ञातसरणिः श्वभ्रे समनुधावति

na pataty avaṭe jantur viṣayāsaṅgarūpiṇi / kaḥ kila jñātasaraṇiḥ śvabhre samanudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्छास्त्रसाधुवृत्तानाम् अविरोधिनि कर्मणि । रमते धीर् यथाप्राप्ते साध्वीवान्तःपुराजिरे

sacchāstrasādhuvṛttānām avirodhini karmaṇi / ramate dhīr yathāprāpte sādhvīvāntaḥpurājire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगतां कोटिलक्ष्येषु यावन्तः परमाणवः । तेषाम् एकैकशो ऽन्तःस्थान् सर्गान् पश्यत्य् असर्गधीः

jagatāṃ koṭilakṣyeṣu yāvantaḥ paramāṇavaḥ / teṣām ekaikaśo 'ntaḥsthān sargān paśyaty asargadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षोपायावबोधेन शुद्धान्तःकरणं जनम् । न खेदयति भोगौघो न चानन्दयति क्वचित्

mokṣopāyāvabodhena śuddhāntaḥkaraṇaṃ janam / na khedayati bhogaugho na cānandayati kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमाणौ परमाणौ सर्गवर्गा निरर्गलम् । ये पतन्त्य् उत्पतन्त्य् अम्बुवीचिवत् तान् स पश्यति

paramāṇau paramāṇau sargavargā nirargalam / ye patanty utpatanty ambuvīcivat tān sa paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति । कार्याण्य् एष प्रबुद्धो ऽपि निष्प्रबुद्ध इव द्रुमः

na dveṣṭi saṃpravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati / kāryāṇy eṣa prabuddho 'pi niṣprabuddha iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कीदृग् अतिशयो ऽस्य स्याद् इत्य् । अत्राह दृश्यते लोकसामान्यो यथाप्राप्तानुवृत्तिमान् । इष्टानिष्टफलप्राप्तौ हृदये न पराजितः

nanu kīdṛg atiśayo 'sya syād ity | atrāha dṛśyate lokasāmānyo yathāprāptānuvṛttimān / iṣṭāniṣṭaphalaprāptau hṛdaye na parājitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वेदम् अखिलं शास्त्रं वाचयित्वा विवेच्य वा । अनुभूयत एवैतन् न तूक्तं वरशापवत्

buddhvedam akhilaṃ śāstraṃ vācayitvā vivecya vā / anubhūyata evaitan na tūktaṃ varaśāpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु दुर्बोधे ऽस्मिन् कथं प्रवृत्तिं कुर्म इत्य् । अत्राह शास्त्रं सुबोधम् एवेदं नानालंकारभूषितम् । काव्यं रसघनं चारु दृष्टान्तैः प्रतिपादकम्

nanu durbodhe 'smin kathaṃ pravṛttiṃ kurma ity | atrāha śāstraṃ subodham evedaṃ nānālaṃkārabhūṣitam / kāvyaṃ rasaghanaṃ cāru dṛṣṭāntaiḥ pratipādakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुध्यते स्वयम् एवेदं किंचित्पदपदार्थवित् । स्वयं यस् तु न वेत्तीदं श्रोतव्यं तेन पण्डितात्

budhyate svayam evedaṃ kiṃcitpadapadārthavit / svayaṃ yas tu na vettīdaṃ śrotavyaṃ tena paṇḍitāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् एतच्छ्रवणेन किं सेत्स्यतीत्य् । अत्राह अस्मिञ् श्रुते मते ज्ञाते तपोध्यानजपादिकम् । मोक्षप्राप्तौ तु तस्येह न किंचिद् उपयुज्यते

nanv etacchravaṇena kiṃ setsyatīty | atrāha asmiñ śrute mate jñāte tapodhyānajapādikam / mokṣaprāptau tu tasyeha na kiṃcid upayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छास्त्रघनाभ्यासात् पौनःपुन्येन वीक्षितात् । जन्तोः पाण्डित्यपूर्वं हि चित्तसंस्कारपूर्वकम्

etacchāstraghanābhyāsāt paunaḥpunyena vīkṣitāt / jantoḥ pāṇḍityapūrvaṃ hi cittasaṃskārapūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं जगद् इति प्रौढो द्रष्टृदृश्यपिशाचकः । पिशाचो ऽर्कोदयेनेव स्वयं शाम्यत्य् अविघ्नतः

