Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.113
एषा हि वासना नित्यम् असत्य् एव यद् उत्थिता । द्विचन्द्रभ्रान्तिवत् तेन त्यक्तुं राघव युज्यते
eṣā hi vāsanā nityam asaty eva yad utthitā / dvicandrabhrāntivat tena tyaktuṃ rāghava yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्याविद्यमानैव नष्टप्रज्ञस्य विद्यते । नाम्नैवाङ्गीकृताभावा सम्यक्प्रज्ञस्य सा कुतः
avidyāvidyamānaiva naṣṭaprajñasya vidyate / nāmnaivāṅgīkṛtābhāvā samyakprajñasya sā kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा भवाज्ञो भव प्राज्ञस् सम्यग् राम विचारय । नास्त्य् एवेन्दुर् द्वितीयः खे भ्रान्त्या संलक्ष्यते मुधा
mā bhavājño bhava prājñas samyag rāma vicāraya / nāsty evendur dvitīyaḥ khe bhrāntyā saṃlakṣyate mudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्मतत्त्वाद् ऋते किञ्चिद् विद्यते वस्त्व् अवस्तु वा । ऊर्मिमालिनि विस्तीर्णे वारिपूराद् ऋते यथा
nātmatattvād ṛte kiñcid vidyate vastv avastu vā / ūrmimālini vistīrṇe vāripūrād ṛte yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वविकल्पकृतान् एतान् भावाभावान् असन्मयान् । नित्ये तते सिते शुद्धे मा समारोपयात्मनि
svavikalpakṛtān etān bhāvābhāvān asanmayān / nitye tate site śuddhe mā samāropayātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासि कर्ता किम् एतासु क्रियासु ममता तव । एकस्मिन् विद्यमाने हि किं केन क्रियते कथम्
nāsi kartā kim etāsu kriyāsu mamatā tava / ekasmin vidyamāne hi kiṃ kena kriyate katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा चाकर्ता भव प्राज्ञ किम् अकर्तृतयेह ते । साध्यं साध्यम् उपादेयं तस्मात् स्वस्थो भवानघ
mā cākartā bhava prājña kim akartṛtayeha te / sādhyaṃ sādhyam upādeyaṃ tasmāt svastho bhavānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ता संस् त्वम् असक्तत्वाद् भवाकर्ता रघूद्वह । असक्तत्वाद् अकर्तापि कर्तृवत् स्पन्दनं कुरु
kartā saṃs tvam asaktatvād bhavākartā raghūdvaha / asaktatvād akartāpi kartṛvat spandanaṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं चेत् स्याद् उपादेयं मिथ्या स्याद् धेयम् एव तत् । उपादेयैकसक्तत्वाद् युक्ता सक्तिर् हि कर्मणि
satyaṃ cet syād upādeyaṃ mithyā syād dheyam eva tat / upādeyaikasaktatvād yuktā saktir hi karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रेन्द्रजालम् अखिलं मायामयम् अवस्तुकम् । तत्र कास् ताः कथं राम हेयोपादेयदृष्टयः
yatrendrajālam akhilaṃ māyāmayam avastukam / tatra kās tāḥ kathaṃ rāma heyopādeyadṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारबीजकणिका यैषाविद्या रघूद्वह । एषा ह्य् अविद्यमानैव सतीव स्फारतां गता
saṃsārabījakaṇikā yaiṣāvidyā raghūdvaha / eṣā hy avidyamānaiva satīva sphāratāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येयम् आभोगिनिस्सारसंसारारम्भचक्रिका । विज्ञेया वासनैषा सा चैतसी मोहदायिनी
yeyam ābhoginissārasaṃsārārambhacakrikā / vijñeyā vāsanaiṣā sā caitasī mohadāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारुवंशलतेवान्तश्शून्यनिस्सारकोटरा । सरित्तरङ्गमालेव न व्युच्छिन्ना विनश्वरी
cāruvaṃśalatevāntaśśūnyanissārakoṭarā / sarittaraṅgamāleva na vyucchinnā vinaśvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्यमाणापि हस्तेन ग्रहीतुं नैव युज्यते । मृद्व्य् अप्य् अत्यन्ततीक्ष्णाग्रा निर्झरोर्मिर् इवोत्थिता
