Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 2.8

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां मुमुक्षुव्यवहारप्रकरणे सप्तमः सर्गः ॥ २,७ ॥ ॐ पुनः दैवनिराकरणं करोति । ॐ नाकृतिर् न च कर्माणि नास्पदं न पराक्रमः । तन् मिथ्याज्ञानवत् प्रौढं दैवं नाम किम् उच्यते

iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ mumukṣuvyavahāraprakaraṇe saptamaḥ sargaḥ || 2,7 || oṃ punaḥ daivanirākaraṇaṃ karoti | oṃ nākṛtir na ca karmāṇi nāspadaṃ na parākramaḥ / tan mithyājñānavat prauḍhaṃ daivaṃ nāma kim ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मफलसंप्राप्ताव् इदम् इत्थम् इतीह याः । गिरस् ता दैवनाम्नैताः प्रसिद्धिं समुपागताः

svakarmaphalasaṃprāptāv idam ittham itīha yāḥ / giras tā daivanāmnaitāḥ prasiddhiṃ samupāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव मूढमतिभिर् दैवम् अस्तीति निश्चयः । आत्तो दुरवबोधेन रज्जाव् इव भुजङ्गमः

tathaiva mūḍhamatibhir daivam astīti niścayaḥ / ātto duravabodhena rajjāv iva bhujaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्यस्तनी दुष्क्रियाभ्येति शोभां सत्क्रियया यथा । अद्यैवं प्राक्तनी तस्माद् यत्नात् सत्कार्यवान् भव

hyastanī duṣkriyābhyeti śobhāṃ satkriyayā yathā / adyaivaṃ prāktanī tasmād yatnāt satkāryavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढानुमानसंसिद्धं दैवं यस्यास्ति दुर्मतेः । दैवाद् दाहो ऽस्तु मा वेति वक्तव्यं तेन पावके

mūḍhānumānasaṃsiddhaṃ daivaṃ yasyāsti durmateḥ / daivād dāho 'stu mā veti vaktavyaṃ tena pāvake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवम् एवेह चेत् कर्म पुंसः किम् इव चेष्टया । स्नानदानाशनादारान् दैवम् एव करिष्यति

daivam eveha cet karma puṃsaḥ kim iva ceṣṭayā / snānadānāśanādārān daivam eva kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा शास्त्रोपदेशेन मूको ऽयं पुरुषः किल । संचार्यते तु दैवेन किं कस्येहोपदिश्यते

kiṃ vā śāstropadeśena mūko 'yaṃ puruṣaḥ kila / saṃcāryate tu daivena kiṃ kasyehopadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च निःस्पन्दता लोके दृष्टेह शवतां विना । स्पन्दश् च फलसंप्राप्तिस् तस्माद् दैवं निरर्थकम्

na ca niḥspandatā loke dṛṣṭeha śavatāṃ vinā / spandaś ca phalasaṃprāptis tasmād daivaṃ nirarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चामूर्तेन दैवेन मूर्तस्य सहकर्तृता । हस्तादीन् ईहतश् चैव न दैवेन क्वचित् कृतम्

na cāmūrtena daivena mūrtasya sahakartṛtā / hastādīn īhataś caiva na daivena kvacit kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु मनोबुद्ध्यादिवद् अमूर्तस्यापि दैवस्य मूर्तेन सह कर्तृत्वम् अस्त्य् एवेत्य् । अत्राह मनोबुद्धिवद् अप्य् एतद् दैवं नेहानुभूयते । आगोपालं किल प्राज्ञैस् तेन दैवम् असत् सदा

nanu manobuddhyādivad amūrtasyāpi daivasya mūrtena saha kartṛtvam asty evety | atrāha manobuddhivad apy etad daivaṃ nehānubhūyate / āgopālaṃ kila prājñais tena daivam asat sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कदाचित् तस्माद् एव दृश्यात् शरीरादेः कार्यं दृष्टं कदाचिन् न दृष्टम् इति अदृष्टस्य दैवस्य कल्पना युक्तैवेत्य् । अत्राह पृथक् चेद् बुद्धिर् अन्यो ऽर्थः सैव चेत् कान्यता तयोः । कल्पना वा प्रमाणं चेत् पौरुषं किं न कल्प्यते

nanu kadācit tasmād eva dṛśyāt śarīrādeḥ kāryaṃ dṛṣṭaṃ kadācin na dṛṣṭam iti adṛṣṭasya daivasya kalpanā yuktaivety | atrāha pṛthak ced buddhir anyo 'rthaḥ saiva cet kānyatā tayoḥ / kalpanā vā pramāṇaṃ cet pauruṣaṃ kiṃ na kalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् अपि प्रकृतं मूर्तामूर्तयोः सहकर्तृत्वासंभवम् एव कथयति नामूर्तेन च सङ्गो ऽस्ति नभसेव वपुष्मतः । मूर्तं च दृश्यते लग्नं तस्माद् दैवं न विद्यते

