Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.101

किम् उच्यते मुनिश्रेष्ठ बालकाख्यायिकाक्रमः । क्रमेण कथयैतन् मे मनोवर्णनकारणम्

kim ucyate muniśreṣṭha bālakākhyāyikākramaḥ / krameṇa kathayaitan me manovarṇanakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुग्धमुग्धमतिर् बालो धात्रीं पृच्छति राघव । काञ्चित् कर्णपथायातां वर्णयाख्यायिकाम् इति

mugdhamugdhamatir bālo dhātrīṃ pṛcchati rāghava / kāñcit karṇapathāyātāṃ varṇayākhyāyikām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा बालस्य विनोदाय धात्री तस्य महामते । आख्यायिकां कथयति प्रसन्नमधुराक्षराम्

sā bālasya vinodāya dhātrī tasya mahāmate / ākhyāyikāṃ kathayati prasannamadhurākṣarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् सन्ति महात्मानो राजपुत्रास् त्रयश् शुभाः । विस्तीर्णे शून्यनगरे व्योम्नीवोज्ज्वलतारकाः

kvacit santi mahātmāno rājaputrās trayaś śubhāḥ / vistīrṇe śūnyanagare vyomnīvojjvalatārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ न जातौ तथैकश् च गर्भ एव हि न स्थितः । शुभाचाराश् शुभाकारा इति भान्तीन्दवो यथा

dvau na jātau tathaikaś ca garbha eva hi na sthitaḥ / śubhācārāś śubhākārā iti bhāntīndavo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्युत्तमलाभार्थम् एकदा समवायतः । निर्बन्धवः खिन्नमुखाश् शोकोपहतचेतसः

athātyuttamalābhārtham ekadā samavāyataḥ / nirbandhavaḥ khinnamukhāś śokopahatacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तस्माच् छून्यनगरान् निर्गता विकृताननाः । गगनाद् इव संश्लिष्टा बुधशुक्रशनैश्चराः

te tasmāc chūnyanagarān nirgatā vikṛtānanāḥ / gaganād iva saṃśliṣṭā budhaśukraśanaiścarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीषसुकुमाराङ्गाः पृष्ठतो ऽर्केण तापिताः । मार्गे ग्लानिं गता ग्रीष्मतापार्त्या पल्लवा इव

śirīṣasukumārāṅgāḥ pṛṣṭhato 'rkeṇa tāpitāḥ / mārge glāniṃ gatā grīṣmatāpārtyā pallavā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तप्तमार्गसिकतादग्धपादसरोरुहाः । हा ताताम्बेति शोचन्तो मृगा यूथच्युता इव

santaptamārgasikatādagdhapādasaroruhāḥ / hā tātāmbeti śocanto mṛgā yūthacyutā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्भाग्रभिन्नचरणास् तापस्विन्नाङ्गसन्धयः । उल्लङ्घ्य दूरम् अध्वानं धूलिधूसरमूर्तयः

darbhāgrabhinnacaraṇās tāpasvinnāṅgasandhayaḥ / ullaṅghya dūram adhvānaṃ dhūlidhūsaramūrtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्जरीजालजटिलं फलपल्लविताम्बरम् । मृगपक्षिगणाधारं प्रापुर् मार्गे तरुत्रयम्

mañjarījālajaṭilaṃ phalapallavitāmbaram / mṛgapakṣigaṇādhāraṃ prāpur mārge tarutrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् वृक्षत्रये वृक्षौ द्वौ न जातौ मनाग् अपि । बीजम् एव तृतीयस्य स्वारोहस्य न विद्यते

tasmin vṛkṣatraye vṛkṣau dvau na jātau manāg api / bījam eva tṛtīyasya svārohasya na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रान्तास् ते परिश्रान्तास् तत्रैकस्य तरोर् अधः । पारिजाततले स्वर्गे शक्रानिलयमा इव

