Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.100

चित्तम् एतद् उपायातं ब्रह्मणः परमात् पदात् । अतन्मयं तन्मयं च तरङ्गस् सागराद् इव

cittam etad upāyātaṃ brahmaṇaḥ paramāt padāt / atanmayaṃ tanmayaṃ ca taraṅgas sāgarād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्धानां मनो राम ब्रह्मैवेह न चेतरत् । जलसामान्यबुद्धीनाम् अब्धेर् नान्यस् तरङ्गकः

prabuddhānāṃ mano rāma brahmaiveha na cetarat / jalasāmānyabuddhīnām abdher nānyas taraṅgakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो रामाप्रबुद्धानां संसारभ्रमकारणम् । अपश्यतो ऽम्बुसामान्यम् अन्यताम्बुतरङ्गयोः

mano rāmāprabuddhānāṃ saṃsārabhramakāraṇam / apaśyato 'mbusāmānyam anyatāmbutaraṅgayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रबुद्धधियां पक्षे तत्प्रबोधाय केवलम् । वाच्यवाचकसम्बन्धकृतो भेदः प्रकल्प्यते

aprabuddhadhiyāṃ pakṣe tatprabodhāya kevalam / vācyavācakasambandhakṛto bhedaḥ prakalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशक्ति परं ब्रह्म नित्यम् आपूर्णम् अव्ययम् । न तद् अस्ति न तस्मिन् यद् विद्यते विततात्मनि

sarvaśakti paraṃ brahma nityam āpūrṇam avyayam / na tad asti na tasmin yad vidyate vitatātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशक्तिर् हि भगवान् यैव तस्मै हि रोचते । शक्तिस् ताम् एव विततां प्रकाशयति सर्वगः

sarvaśaktir hi bhagavān yaiva tasmai hi rocate / śaktis tām eva vitatāṃ prakāśayati sarvagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छक्तिर् ब्रह्मणो राम शरीरेष्व् अभिदृश्यते । स्पन्दशक्तिश् च वातेषु जडशक्तिस् तथोपले

cicchaktir brahmaṇo rāma śarīreṣv abhidṛśyate / spandaśaktiś ca vāteṣu jaḍaśaktis tathopale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवशक्तिर् अथाम्भस्सु तेजश्शक्तिस् तथानले । शून्यशक्तिर् अथाकाशे भावशक्तिर् भवस्थितौ

dravaśaktir athāmbhassu tejaśśaktis tathānale / śūnyaśaktir athākāśe bhāvaśaktir bhavasthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणस् सर्वशक्तेर् हि दृश्यते दशदिग्गता । नाशशक्तिर् विनाश्येषु शोकशक्तिश् च शोकिषु

brahmaṇas sarvaśakter hi dṛśyate daśadiggatā / nāśaśaktir vināśyeṣu śokaśaktiś ca śokiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दशक्तिर् मुदिते वीर्यशक्तिर् महाभटे । सर्गेषु सर्गशक्तिश् च कल्पान्ते सर्वहारिता

ānandaśaktir mudite vīryaśaktir mahābhaṭe / sargeṣu sargaśaktiś ca kalpānte sarvahāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलपुष्पलतापत्त्रशाखाविटपपर्ववान् । वृक्षबीजे यथा वृक्षस् तथेदं ब्रह्मणि स्थितम्

phalapuṣpalatāpattraśākhāviṭapaparvavān / vṛkṣabīje yathā vṛkṣas tathedaṃ brahmaṇi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभासवशाद् एव मध्यस्थं चित्त्वजाड्ययोः । जीवेतराभिधं चित्तम् अन्तर् ब्रह्मणि दृश्यते

pratibhāsavaśād eva madhyasthaṃ cittvajāḍyayoḥ / jīvetarābhidhaṃ cittam antar brahmaṇi dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानातरुलतागुल्मजालपल्लवशालयः । यथर्तौ शक्तयस् तद्वज् जीवेहा ब्रह्मणि स्थिताः

nānātarulatāgulmajālapallavaśālayaḥ / yathartau śaktayas tadvaj jīvehā brahmaṇi sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्युप्तसर्वर्तुकुसुमा क्ष्मा देशविधिभेदतः । यथा ददाति पुष्पाणि तथा चित्तानि लोककृत्

vyuptasarvartukusumā kṣmā deśavidhibhedataḥ / yathā dadāti puṣpāṇi tathā cittāni lokakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् काश्चित् कदाचिच् च तस्माद् आयान्ति शक्तयः । देशकालात् तु वैचित्र्यात् क्ष्मातलाद् इव शालयः

