Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.102

स्वसङ्कल्पवशान् मूढो मोहम् एति न पण्डितः । अयक्षे यक्षसङ्कल्पान् मुह्यते शिशुनैव हि

svasaṅkalpavaśān mūḍho moham eti na paṇḍitaḥ / ayakṣe yakṣasaṅkalpān muhyate śiśunaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽसौ सङ्कल्पितः केन यक्षो ब्रह्मविदां वर । असतैव महामोहं येनादत्ते सदैव हि

ko 'sau saṅkalpitaḥ kena yakṣo brahmavidāṃ vara / asataiva mahāmohaṃ yenādatte sadaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमुना भूतसङ्गेन यक्षो ऽहङ्काररूपधृत् । वेतालश् शिशुनेवेह मिथ्यैव परिकल्पितः

amunā bhūtasaṅgena yakṣo 'haṅkārarūpadhṛt / vetālaś śiśuneveha mithyaiva parikalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिन्न् एव सर्वस्मिन् स्थिते परमवस्तुनि । कुतः को ऽयम् अहं नाम कथं नाम किलोदितः

ekasminn eva sarvasmin sthite paramavastuni / kutaḥ ko 'yam ahaṃ nāma kathaṃ nāma kiloditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुतो नास्त्य् अहङ्कारः परमात्मन्य् अभेदतः । असम्यग्दर्शनान् मार्गी सरित् तीव्रातपे यथा

vastuto nāsty ahaṅkāraḥ paramātmany abhedataḥ / asamyagdarśanān mārgī sarit tīvrātape yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमणिर् महारम्भस् संसार इति लक्ष्यते । आत्मनात्मानम् आश्रित्य स्फुरत्य् अम्बु यथाम्बुना

manomaṇir mahārambhas saṃsāra iti lakṣyate / ātmanātmānam āśritya sphuraty ambu yathāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्दर्शनं तेन त्यज राम निराश्रयम् । साश्रयं सत्यम् आनन्दि सम्यग्दर्शनम् आश्रय

asamyagdarśanaṃ tena tyaja rāma nirāśrayam / sāśrayaṃ satyam ānandi samyagdarśanam āśraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिया विचारधर्मिण्या मोहसंरम्भहीनया । विचारयाधुना सत्यम् असत्यं सम्परित्यज

dhiyā vicāradharmiṇyā mohasaṃrambhahīnayā / vicārayādhunā satyam asatyaṃ samparityaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबद्धो बद्ध इत्य् उक्त्वा किं शोचसि मुधैव हि । अनन्तस्यात्मतत्त्वस्य किं कथं केन बध्यते

abaddho baddha ity uktvā kiṃ śocasi mudhaiva hi / anantasyātmatattvasya kiṃ kathaṃ kena badhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानानानात्वकलनास्व् अविभिन्ने महात्मनि । सर्वस्मिन् ब्रह्मतत्त्वे ऽस्मिन् किं बद्धं किं विमुच्यते

nānānānātvakalanāsv avibhinne mahātmani / sarvasmin brahmatattve 'smin kiṃ baddhaṃ kiṃ vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनार्तो ऽप्य् आर्तिसद्भावाच् छिन्ने ऽङ्गे किं च ताम्यसि । भेदाभेदविकारार्तिः काचिन् नात्मनि विद्यते

anārto 'py ārtisadbhāvāc chinne 'ṅge kiṃ ca tāmyasi / bhedābhedavikārārtiḥ kācin nātmani vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहे नष्टे क्षते क्षीणे कात्मनः क्षतिर् आगता । भस्त्रायां परिदग्धायां तत्स्थं हेम न नश्यति

dehe naṣṭe kṣate kṣīṇe kātmanaḥ kṣatir āgatā / bhastrāyāṃ paridagdhāyāṃ tatsthaṃ hema na naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहः पततु वोदेतु का नः क्षतिर् उपागता । को नष्टः प्रक्षते पुष्पे आमोदो व्योमसंश्रयः

dehaḥ patatu vodetu kā naḥ kṣatir upāgatā / ko naṣṭaḥ prakṣate puṣpe āmodo vyomasaṃśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपतन्तु वपुःपद्मं सुखदुःखहिमश्रियः । आकाशोड्डयने ऽलीनां का नः क्षतिर् उपस्थिता