punar api prakṛtaṃ mūrtāmūrtayoḥ sahakartṛtvāsaṃbhavam eva kathayati nāmūrtena ca saṅgo 'sti nabhaseva vapuṣmataḥ / mūrtaṃ ca dṛśyate lagnaṃ tasmād daivaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनियोक्ताथ भूतानाम् अस्त्य् अन्यत् तज्जगत्त्रये । शेरतां भूतवृन्दानि दैवं सर्वं करिष्यति

viniyoktātha bhūtānām asty anyat tajjagattraye / śeratāṃ bhūtavṛndāni daivaṃ sarvaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवेनेत्थं नियुक्तो ऽस्मि किं करोमीदृशं स्थितम् । समाश्वासनवाग् एषा न दैवं परमार्थतः

daivenetthaṃ niyukto 'smi kiṃ karomīdṛśaṃ sthitam / samāśvāsanavāg eṣā na daivaṃ paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढैः प्रकल्पितं दैवं तत्परास् ते क्षयं गताः । प्राज्ञास् तु पुरुषार्थेन पदम् उत्तमम् आगताः

mūḍhaiḥ prakalpitaṃ daivaṃ tatparās te kṣayaṃ gatāḥ / prājñās tu puruṣārthena padam uttamam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये शूरा ये च विक्रान्ता ये प्राज्ञा ये च पण्डिताः । तैस् तैः कैर् इव लोके ऽस्मिन् वद दैवं प्रचक्ष्यते

ye śūrā ye ca vikrāntā ye prājñā ye ca paṇḍitāḥ / tais taiḥ kair iva loke 'smin vada daivaṃ pracakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालविद्भिर् विनिर्णीता यस्यास्ति चिरजीविता । स चेज् जीवति संछिन्नशिरास् तद् दैवम् उत्तमम्

kālavidbhir vinirṇītā yasyāsti cirajīvitā / sa cej jīvati saṃchinnaśirās tad daivam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालविद्भिर् विनिर्णीतं पाण्डित्यं यस्य राघव । अनध्यापित एवासौ तज्ज्ञश् चेद् दैवम् उत्तमम्

kālavidbhir vinirṇītaṃ pāṇḍityaṃ yasya rāghava / anadhyāpita evāsau tajjñaś ced daivam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वामित्रेण मुनिना दैवम् उत्सृज्य दूरतः । पौरुषेणैव संप्राप्तं ब्राह्मण्यं राम नान्यथा

viśvāmitreṇa muninā daivam utsṛjya dūrataḥ / pauruṣeṇaiva saṃprāptaṃ brāhmaṇyaṃ rāma nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमीभिर् न परै राम पुरुषैर् मुनितां गतैः । पौरुषेणैव संप्राप्ता चिरं गगनगमिता

amībhir na parai rāma puruṣair munitāṃ gataiḥ / pauruṣeṇaiva saṃprāptā ciraṃ gaganagamitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्साद्य देवसंघातांश् चक्रुस् त्रिभुवनोदरे । पौरुषेणैव यत्नेन साम्राज्यं दानवेश्वराः

utsādya devasaṃghātāṃś cakrus tribhuvanodare / pauruṣeṇaiva yatnena sāmrājyaṃ dānaveśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलूनशीर्णम् आभोगि जगद् आजह्रुर् ओजसा । पौरुषेणैव यत्नेन दानवेभ्यः सुरेश्वराः

ālūnaśīrṇam ābhogi jagad ājahrur ojasā / pauruṣeṇaiva yatnena dānavebhyaḥ sureśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम पौरुषयुक्त्यैव सलिलं धार्यते न वा । चिरं करण्डके युक्त्या न दैवं तत्र कारणम्

rāma pauruṣayuktyaiva salilaṃ dhāryate na vā / ciraṃ karaṇḍake yuktyā na daivaṃ tatra kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरणादानसंरम्भविभ्रमभ्रमभूमिषु । शक्तता दृश्यते राम न दैवस्यौषधेर् इव

haraṇādānasaṃrambhavibhramabhramabhūmiṣu / śaktatā dṛśyate rāma na daivasyauṣadher iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेनैतत् समापयति सकलकारणकार्यविवर्जितं निजविकल्पवशाद् उपकल्पितम् । त्वम् अनवेक्ष्य हि दैवम् असन्मयं श्रय शुभाशय पौरुषम् उत्तमम्

sargāntaślokenaitat samāpayati sakalakāraṇakāryavivarjitaṃ nijavikalpavaśād upakalpitam / tvam anavekṣya hi daivam asanmayaṃ śraya śubhāśaya pauruṣam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.