ahaṃ jagad iti prauḍho draṣṭṛdṛśyapiśācakaḥ / piśāco 'rkodayeneva svayaṃ śāmyaty avighnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमो जगद् अहं चेति स्थित एवोपशाम्यति । स्वप्नमोहः परिज्ञात इव नो रमयत्य् अलम्

bhramo jagad ahaṃ ceti sthita evopaśāmyati / svapnamohaḥ parijñāta iva no ramayaty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा संकल्पनगरे पुंसो हर्षविषादिता । न बाधते तथैवान्तः परिज्ञाते जगद्भ्रमे

yathā saṃkalpanagare puṃso harṣaviṣāditā / na bādhate tathaivāntaḥ parijñāte jagadbhrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रसर्पः परिज्ञातो न सर्पभयदो यथा । दृश्यसर्पः परिज्ञातस् तथा न सुखदुःखदः

citrasarpaḥ parijñāto na sarpabhayado yathā / dṛśyasarpaḥ parijñātas tathā na sukhaduḥkhadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिज्ञानेन सर्पत्वं चित्रसर्पस्य नश्यति । यथा तथैव संसारः स्थित एवोपशाम्यति

parijñānena sarpatvaṃ citrasarpasya naśyati / yathā tathaiva saṃsāraḥ sthita evopaśāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु परमार्थप्राप्तिर् अस्माकम् अतिदुष्करैव । तथा च तत्प्राप्त्यर्थम् एतच्छास्त्रावगाहनम् अयुक्तम् एवेत्य् । अत्राह सुमनःपल्लवामर्शे किंचिद्व्यतिकरो भवेत् । परमार्थपदप्राप्तौ न तु व्यतिकरो ऽस्ति नः

nanu paramārthaprāptir asmākam atiduṣkaraiva | tathā ca tatprāptyartham etacchāstrāvagāhanam ayuktam evety | atrāha sumanaḥpallavāmarśe kiṃcidvyatikaro bhavet / paramārthapadaprāptau na tu vyatikaro 'sti naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिकराभावम् एव कथयति गच्छत्य् अवयवस्पन्दः सुमनःपत्रमर्दने । इह धीमात्रबोधस् तु नाङ्गावयवबोधनम्

vyatikarābhāvam eva kathayati gacchaty avayavaspandaḥ sumanaḥpatramardane / iha dhīmātrabodhas tu nāṅgāvayavabodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखासनोपविष्टेन यथासम्भवम् अश्नता । भोगजालं सदाचारविरुद्धेषु न तिष्ठता

sukhāsanopaviṣṭena yathāsambhavam aśnatā / bhogajālaṃ sadācāraviruddheṣu na tiṣṭhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्षणं यथादेशं प्रविचारयता सुखम् । यथासम्भवसत्सङ्गम् इदं शास्त्रम् अथेतरत्

yathākṣaṇaṃ yathādeśaṃ pravicārayatā sukham / yathāsambhavasatsaṅgam idaṃ śāstram athetarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसाद्यते महाज्ञानबोधः संसारशान्तिदः । स भूयो येन नायाति योनियन्त्रप्रपीडनम्

āsādyate mahājñānabodhaḥ saṃsāraśāntidaḥ / sa bhūyo yena nāyāti yoniyantraprapīḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावत्य् एव ये भूता भोगान् प्राप्य रसे स्थिताः । स्वमातृविष्ठाक्रिमयः कीर्तनीया न ते ऽधमाः

etāvaty eva ye bhūtā bhogān prāpya rase sthitāḥ / svamātṛviṣṭhākrimayaḥ kīrtanīyā na te 'dhamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शास्त्रमाहात्म्यम् उक्त्वा श्रीरामं संमुखीकरोति शृणु तावद् इदानीं त्वं कथ्यमानम् इदं मया । राघव ज्ञानविस्तारं बुद्धिसारतरान्तरम्

evaṃ śāstramāhātmyam uktvā śrīrāmaṃ saṃmukhīkaroti śṛṇu tāvad idānīṃ tvaṃ kathyamānam idaṃ mayā / rāghava jñānavistāraṃ buddhisāratarāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये श्रीरामकृतांश् चोद्यान् आशङ्क्याह ययेदं श्रूयते शास्त्रं तां तु विस्तरतः शृणु । विचार्यते तथार्थो ऽयं यया च परिभाषया