kvacit kāścit kadācic ca tasmād āyānti śaktayaḥ / deśakālāt tu vaicitryāt kṣmātalād iva śālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पकचिन्मात्रनामाविज्ञातकल्पनम् । ब्रह्मैवेदम् अहं त्वं च जगदाशाश् च राघव

nirvikalpakacinmātranāmāvijñātakalpanam / brahmaivedam ahaṃ tvaṃ ca jagadāśāś ca rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स आत्मा सर्वगो राम नित्योदितमहावपुः । यन् मनाङ्मननां शक्तिं धत्ते तन् मन उच्यते

sa ātmā sarvago rāma nityoditamahāvapuḥ / yan manāṅmananāṃ śaktiṃ dhatte tan mana ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिञ्छभ्रान्तिर् यथा व्योम्नि पयस्य् आवर्तधीर् यथा । प्रतिभासकलामात्रं मनो जीवस् तथात्मनि

piñchabhrāntir yathā vyomni payasy āvartadhīr yathā / pratibhāsakalāmātraṃ mano jīvas tathātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एतन् मनसो रूपम् उदितं मननात्मकम् । ब्राह्मी शक्तिर् असौ तस्माद् ब्रह्मैव तद् अरिन्दम

yad etan manaso rūpam uditaṃ mananātmakam / brāhmī śaktir asau tasmād brahmaiva tad arindama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तद् अहम् इत्य् एव विभागः प्रतिभासजः । मनसो ब्रह्मणो ऽन्यत्वे मोहः परमकारणम्

idaṃ tad aham ity eva vibhāgaḥ pratibhāsajaḥ / manaso brahmaṇo 'nyatve mohaḥ paramakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यच् चैतन्मननता किञ्चित् सदसदात्मकम् । शब्दितं सर्वशक्तेस् सा शक्तिर् ब्रह्मैव तां विदुः

yad yac caitanmananatā kiñcit sadasadātmakam / śabditaṃ sarvaśaktes sā śaktir brahmaiva tāṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस्सत्तात्मकं नाम यद् एतन् मनसि स्थितम् । तज् जातं प्रतिभासेन तेनैवान्येन नश्यति

manassattātmakaṃ nāma yad etan manasi sthitam / taj jātaṃ pratibhāsena tenaivānyena naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतियोगिव्यवच्छेदसङ्ख्यारूपादयश् च ये । मनश्शब्दैः प्रकल्प्यन्ते ब्रह्मजान् ब्रह्म विद्धि तान्

pratiyogivyavacchedasaṅkhyārūpādayaś ca ye / manaśśabdaiḥ prakalpyante brahmajān brahma viddhi tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथास्य मनसः प्रतिभासः प्रवर्तते । तथा तथैव भवति दृष्टान्तो ऽत्र किलैन्दवाः

yathā yathāsya manasaḥ pratibhāsaḥ pravartate / tathā tathaiva bhavati dṛṣṭānto 'tra kilaindavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् अक्षुब्धविमले यथा स्पन्दो महाम्भसि । संसारकारणं जीवस् तथायं परमात्मनि

svayam akṣubdhavimale yathā spando mahāmbhasi / saṃsārakāraṇaṃ jīvas tathāyaṃ paramātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञस्य सर्वचिता राम ब्रह्मैवावर्तते सदा । कल्लोलोर्मितरङ्गोघैर् अब्धेर् जलम् इवात्मनि

jñasya sarvacitā rāma brahmaivāvartate sadā / kallolormitaraṅgoghair abdher jalam ivātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया नास्ति सत्तैव नामरूपक्रियात्मिका । परे नानातरङ्गे ऽब्धौ कल्पनेव जलेतरा

dvitīyā nāsti sattaiva nāmarūpakriyātmikā / pare nānātaraṅge 'bdhau kalpaneva jaletarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते नश्यति तथा यद् इदं याति तिष्ठति । तद् इदं ब्रह्मणि ब्रह्म ब्रह्मणैव विवर्तते

jāyate naśyati tathā yad idaṃ yāti tiṣṭhati / tad idaṃ brahmaṇi brahma brahmaṇaiva vivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वात्मन्य् एवातपस् तीव्रो मृगतृष्णिकया यथा । वैचित्र्येणाविचित्रो ऽपि स्फुरत्य् आत्मात्मना तथा

svātmany evātapas tīvro mṛgatṛṣṇikayā yathā / vaicitryeṇāvicitro 'pi sphuraty ātmātmanā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणं कर्म कर्ता च जननं मरणं स्थितिः । सर्वं ब्रह्मैव नान्यो ऽस्ति तद् विना कलनार्थतः

