इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां मुमुक्षुप्रकरणे एकोनविंशः सर्गः ॥ २,१९ ॥ मुमुक्षोर् व्यवहारं संगृह्य कथयति आर्यसंगमयुक्त्यादौ प्रज्ञां वृद्धिं नयेद् बलात् । ततो महापुरुषता महापुरुषलक्षणैः
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ mumukṣuprakaraṇe ekonaviṃśaḥ sargaḥ || 2,19 || mumukṣor vyavahāraṃ saṃgṛhya kathayati āryasaṃgamayuktyādau prajñāṃ vṛddhiṃ nayed balāt / tato mahāpuruṣatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु महापुरुषगुणैर् विना महापुरुषता कथं सिध्यतीत्य् अपेक्षायां तद्गुणाहरणम् एव कर्तव्यत्वेन कथयति यो यो येन गुणेनेह पुरुषः प्रविराजते । शिक्षेत तं तम् एवाशु तस्माद् बुद्धिविवृद्धये
nanu mahāpuruṣaguṇair vinā mahāpuruṣatā kathaṃ sidhyatīty apekṣāyāṃ tadguṇāharaṇam eva kartavyatvena kathayati yo yo yena guṇeneha puruṣaḥ pravirājate / śikṣeta taṃ tam evāśu tasmād buddhivivṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु तर्हि गुणग्रहणं सुषमम् एवेति महापुरुषतापि सुसाध्यैव स्याद् । इत्य् अत्राह महापुरुषता त्व् एषा शमादिगुणशालिनी । सम्यग्ज्ञानं विना राम सिद्धिम् एति न कस्यचित्
nanu tarhi guṇagrahaṇaṃ suṣamam eveti mahāpuruṣatāpi susādhyaiva syād | ity atrāha mahāpuruṣatā tv eṣā śamādiguṇaśālinī / samyagjñānaṃ vinā rāma siddhim eti na kasyacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु सम्यग्ज्ञानेन किं सेत्स्यतीत्य् । अत्राह ज्ञानाच् छमादयो यान्ति वृद्धिं सत्पुरुषक्रमात् । श्लाघनीयाः फलेनान्तर् वृष्टेर् इव नवाङ्कुराः
nanu samyagjñānena kiṃ setsyatīty | atrāha jñānāc chamādayo yānti vṛddhiṃ satpuruṣakramāt / ślāghanīyāḥ phalenāntar vṛṣṭer iva navāṅkurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु शमादिभिर् अपि किं स्याद् इत्य् अपेक्षायाम् आह शमादिभ्यो गुणेभ्यश् च वर्धते ज्ञानम् उत्तमम् । अन्नात्मकेभ्यो यज्ञेभ्यः शालिवृष्टिर् इवोत्तमा
nanu śamādibhir api kiṃ syād ity apekṣāyām āha śamādibhyo guṇebhyaś ca vardhate jñānam uttamam / annātmakebhyo yajñebhyaḥ śālivṛṣṭir ivottamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलितम् आह गुणाः शमादयो ज्ञानाच् छमादिभ्यस् तथा ज्ञता । परस्परं विवर्धेते एते ऽब्दसरसी यथा
phalitam āha guṇāḥ śamādayo jñānāc chamādibhyas tathā jñatā / parasparaṃ vivardhete ete 'bdasarasī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर् अप्य् एतद् एव कथयति ज्ञानं सत्पुरुषाचाराज् ज्ञानात् सत्पुरुषक्रमः । परस्परं गतौ वृद्धिं ज्ञानसत्पुरुषक्रमौ
punar apy etad eva kathayati jñānaṃ satpuruṣācārāj jñānāt satpuruṣakramaḥ / parasparaṃ gatau vṛddhiṃ jñānasatpuruṣakramau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु ज्ञानशमयोः संपत्तौ पुरुषस्य केन यत्नेनोत्तमपदप्राप्तिर् भवतीत्य् । अत्र सदृष्टान्तम् उत्तरं कथयति यथा कमलरक्षिण्या गीत्या वितततारया । खगोत्सादेन सहितो गीतानन्दः प्रसाध्यते
nanu jñānaśamayoḥ saṃpattau puruṣasya kena yatnenottamapadaprāptir bhavatīty | atra sadṛṣṭāntam uttaraṃ kathayati yathā kamalarakṣiṇyā gītyā vitatatārayā / khagotsādena sahito gītānandaḥ prasādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानसत्पुरुषेहाभ्याम् अकर्त्रा कर्तृरूपिणा । तथा पुंसा निरिच्छेन समम् आसाद्यते पदम्
jñānasatpuruṣehābhyām akartrā kartṛrūpiṇā / tathā puṃsā niricchena samam āsādyate padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमुक्षुव्यवहारप्रकरणाभिधेयं वस्तूपसंहरति सदाचारक्रमः प्रोक्तो मयैष रघुनन्दन । तथोपदिश्यते सम्यग् अयं ज्ञानक्रमो ऽधुना
mumukṣuvyavahāraprakaraṇābhidheyaṃ vastūpasaṃharati sadācārakramaḥ prokto mayaiṣa raghunandana / tathopadiśyate samyag ayaṃ jñānakramo 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकरणमाहात्म्यं कथयति इदं यशस्यम् आयुष्यं पुरुषार्थफलप्रदम् । तज्ज्ञाद् आप्तात्मशास्त्रार्थाच् छ्रोतव्यं किल धीमता
prakaraṇamāhātmyaṃ kathayati idaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ puruṣārthaphalapradam / tajjñād āptātmaśāstrārthāc chrotavyaṃ kila dhīmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्व् एतच्छ्रवणेन किं स्याद् इत्य् । अत्राह श्रुत्वा तु बुद्धिनैर्मल्याद् बलाद् यास्यसि सत्पदम् । यथा कतकसंश्लेषात् प्रसादम् अवशम् पयः
nanv etacchravaṇena kiṃ syād ity | atrāha śrutvā tu buddhinairmalyād balād yāsyasi satpadam / yathā katakasaṃśleṣāt prasādam avaśam payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु कथम् एतच्छ्रवणेन पुरुषः सत्पदं यातीत्य् । अत्र सर्गान्तश्लोकेनोत्तरं कथयति विदितवेद्यम् इदं हि मनो मुने विवशम् एव हि याति परं पदम् । यद् अवबुद्धम् अखण्डितम् उत्तमं तद् अवबोधदशां न जहाति हि
nanu katham etacchravaṇena puruṣaḥ satpadaṃ yātīty | atra sargāntaślokenottaraṃ kathayati viditavedyam idaṃ hi mano mune vivaśam eva hi yāti paraṃ padam / yad avabuddham akhaṇḍitam uttamaṃ tad avabodhadaśāṃ na jahāti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
A library of Sanskrit texts, held as their editions give them, with a search and a study companion that quote only what is held.
532 texts, 7,62,517 verses.
© 2026 HREEM. Sanskrit from GRETIL (CC BY-NC-SA 4.0, or the terms of the individual file), Sanskrit Wikisource (public-domain texts; page markup CC BY-SA 4.0) and the Digital Corpus of Sanskrit (CC BY 4.0). Translations are public domain unless a verse says otherwise.