āpatantu vapuḥpadmaṃ sukhaduḥkhahimaśriyaḥ / ākāśoḍḍayane 'līnāṃ kā naḥ kṣatir upasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहः पततु वोदेतु यातु वा गगनान्तरम् । तद्विलक्षणरूपस्य कासौ भवति ते क्षतिः

dehaḥ patatu vodetu yātu vā gaganāntaram / tadvilakṣaṇarūpasya kāsau bhavati te kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा पयोदमरुतोर् यथा षट्पदपद्मयोः । तथा राघव सम्बन्धस् त्वच्छरीरत्वदात्मनोः

yathā payodamarutor yathā ṣaṭpadapadmayoḥ / tathā rāghava sambandhas tvaccharīratvadātmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो नाम शरीरं हि जगतस् सकलस्य च । आत्मशक्तिश् चिद् अस्यात्मा न नश्यति कदाचन

mano nāma śarīraṃ hi jagatas sakalasya ca / ātmaśaktiś cid asyātmā na naśyati kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽसाव् आत्मा महाप्राज्ञ नश्यतीत्य् अवगच्छसि । न नश्यति कदाचिद् स किं मुधा परितप्यसे

yo 'sāv ātmā mahāprājña naśyatīty avagacchasi / na naśyati kadācid sa kiṃ mudhā paritapyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशीर्णे ऽभ्रे यथा वातश् शुष्के ऽब्जे षट्पदो यथा । यात्य् अनन्तपदं व्योम तथात्मा देहसङ्क्षये

viśīrṇe 'bhre yathā vātaś śuṣke 'bje ṣaṭpado yathā / yāty anantapadaṃ vyoma tathātmā dehasaṅkṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारे ऽस्मिन् विहरतो मनो ऽपि हि न नश्यति । ज्ञानाग्निना विना जन्तोर् आत्मनाशे तु का कथा

saṃsāre 'smin viharato mano 'pi hi na naśyati / jñānāgninā vinā jantor ātmanāśe tu kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कुण्डबदरन्यायो यो घटाकाशयोः क्रमः । स्थितिर् देहात्मनोस् सैव सविनाशाविनाशयोः

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yo ghaṭākāśayoḥ kramaḥ / sthitir dehātmanos saiva savināśāvināśayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरं हस्तम् आयाति यथा स्फुटति कुण्डके । आत्मा गगनम् आयाति तथा चलति देहके

badaraṃ hastam āyāti yathā sphuṭati kuṇḍake / ātmā gaganam āyāti tathā calati dehake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भे गच्छत्य् अकुम्भत्वं कुम्भाकाशो यथाम्बरे । तिष्ठत्य् एवम् अयं देही देहे क्षीणे निरामयः

kumbhe gacchaty akumbhatvaṃ kumbhākāśo yathāmbare / tiṣṭhaty evam ayaṃ dehī dehe kṣīṇe nirāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो देहो हि जन्तूनां देशकालतिरोहितः । मुहुर् मृतिपटाच्छन्नश् शेते किं परिदेवना

mano deho hi jantūnāṃ deśakālatirohitaḥ / muhur mṛtipaṭācchannaś śete kiṃ paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालतिरोधाने मूढो ऽपि मरणे नरः । किं बिभेति महाबाहो नेह नश्यति कश्चन

deśakālatirodhāne mūḍho 'pi maraṇe naraḥ / kiṃ bibheti mahābāho neha naśyati kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् त्वं वासनां राम मिथ्यैवाहम् इति स्थिताम् । त्यज पक्षीश्वरो व्योमगमनोत्क इवाण्डकम्

atas tvaṃ vāsanāṃ rāma mithyaivāham iti sthitām / tyaja pakṣīśvaro vyomagamanotka ivāṇḍakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैषा हि मानसी शक्तिर् इष्टानिष्टानुबन्धिनी । अनयेदं मुधा भ्रान्त्या स्वप्नवत् परिकल्पितम्

yaiṣā hi mānasī śaktir iṣṭāniṣṭānubandhinī / anayedaṃ mudhā bhrāntyā svapnavat parikalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यैषा दुरन्तैषा दुःखायैषा हि वर्धते । अपरिज्ञायमानैषा तनोतीदम् असन्मयम्