kāraṇaṃ karma kartā ca jananaṃ maraṇaṃ sthitiḥ / sarvaṃ brahmaiva nānyo 'sti tad vinā kalanārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लोभो ऽस्ति न मोहो ऽस्ति न तृष्णास्ति निरञ्जनाः । क आत्मन्य् आत्मनो लोभस् तृष्णा मोहो ऽथवा कुतः

na lobho 'sti na moho 'sti na tṛṣṇāsti nirañjanāḥ / ka ātmany ātmano lobhas tṛṣṇā moho 'thavā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैवेदं जगत् सर्वम् आत्मैव कलनाक्रमः । हेमाङ्गदतयेवायम् आत्मोदेति मनस्तया

ātmaivedaṃ jagat sarvam ātmaiva kalanākramaḥ / hemāṅgadatayevāyam ātmodeti manastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुद्धं ब्रह्म यद् राम तच् चित्तं जीव उच्यते । अपरिज्ञात एवाशु बन्धुर् आयात्य् अबन्धुताम्

abuddhaṃ brahma yad rāma tac cittaṃ jīva ucyate / aparijñāta evāśu bandhur āyāty abandhutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मयेनात्मनाज्ञेन स्वसङ्कल्पनया स्वयम् । शून्यता गगनेनेव जीवता प्रकटीकृता

cinmayenātmanājñena svasaṅkalpanayā svayam / śūnyatā gaganeneva jīvatā prakaṭīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैवानात्मवद् इह जीवो जगति राजते । द्वीन्दुत्वम् इव दुर्दृष्टेस् सच् चासच् च समुत्थितम्

ātmaivānātmavad iha jīvo jagati rājate / dvīndutvam iva durdṛṣṭes sac cāsac ca samutthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहादिशब्दार्थदृशोर् एतयोर् अत्यसम्भवात् । सर्वत्वाद् आत्मनश् चैव क्वात्मा बद्धः क्व मुच्यते

mohādiśabdārthadṛśor etayor atyasambhavāt / sarvatvād ātmanaś caiva kvātmā baddhaḥ kva mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यासम्भवबन्धस्य बन्धो ऽस्तीति कुकल्पना । यस्य काल्पनिकस् तस्य मोक्षो मिथ्या न सत्यतः

nityāsambhavabandhasya bandho 'stīti kukalpanā / yasya kālpanikas tasya mokṣo mithyā na satyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो यन्निश्चयं याति तत् तद् भवति नान्यथा । तेन काल्पनिको नास्ति बन्धः कथम् इव प्रभो

mano yanniścayaṃ yāti tat tad bhavati nānyathā / tena kālpaniko nāsti bandhaḥ katham iva prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याकाल्पनिकैवेयं मूर्खाणां बन्धकल्पना । मिथ्यैवाभ्युदिता तेषाम् इतरा मोक्षकल्पना

mithyākālpanikaiveyaṃ mūrkhāṇāṃ bandhakalpanā / mithyaivābhyuditā teṣām itarā mokṣakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अज्ञानकलने बन्धमोक्षदृशौ स्मृते । वस्तुतस् तु न बन्धो ऽस्ति न मोक्षो ऽस्ति महामते

evam ajñānakalane bandhamokṣadṛśau smṛte / vastutas tu na bandho 'sti na mokṣo 'sti mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पनाया अवस्तुत्वं सम्प्रबुद्धमतिं प्रति । रज्ज्वहेर् इव हे प्राज्ञ न त्व् अबुद्धमतिं प्रति

kalpanāyā avastutvaṃ samprabuddhamatiṃ prati / rajjvaher iva he prājña na tv abuddhamatiṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धमोक्षादिसम्मोहो न प्राज्ञस्यास्ति कश्चन । सम्मोहो बन्धमोक्षादिर् अज्ञस्यैवास्ति राघव

bandhamokṣādisammoho na prājñasyāsti kaścana / sammoho bandhamokṣādir ajñasyaivāsti rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ मनस् तदनु बन्धविमोक्षदृष्टी पश्चात् प्रपञ्चरचना भुवनाभिधाना । इत्यादिका स्थितिर् इयं हि गता प्रतिष्ठाम् आख्यायिका भवति बालजनोचितेव

ādau manas tadanu bandhavimokṣadṛṣṭī paścāt prapañcaracanā bhuvanābhidhānā / ityādikā sthitir iyaṃ hi gatā pratiṣṭhām ākhyāyikā bhavati bālajanociteva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.