gṛhyamāṇāpi hastena grahītuṃ naiva yujyate / mṛdvy apy atyantatīkṣṇāgrā nirjharormir ivotthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यते प्रकटाभासा सदर्थे नोपयुज्यते । तरङ्गिणी तरङ्गाभास्व् आकारपरिनिष्ठिता
dṛśyate prakaṭābhāsā sadarthe nopayujyate / taraṅgiṇī taraṅgābhāsv ākārapariniṣṭhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिद् वक्रा क्वचिद् ऋज्वी दीर्घा खर्वा स्थिरा चला । यत्प्रसादोद्भवा तस्माद् व्यतिरेकम् उपागता
kvacid vakrā kvacid ṛjvī dīrghā kharvā sthirā calā / yatprasādodbhavā tasmād vyatirekam upāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तश्शून्यापि सर्वत्र दृश्यते ऽसारसुन्दरी । न क्वचित् संस्थितापीह सर्वत्रैवोपलक्ष्यते
antaśśūnyāpi sarvatra dṛśyate 'sārasundarī / na kvacit saṃsthitāpīha sarvatraivopalakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडैव चिन्मयीवासाव् अन्यस्पन्दोपजीविनी । निमेषम् अप्य् अतिष्ठन्ती स्थैर्याशङ्कां प्रयच्छति
jaḍaiva cinmayīvāsāv anyaspandopajīvinī / nimeṣam apy atiṣṭhantī sthairyāśaṅkāṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वालेव शुद्धवर्णापि मषीमलिनकोटरा । वल्गत्य् अन्यप्रसादेन क्षीयते तदवीक्षिता
jvāleva śuddhavarṇāpi maṣīmalinakoṭarā / valgaty anyaprasādena kṣīyate tadavīkṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोके विमले म्लाना तमस्य् अतिविराजते । मृगतृष्णेव सुस्फारा नानावर्णविलासिनी
āloke vimale mlānā tamasy ativirājate / mṛgatṛṣṇeva susphārā nānāvarṇavilāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्रा विषमयी तन्वी मृद्वी कण्टककर्कशा । ललना चञ्चला क्षुद्धा तृष्णा जिह्वेव भोगिनः
vakrā viṣamayī tanvī mṛdvī kaṇṭakakarkaśā / lalanā cañcalā kṣuddhā tṛṣṇā jihveva bhoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं दीपशिखेवाशु क्षीयते स्नेहसङ्क्षये । सिन्दूरधूलिलेखेव विना रागं न रञ्जते
svayaṃ dīpaśikhevāśu kṣīyate snehasaṅkṣaye / sindūradhūlilekheva vinā rāgaṃ na rañjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणप्रकाशा तरला कृतसंस्था जडाशये । मुग्धानां त्रासजननी वक्रा विद्युद् इवोदिता
kṣaṇaprakāśā taralā kṛtasaṃsthā jaḍāśaye / mugdhānāṃ trāsajananī vakrā vidyud ivoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नाद् गृहीत्वा दहति भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । लभ्यते ऽपि च नान्विष्टा विद्युद्वद् अतिभङ्गुरा
yatnād gṛhītvā dahati bhūtvā bhūtvā pralīyate / labhyate 'pi ca nānviṣṭā vidyudvad atibhaṅgurā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रार्थितैवोपनता रमणीयाप्य् अनर्थदा । अकालपुष्पमालेव श्रेयसे नाभिनन्दिता
aprārthitaivopanatā ramaṇīyāpy anarthadā / akālapuṣpamāleva śreyase nābhinanditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तविस्मृतैवातिसुखाय भ्रमदायिनी । दुस्स्वप्नकलनेवेयम् अनर्थायैव सूत्थिता
atyantavismṛtaivātisukhāya bhramadāyinī / dussvapnakalaneveyam anarthāyaiva sūtthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभासवशाद् एव त्रिजगन्ति महान्ति च । मुहूर्तमात्रेणोत्पाद्य धत्ते ग्रासीकरोति च
