Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.112

यस्मिन् यस्मिन् पदार्थे हि येन येन यथा तथा । तीव्रसंवेगसम्पन्नं मनः पश्यति वाञ्छितम्

yasmin yasmin padārthe hi yena yena yathā tathā / tīvrasaṃvegasampannaṃ manaḥ paśyati vāñchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते म्रियते चैषा मनसस् तीव्रवेगिता । सौम्याम्बुबुद्बुदालीव निर्निमित्ता स्वभावतः

jāyate mriyate caiṣā manasas tīvravegitā / saumyāmbubudbudālīva nirnimittā svabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतता तुहिनस्येव कज्जलस्येव कृष्णता । लोलता मनसो रूपं तीव्रातीव्रैकरूपिणः

śītatā tuhinasyeva kajjalasyeva kṛṣṇatā / lolatā manaso rūpaṃ tīvrātīvraikarūpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम् अस्यातिलोलस्य वेगावेगैककारणम् । चलता मनसो ब्रह्मन् बलतो विनिवार्यते

katham asyātilolasya vegāvegaikakāraṇam / calatā manaso brahman balato vinivāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेह चञ्चलताहीनं मनः क्वचन दृश्यते । चञ्चलत्वं मनोधर्मो वह्निधर्मो यथोष्णता

neha cañcalatāhīnaṃ manaḥ kvacana dṛśyate / cañcalatvaṃ manodharmo vahnidharmo yathoṣṇatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैषा हि चञ्चला स्पन्दशक्तिश् चित्तत्वसंस्थिता । तां विद्धि मानसीं शक्तिं जगदाडम्बरात्मिकाम्

yaiṣā hi cañcalā spandaśaktiś cittatvasaṃsthitā / tāṃ viddhi mānasīṃ śaktiṃ jagadāḍambarātmikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पन्दस्पर्शाद् ऋते वायोर् यथा सत्तैव नोह्यते । तथास्ति चित्तसत्ता नो चञ्चलस्पन्दनाद् ऋते

spandasparśād ṛte vāyor yathā sattaiva nohyate / tathāsti cittasattā no cañcalaspandanād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तु चञ्चलताहीनं तन् मनो मृतम् उच्यते । स एव च तपश्शास्त्रप्रसिद्धो मोक्ष उच्यते

yat tu cañcalatāhīnaṃ tan mano mṛtam ucyate / sa eva ca tapaśśāstraprasiddho mokṣa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोविलयमात्रेण दुःखशान्तिर् अवाप्यते । मनोजननमात्रेण दुःखं परम् अवाप्यते

manovilayamātreṇa duḥkhaśāntir avāpyate / manojananamātreṇa duḥkhaṃ param avāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखम् उत्पादयत्य् उच्चैर् उत्थितश् चित्तराक्षसः । सुखायानन्तभोग्याय तं प्रयत्नेन पातय

duḥkham utpādayaty uccair utthitaś cittarākṣasaḥ / sukhāyānantabhogyāya taṃ prayatnena pātaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चञ्चलता यैषा ह्य् अविद्या नाम सोच्यते । वासनापरनाम्नी तां विचारेण विनाशय

tasya cañcalatā yaiṣā hy avidyā nāma socyate / vāsanāparanāmnī tāṃ vicāreṇa vināśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यया वासनया तयान्तश् चित्तशान्तया । विलीनया त्यागवशात् परं श्रेयो ऽधिगम्यते

avidyayā vāsanayā tayāntaś cittaśāntayā / vilīnayā tyāgavaśāt paraṃ śreyo 'dhigamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तत् सदसतोर् मध्यं यन् मध्यं चित्त्वजाड्ययोः । तन् मनः प्रोच्यते राम द्वयदोलायिताकृति

yat tat sadasator madhyaṃ yan madhyaṃ cittvajāḍyayoḥ / tan manaḥ procyate rāma dvayadolāyitākṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाड्यानुसन्धानहृतं जाड्यात्मकतयेद्धया । चेतो जडत्वम् आयाति दृढाभ्यासवशेन हि

jāḍyānusandhānahṛtaṃ jāḍyātmakatayeddhayā / ceto jaḍatvam āyāti dṛḍhābhyāsavaśena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकैकानुसन्धानाच् चिदंशात्मतया मनः । चितैकताम् उपायाति दृढाभ्यासवशात् स्थिरम्