avidyaiṣā durantaiṣā duḥkhāyaiṣā hi vardhate / aparijñāyamānaiṣā tanotīdam asanmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा कुड्यवद् आकाशं तुषारम् अनलं यथा । परिपश्यति विभ्रान्ता स्वरूपस्य स्वभावतः

eṣā kuḍyavad ākāśaṃ tuṣāram analaṃ yathā / paripaśyati vibhrāntā svarūpasya svabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद् एवेदम् आरम्भमन्थरं सद् इवोत्थितम् । कल्पितं जगद् आभोगि दीर्घस्वप्न इवैतया

asad evedam ārambhamantharaṃ sad ivotthitam / kalpitaṃ jagad ābhogi dīrghasvapna ivaitayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावनामात्रम् एवास्यास् स्वरूपं कर्तृतां गतम् । जगताम् आकुलं चक्षुर् व्योम्नि पिञ्छकताम् इव

bhāvanāmātram evāsyās svarūpaṃ kartṛtāṃ gatam / jagatām ākulaṃ cakṣur vyomni piñchakatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लयम् अस्यास् स्वरूपं त्वं नय राम विचारणात् । यथा हिमशिलायास् तु तपनाद् दिवसाधिपः

layam asyās svarūpaṃ tvaṃ naya rāma vicāraṇāt / yathā himaśilāyās tu tapanād divasādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमाभावार्थिनो ऽर्कस्य स्वोदयेन हितं यथा । सिध्यत्य् एवं विचारेण मनोनाशार्थिनो ऽर्थितम्

himābhāvārthino 'rkasya svodayena hitaṃ yathā / sidhyaty evaṃ vicāreṇa manonāśārthino 'rthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्या सम्प्रवृत्ता हि विततानर्थदुर्गमा । नानेन्द्रजालकलणं शाम्बरी हेम वर्षति

avidyā sampravṛttā hi vitatānarthadurgamā / nānendrajālakalaṇaṃ śāmbarī hema varṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविनाशक्रियां चैतां मन एव करोत्य् अलम् । मनो ह्य् आत्मवधं नाम नाटकं परिनृत्यति

svavināśakriyāṃ caitāṃ mana eva karoty alam / mano hy ātmavadhaṃ nāma nāṭakaṃ parinṛtyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानम् ईक्षते चेतस् स्वविनाशाय केवलम् । न हि जानाति दुर्बुद्धिर् विनाशं प्रत्युपस्थितम्

ātmānam īkṣate cetas svavināśāya kevalam / na hi jānāti durbuddhir vināśaṃ pratyupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्कल्पनमात्रेण स्वविकल्पदशाम् इदम् । मनस् संसाधयत्य् आशु क्लेशो नात्रोपयुज्यते

asaṅkalpanamātreṇa svavikalpadaśām idam / manas saṃsādhayaty āśu kleśo nātropayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं विकल्प्य विकल्प्याशु विवेकोपहितं मनः । सन्त्यज्य रूपम् आरम्भि करोत्य् आत्मावबोधनम्

svaṃ vikalpya vikalpyāśu vivekopahitaṃ manaḥ / santyajya rūpam ārambhi karoty ātmāvabodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महोदयो मनोनाशो महोत्पातो ऽस्य तूदयः । मनोनाशे प्रयत्नं त्वं कुरु मा मनसो जवे

mahodayo manonāśo mahotpāto 'sya tūdayaḥ / manonāśe prayatnaṃ tvaṃ kuru mā manaso jave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविरलसुखदुःखवृक्षषण्डे विषमकृतान्तमहोरगे वने ऽस्मिन् । प्रभुर् इदम् अखिले विवेकहीनं सुभग मनो महद् आपदेकहेतुः

aviralasukhaduḥkhavṛkṣaṣaṇḍe viṣamakṛtāntamahorage vane 'smin / prabhur idam akhile vivekahīnaṃ subhaga mano mahad āpadekahetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्य् अथ मुनौ दिवसो जगाम सायन्तनाय विधये ऽस्तम् इनो जगाम । स्नातुं सभा कृतनमस्करणा जगाम श्यामाक्षये रविकरैश् च सहाजगाम

ity uktavaty atha munau divaso jagāma sāyantanāya vidhaye 'stam ino jagāma / snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma śyāmākṣaye ravikaraiś ca sahājagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.