pratibhāsavaśād eva trijaganti mahānti ca / muhūrtamātreṇotpādya dhatte grāsīkaroti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तो वत्सरश्रेणी लवणस्यानया कृता । रात्रिर् द्वादशवर्षाणि हरिश्चन्द्रस्य निर्मिता
muhūrto vatsaraśreṇī lavaṇasyānayā kṛtā / rātrir dvādaśavarṣāṇi hariścandrasya nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वियोगिनाम् अथान्येषां कान्ताविरहशालिनाम् । रात्रिर् वत्सरवद् दीर्घा भवत्य् अस्याः प्रसादतः
viyoginām athānyeṣāṃ kāntāvirahaśālinām / rātrir vatsaravad dīrghā bhavaty asyāḥ prasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखितस्याल्पताम् एति दुःखितस्यैति दीर्घताम् । कालो ह्य् अस्याः प्रसादेन विपर्यासैकशालिना
sukhitasyālpatām eti duḥkhitasyaiti dīrghatām / kālo hy asyāḥ prasādena viparyāsaikaśālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यास् स्वसत्तामात्रेण कर्तृतैतासु वृत्तिषु । दीपस्यालोककार्याणां यथा तद्वन् न वस्तुतः
asyās svasattāmātreṇa kartṛtaitāsu vṛttiṣu / dīpasyālokakāryāṇāṃ yathā tadvan na vastutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनितम्बस्तना चित्रे न स्त्री स्त्रीधर्मिणी यथा । तथैवाकारधीरेयं कर्तुं योग्या न किञ्चन
sanitambastanā citre na strī strīdharmiṇī yathā / tathaivākāradhīreyaṃ kartuṃ yogyā na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोराज्यम् इवाकारभास्वरा सत्यवर्जिता । सहस्रशतशाखापि न किञ्चित् परमार्थतः
manorājyam ivākārabhāsvarā satyavarjitā / sahasraśataśākhāpi na kiñcit paramārthataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्ये मृगतृष्णेव मिथ्यैवाडम्बरान्विता । विडम्बयति तान् मुग्धमृगान् एव न मानुषान्
araṇye mṛgatṛṣṇeva mithyaivāḍambarānvitā / viḍambayati tān mugdhamṛgān eva na mānuṣān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनमालेव सञ्जातध्वस्ता विच्छेदवर्जिता । जडैव चञ्चलाकारा गृह्यमाना न किञ्चन
phenamāleva sañjātadhvastā vicchedavarjitā / jaḍaiva cañcalākārā gṛhyamānā na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्या चेतनस्यापि नूनम् अन्येव च स्थिता । क्रिमितन्तुर् इवादीर्घा जडैवाप्य् अजडाश्रिता
ananyā cetanasyāpi nūnam anyeva ca sthitā / krimitantur ivādīrghā jaḍaivāpy ajaḍāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलुषोड्डामरकारा रजःप्रसरधूसरा । चला कल्पान्तवात्येव स्वाक्रान्तभुवनान्तरा
kaluṣoḍḍāmarakārā rajaḥprasaradhūsarā / calā kalpāntavātyeva svākrāntabhuvanāntarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूमालीवाङ्गसंलग्ना दाहस्वेदप्रदायिनी । गर्भीकृतरसाक्रम्य जगन्ति परिवर्तते
dhūmālīvāṅgasaṃlagnā dāhasvedapradāyinī / garbhīkṛtarasākramya jaganti parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारा जलधरस्येव सुदीर्घा जडनिर्मिता । असारसङ्घातदृढरज्जुस् तृणगणैर् इव
dhārā jaladharasyeva sudīrghā jaḍanirmitā / asārasaṅghātadṛḍharajjus tṛṇagaṇair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरङ्गोत्पलमालेव कल्पनामात्रवर्णिता । मृणालीव बहुच्छिद्रा पङ्कप्रौढा जडात्मिका
taraṅgotpalamāleva kalpanāmātravarṇitā / mṛṇālīva bahucchidrā paṅkaprauḍhā jaḍātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वालेव दृश्यते वृद्धितत्परा न च वर्धते । विषास्वाद इवापातमधुरान्ते सुदारुणा
jvāleva dṛśyate vṛddhitatparā na ca vardhate / viṣāsvāda ivāpātamadhurānte sudāruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टा दीपशिखेवैषा न जाने क्वेह गच्छति । मिहिकेवाग्रदृष्टापि गृह्यमाणा न किञ्चन