vivekaikānusandhānāc cidaṃśātmatayā manaḥ / citaikatām upāyāti dṛḍhābhyāsavaśāt sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषेण प्रयत्नेन यस्मिन्न् एव पदे मनः । पात्यते तत् पदं प्राप्य भवत्य् अभ्यासलोहितम्

pauruṣeṇa prayatnena yasminn eva pade manaḥ / pātyate tat padaṃ prāpya bhavaty abhyāsalohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः पौरुषम् आश्रित्य चित्तम् आक्रम्य चेतसा । विशोकं पदम् आश्रित्य निराशङ्कस् स्थिरो भव

ataḥ pauruṣam āśritya cittam ākramya cetasā / viśokaṃ padam āśritya nirāśaṅkas sthiro bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवभावनया भग्नं मनसैव न चेन् मनः । बलाद् उत्तार्यते राम तद् उपायो ऽस्ति नेतरः

bhavabhāvanayā bhagnaṃ manasaiva na cen manaḥ / balād uttāryate rāma tad upāyo 'sti netaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन एव समर्थं वै मनसो दृढनिग्रहे । अराजा कस् समर्थस् स्याद् राज्ञो राघव निग्रहे

mana eva samarthaṃ vai manaso dṛḍhanigrahe / arājā kas samarthas syād rājño rāghava nigrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णाग्राहगृहीतानां संसारार्णवरंहसि । आवर्तैर् उह्यमानानां दूरं स्वमन एव नौः

tṛṣṇāgrāhagṛhītānāṃ saṃsārārṇavaraṃhasi / āvartair uhyamānānāṃ dūraṃ svamana eva nauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसैव मनश् छित्त्वा पाशं परमबन्धनम् । उन्मोचितो न येनात्मा नासाव् अन्येन मोक्ष्यते

manasaiva manaś chittvā pāśaṃ paramabandhanam / unmocito na yenātmā nāsāv anyena mokṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या योदेति मनोनाम्नी वासना वासितान्तरा । तां तां परिहरेत् प्राज्ञस् ततो ऽविद्याक्षयो भवेत्

yā yodeti manonāmnī vāsanā vāsitāntarā / tāṃ tāṃ pariharet prājñas tato 'vidyākṣayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगौघवासनां त्यक्त्वा त्यज त्वं खेदवासनाम् । भावाभावौ ततस् त्यक्त्वा निर्विकल्पस् सुखी भव

bhogaughavāsanāṃ tyaktvā tyaja tvaṃ khedavāsanām / bhāvābhāvau tatas tyaktvā nirvikalpas sukhī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावनं भावनायास् त्व् एतावान् भावनाक्षयः । एष एव मनोनाशस् त्व् अविद्यानाश उच्यते

abhāvanaṃ bhāvanāyās tv etāvān bhāvanākṣayaḥ / eṣa eva manonāśas tv avidyānāśa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यत् संवेद्यते किञ्चित् तत्रासंवेदनं वरम् । असंवित्तिस् तु निर्वाणं दुःखं संवेदनाद् भवेत्

yad yat saṃvedyate kiñcit tatrāsaṃvedanaṃ varam / asaṃvittis tu nirvāṇaṃ duḥkhaṃ saṃvedanād bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेनैव तत् प्रयत्नेन पुंसस् सम्पद्यते क्षणात् । भावस्याभावनं भूत्यै तत् तस्मान् नित्यम् आहरेत्

svenaiva tat prayatnena puṃsas sampadyate kṣaṇāt / bhāvasyābhāvanaṃ bhūtyai tat tasmān nityam āharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागादयो ये मनसेप्सितास् ते बुद्ध्वैव तांस् तांस् त्वम् अवस्तुभूतान् । त्यक्त्वा तदास्थाङ्कुरम् अस्तबीजं मा हर्षशोकौ समुपैषि तृप्तः

rāgādayo ye manasepsitās te buddhvaiva tāṃs tāṃs tvam avastubhūtān / tyaktvā tadāsthāṅkuram astabījaṃ mā harṣaśokau samupaiṣi tṛptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.