madhye śrīrāmakṛtāṃś codyān āśaṅkyāha yayedaṃ śrūyate śāstraṃ tāṃ tu vistarataḥ śṛṇu / vicāryate tathārtho 'yaṃ yayā ca paribhāṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभाषाम् एव कथयति येनेहाननुभूते ऽर्थे दृष्टेनार्थावबोधनम् । बोधोपकारफलदं तं दृष्टान्तं विदुर् बुधाः

paribhāṣām eva kathayati yenehānanubhūte 'rthe dṛṣṭenārthāvabodhanam / bodhopakāraphaladaṃ taṃ dṛṣṭāntaṃ vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टान्तदाने किं फलम् इत्य् । अत्राह दृष्टान्तेन विना राम नापूर्वो ऽर्थो ऽवबुध्यते । यथा दीपं विना रात्रौ भाण्डोपकरणं गृहे

dṛṣṭāntadāne kiṃ phalam ity | atrāha dṛṣṭāntena vinā rāma nāpūrvo 'rtho 'vabudhyate / yathā dīpaṃ vinā rātrau bhāṇḍopakaraṇaṃ gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैर् यैः काकुत्स्थ दृष्टान्तैस् त्वं मयेहावबुध्यसे । सर्वे सकारणास् ते हि प्राप्यं तु सद् अकारणम्

yair yaiḥ kākutstha dṛṣṭāntais tvaṃ mayehāvabudhyase / sarve sakāraṇās te hi prāpyaṃ tu sad akāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु सर्वाणि दार्ष्टान्तिकानि एतादृशानि एव सन्त्य् उतान्यान्य् अथेत्य् अपेक्षायाम् आह उपमानोपमेयानां कार्यकारणतोदिता । वर्जयित्वा परं ब्रह्म सर्वेषाम् एव विद्यते

nanu sarvāṇi dārṣṭāntikāni etādṛśāni eva santy utānyāny athety apekṣāyām āha upamānopameyānāṃ kāryakāraṇatoditā / varjayitvā paraṃ brahma sarveṣām eva vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलितं कथयति ब्रह्मोपदेशदृष्टान्तो यस्य वेह हि कथ्यते । एकदेशसधर्मत्वं तत्रातः परिगृह्यते

phalitaṃ kathayati brahmopadeśadṛṣṭānto yasya veha hi kathyate / ekadeśasadharmatvaṃ tatrātaḥ parigṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यो नामेह दृष्टान्तो ब्रह्मतत्त्वावबोधने । दीयते स स बोद्धव्यः स्वप्नदृष्टजगद्गतः

yo yo nāmeha dṛṣṭānto brahmatattvāvabodhane / dīyate sa sa boddhavyaḥ svapnadṛṣṭajagadgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलितम् आह एवं सति निराकारे ब्रह्मण्य् आकारवान् कथम् । दृष्टान्त इति नोद्यन्ति मूर्खवैकल्पिकोक्तयः

phalitam āha evaṃ sati nirākāre brahmaṇy ākāravān katham / dṛṣṭānta iti nodyanti mūrkhavaikalpikoktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्या सिद्धविरुद्धादिदृक् दृष्टान्तप्रदूषणे । स्वप्नोपमत्वाज् जगतः समुदेति न काचन

anyā siddhaviruddhādidṛk dṛṣṭāntapradūṣaṇe / svapnopamatvāj jagataḥ samudeti na kācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्तु पूर्वापरयोर् वर्तमानविचारितं । यथा जाग्रत् तथा स्वप्नः सिद्धम् आबालम् अक्षतम्

avastu pūrvāparayor vartamānavicāritaṃ / yathā jāgrat tathā svapnaḥ siddham ābālam akṣatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नसंकल्पनध्यानवरशापौषधादिभिः । ये ऽर्थास् त इह दृष्टान्तास् तद्रूपत्वाज् जगत्स्थितेः

svapnasaṃkalpanadhyānavaraśāpauṣadhādibhiḥ / ye 'rthās ta iha dṛṣṭāntās tadrūpatvāj jagatsthiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु त्वया कृतेष्व् अन्येषु ग्रन्थेषु का वार्तेत्य् । अत्राह मोक्षोपायकृता ग्रन्थकारेणान्ये ऽपि ये कृताः । ग्रन्थास् तेष्व् इयम् एवैका व्यवस्था बोध्यबोधने

nanu tvayā kṛteṣv anyeṣu grantheṣu kā vārtety | atrāha mokṣopāyakṛtā granthakāreṇānye 'pi ye kṛtāḥ / granthās teṣv iyam evaikā vyavasthā bodhyabodhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथं स्वप्नसदृशत्वं जगतो ऽस्तीत्य् । अत्राह स्वप्नाभत्वं च जगतः श्रुते शास्त्रे ऽवभोत्स्यते । शीघ्रं न पार्यते वक्तुं वाक् किल क्रमवर्तिनी