viśrāntās te pariśrāntās tatraikasya taror adhaḥ / pārijātatale svarge śakrānilayamā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलान्य् अमृतसृष्टानि भुक्त्वा पीत्वा च तद्रसम् । कृत्वा गुलुच्छकैर् मालाश् चिरं विश्रम्य ते ययुः

phalāny amṛtasṛṣṭāni bhuktvā pītvā ca tadrasam / kṛtvā gulucchakair mālāś ciraṃ viśramya te yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दूरतरं गत्वा मध्याह्ने समुपस्थिते । सरित्त्रितयम् आसेदुस् तरङ्गतरलारवम्

punar dūrataraṃ gatvā madhyāhne samupasthite / sarittritayam āsedus taraṅgataralāravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैका परिशुष्कैव मनाग् अप्य् अम्बु न द्वयोः । विद्यते सरितोर् दृष्टिर् अन्धलोचनयोर् इव

tatraikā pariśuṣkaiva manāg apy ambu na dvayoḥ / vidyate saritor dṛṣṭir andhalocanayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिशुष्का भृशं यासौ तस्यां ते सस्नुर् आदृताः । घर्मार्ता दिवि गङ्गायां विष्णुब्रह्महरा इव

pariśuṣkā bhṛśaṃ yāsau tasyāṃ te sasnur ādṛtāḥ / gharmārtā divi gaṅgāyāṃ viṣṇubrahmaharā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं कृत्वा जलक्रीडां पीत्वामृतसमं पयः । जग्मुस् ते राजतनयाः प्रहृष्टमनसस् सुखम्

ciraṃ kṛtvā jalakrīḍāṃ pītvāmṛtasamaṃ payaḥ / jagmus te rājatanayāḥ prahṛṣṭamanasas sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासेदुर् दिनस्यान्ते लम्बमाने दिवाकरे । भविष्यन् नवनिर्माणं नगरं नगसन्निभम्

athāsedur dinasyānte lambamāne divākare / bhaviṣyan navanirmāṇaṃ nagaraṃ nagasannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पताकापद्मिनीव्याप्तनीलाम्बरजलाशयम् । दूरश्रुतिसमुल्लासगायन्नगरमण्डलम्

patākāpadminīvyāptanīlāmbarajalāśayam / dūraśrutisamullāsagāyannagaramaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुस् तत्र रम्याणि त्रीणि सद्विभवानि ते । मणिकाञ्चनगेहानि शृङ्गाणीव महागिरेः

dadṛśus tatra ramyāṇi trīṇi sadvibhavāni te / maṇikāñcanagehāni śṛṅgāṇīva mahāgireḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्मिते द्वे सदने एकं निर्भित्ति तत्र वै । अभित्तिमन्दिरं चारु प्रविष्टास् ते नरास् त्रयः

anirmite dve sadane ekaṃ nirbhitti tatra vai / abhittimandiraṃ cāru praviṣṭās te narās trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रविश्योपविश्याशु विहरन्तो वराननाः । प्रापुस् स्थालीत्रयं तत्र तप्तकाञ्चननिर्मितम्

sampraviśyopaviśyāśu viharanto varānanāḥ / prāpus sthālītrayaṃ tatra taptakāñcananirmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र कर्परतां याते द्वे एका चूर्णतां गता । जगृहुश् चूर्णरूपां तां स्थालीं ते दीर्घबुद्धयः

yatra karparatāṃ yāte dve ekā cūrṇatāṃ gatā / jagṛhuś cūrṇarūpāṃ tāṃ sthālīṃ te dīrghabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणैर् नवनवत्या तैस् तस्यां द्रोणेन चान्धसः । तत्र द्रोणशतं हीनं रन्धितं बहुभोजिभिः

droṇair navanavatyā tais tasyāṃ droṇena cāndhasaḥ / tatra droṇaśataṃ hīnaṃ randhitaṃ bahubhojibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भुक्तं जनशतैर् ब्राह्मणानां शतैस् तथा । त्रिभिस् तै राजपुत्रैश् च परां निर्वृतिम् आगतैः

tato bhuktaṃ janaśatair brāhmaṇānāṃ śatais tathā / tribhis tai rājaputraiś ca parāṃ nirvṛtim āgataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यन्नगरे तस्मिन् राजपुत्रास् त्रयो ऽपि ते । सुखम् अद्य स्थिताः पुत्र मृगयाव्यवहारिणः

bhaviṣyannagare tasmin rājaputrās trayo 'pi te / sukham adya sthitāḥ putra mṛgayāvyavahāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यायिकैषा कथिता मया रम्या तवानघ । एतां हृदि कुरु प्राज्ञ विदग्धस् त्वं भविष्यसि

ākhyāyikaiṣā kathitā mayā ramyā tavānagha / etāṃ hṛdi kuru prājña vidagdhas tvaṃ bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्र्येति कथिता राम बालायाख्यायिका शुभा । तुष्टिं जगाम बालश् च शुभाख्यायिकयानया

dhātryeti kathitā rāma bālāyākhyāyikā śubhā / tuṣṭiṃ jagāma bālaś ca śubhākhyāyikayānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा हि कथिता राम चित्ताख्यानकथां प्रति । बालकाख्यायिका तुभ्यं मया कमललोचन

eṣā hi kathitā rāma cittākhyānakathāṃ prati / bālakākhyāyikā tubhyaṃ mayā kamalalocana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं संसाररचना स्थितिम् एवम् उपागता । बालकाख्यायिकेवोग्रैस् सङ्कल्पैर् व्यर्थकल्पितैः

iyaṃ saṃsāraracanā sthitim evam upāgatā / bālakākhyāyikevograis saṅkalpair vyarthakalpitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पजालिकैवेयं प्रतिभासात्मिकानघ । बन्धमोक्षादिकलनारूपेण प्रविजृम्भते

vikalpajālikaiveyaṃ pratibhāsātmikānagha / bandhamokṣādikalanārūpeṇa pravijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पमात्राद् इतरद् विद्यते नेह किञ्चन । सङ्कल्पवशतः किञ्चिन् नकिञ्चित् किञ्चिद् एव वा

saṅkalpamātrād itarad vidyate neha kiñcana / saṅkalpavaśataḥ kiñcin nakiñcit kiñcid eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यौः क्षमा वायुर् आकाशः पर्वतास् सरितो दिशः । सङ्कल्पकलितं सर्वम् एतत् स्वप्नवद् आत्मनः

dyauḥ kṣamā vāyur ākāśaḥ parvatās sarito diśaḥ / saṅkalpakalitaṃ sarvam etat svapnavad ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रास् त्रयो नद्यो भविष्यन्नगरं तथा । यथा सङ्कल्परचना तथेयं त्रिजगत्स्थितिः

rājaputrās trayo nadyo bhaviṣyannagaraṃ tathā / yathā saṅkalparacanā tatheyaṃ trijagatsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पमात्रम् अभितः परिस्फुरति चञ्चलम् । पयोमात्रात्मको ऽम्भोधिर् अम्भसीवात्मनात्मनि

saṅkalpamātram abhitaḥ parisphurati cañcalam / payomātrātmako 'mbhodhir ambhasīvātmanātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पमात्रम् उत्पन्नं प्रथमं परमात्मनि । तद् इदं स्फारतां यातं व्यापारैर् दिवसं यथा

saṅkalpamātram utpannaṃ prathamaṃ paramātmani / tad idaṃ sphāratāṃ yātaṃ vyāpārair divasaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पजालकलनैव जगत् समग्रं सङ्कल्पम् एव ननु विद्धि विलासि चेत्यम् । सङ्कल्पमात्रम् अलम् उत्सृज निर्विकल्पम् आश्रित्य निश्चयम् अवाप्नुहि राम शान्तिम्

saṅkalpajālakalanaiva jagat samagraṃ saṅkalpam eva nanu viddhi vilāsi cetyam / saṅkalpamātram alam utsṛja nirvikalpam āśritya niścayam avāpnuhi rāma śāntim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.