nanu kathaṃ svapnasadṛśatvaṃ jagato 'stīty | atrāha svapnābhatvaṃ ca jagataḥ śrute śāstre 'vabhotsyate / śīghraṃ na pāryate vaktuṃ vāk kila kramavartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नसंकल्पसुध्याननगराद्युपमं जगत् । यतस् त एव दृष्टान्तास् तस्माद् भान्तीह नेतरे

svapnasaṃkalpasudhyānanagarādyupamaṃ jagat / yatas ta eva dṛṣṭāntās tasmād bhāntīha netare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणं कारणिना यद् बोधायोपमीयते । न तत्र सर्वसाधर्म्यं सम्भवत्य् उपमाभ्रमैः

akāraṇaṃ kāraṇinā yad bodhāyopamīyate / na tatra sarvasādharmyaṃ sambhavaty upamābhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमेयस्योपमानाद् एकांशेन सधर्मता । अङ्गीकार्यावबोधाय धीमता निर्विवादिना

upameyasyopamānād ekāṃśena sadharmatā / aṅgīkāryāvabodhāya dhīmatā nirvivādinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् एकेन धर्मेण सदृशेन उपमानं कथम् उपमेयस्य प्रतीतिं कर्तुं शक्नोतीत्य् । अत्र दृष्टान्तं साधयति अर्थावलोकने दीपाद् आभामात्राद् ऋते किल । न स्थालतैलवर्त्यादि किंचिद् अप्य् उपजायते

nanv ekena dharmeṇa sadṛśena upamānaṃ katham upameyasya pratītiṃ kartuṃ śaknotīty | atra dṛṣṭāntaṃ sādhayati arthāvalokane dīpād ābhāmātrād ṛte kila / na sthālatailavartyādi kiṃcid apy upajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् एव दार्ष्टान्तिकयुक्तं कथयति एकदेशसधर्मत्वाद् उपमेयावबोधनम् । उपमानं करोत्य् अङ्ग दीपो ऽर्थं प्रभया यथा

etad eva dārṣṭāntikayuktaṃ kathayati ekadeśasadharmatvād upameyāvabodhanam / upamānaṃ karoty aṅga dīpo 'rthaṃ prabhayā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टान्तस्यांशमात्रेण बोध्यबोधोदये सति । उपादेयतया ग्राह्यो महावाक्यार्थनिश्चयः

dṛṣṭāntasyāṃśamātreṇa bodhyabodhodaye sati / upādeyatayā grāhyo mahāvākyārthaniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कुतार्किकताम् एत्य नाशनीया प्रबुद्धता । अनुभूत्यपलापात्तैर् अपवित्रैर् विकल्पितैः

na kutārkikatām etya nāśanīyā prabuddhatā / anubhūtyapalāpāttair apavitrair vikalpitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु पुराणानि शास्त्राणि च त्यक्त्वा किमर्थं त्वदुक्तं शास्त्रं गृह्णीमः इत्य् । अत्राह विचारणाद् अनुभवकारि वाङ्मय- प्रसङ्गताम् उपगतम् अस्मदादिषु । स्त्रियोक्तम् अप्य् अपरम् अथापि वैदिकं वचो वचःप्रलपनम् एव नागमः

nanu purāṇāni śāstrāṇi ca tyaktvā kimarthaṃ tvaduktaṃ śāstraṃ gṛhṇīmaḥ ity | atrāha vicāraṇād anubhavakāri vāṅmaya- prasaṅgatām upagatam asmadādiṣu / striyoktam apy aparam athāpi vaidikaṃ vaco vacaḥpralapanam eva nāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेनाप्य् एतद् एव कथयति अस्माकम् अस्ति मतिर् अङ्ग तयेति सर्व- शास्त्रैकवाक्यकरणं फलितं यतो ऽतः । प्रातीतिकार्थमयशास्त्रनिजाङ्गपुष्टात् संवेदनाद् इतरद् अस्ति न नः प्रमाणम्

sargāntaślokenāpy etad eva kathayati asmākam asti matir aṅga tayeti sarva- śāstraikavākyakaraṇaṃ phalitaṃ yato 'taḥ / prātītikārthamayaśāstranijāṅgapuṣṭāt saṃvedanād itarad asti na naḥ pramāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.