naṣṭā dīpaśikhevaiṣā na jāne kveha gacchati / mihikevāgradṛṣṭāpi gṛhyamāṇā na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पांसुमुष्टिर् इवास्तीर्य प्रेक्षिता पारमाणवी । आकाशनीलिमेवैषा निर्निमित्तैव दृश्यते
pāṃsumuṣṭir ivāstīrya prekṣitā pāramāṇavī / ākāśanīlimevaiṣā nirnimittaiva dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विचन्द्रमोहवज् जाता स्वप्नवद् विहितभ्रमा । यथा नौयायिनस् स्थाणुस्पन्दस् तद्वद् इहोत्थिता
dvicandramohavaj jātā svapnavad vihitabhramā / yathā nauyāyinas sthāṇuspandas tadvad ihotthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनयोपहते चित्ते दीर्घकालम् इवाकुलैः । जनैर् आलक्ष्यते दीर्घस् संसारस्वप्नविभ्रमः
anayopahate citte dīrghakālam ivākulaiḥ / janair ālakṣyate dīrghas saṃsārasvapnavibhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोज्ञम् अपि सत्यं च दृश्यते सद् असत्तया । अमनोज्ञम् असत्यं च दृश्यते ऽसच् च सत्तया
manojñam api satyaṃ ca dṛśyate sad asattayā / amanojñam asatyaṃ ca dṛśyate 'sac ca sattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनयोपहते त्व् अस्मिंश् चित्राश् चेतसि विभ्रमाः । उत्पद्यन्ते विनश्यन्ते तरङ्गास् तोयधेर् इव
anayopahate tv asmiṃś citrāś cetasi vibhramāḥ / utpadyante vinaśyante taraṅgās toyadher iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदार्थरथम् आरूढा भावनैषा बलान्विता । आक्रामति मनः क्षिप्रं विहगं वागुरा यथा
padārtharatham ārūḍhā bhāvanaiṣā balānvitā / ākrāmati manaḥ kṣipraṃ vihagaṃ vāgurā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारुण्यात् स्पन्दमानाक्षीं स्रवत्क्षीरलवस्तनीम् । नयत्य् उल्लासितानन्दं जननीं गृहिणीपदम्
kāruṇyāt spandamānākṣīṃ sravatkṣīralavastanīm / nayaty ullāsitānandaṃ jananīṃ gṛhiṇīpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषीकरोति निष्ष्यन्दसन्तर्पितजगत्त्रयम् । सुधा सार्द्रम् अपि क्षिप्रं प्रवृद्धा बिम्बम् ऐन्दवम्
viṣīkaroti niṣṣyandasantarpitajagattrayam / sudhā sārdram api kṣipraṃ pravṛddhā bimbam aindavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तवरवेतालवर्तनारम्भसम्भ्रमम् । स्थाणवस् सम्प्रयच्छन्ति मूकम् अप्य् एति यद् धिया
unmattavaravetālavartanārambhasambhramam / sthāṇavas samprayacchanti mūkam apy eti yad dhiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ध्यादिषु च कालेषु लोष्टपाषाणभित्तयः । अस्याः प्रसादाद् दृश्यन्ते सर्पा जगति दृष्टिभिः
sandhyādiṣu ca kāleṣu loṣṭapāṣāṇabhittayaḥ / asyāḥ prasādād dṛśyante sarpā jagati dṛṣṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको ऽपि द्वितयोदेति यथा द्विशशिदर्शने । दूरम् अभ्याशतां याति स्वप्ने ऽब्धितरणं यथा
eko 'pi dvitayodeti yathā dviśaśidarśane / dūram abhyāśatāṃ yāti svapne 'bdhitaraṇaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदीर्घः क्षणताम् एति कालस् सेष्टा यथा निशा । क्षणो वर्षम् इवाभाति कान्ताविरहिणाम् इव
ādīrghaḥ kṣaṇatām eti kālas seṣṭā yathā niśā / kṣaṇo varṣam ivābhāti kāntāvirahiṇām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तद् अस्ति न यन् नाम न करोतीयम् उद्धता । अस्यास् त्व् अकिञ्चनायास् तु शक्ततां पश्य राघव
na tad asti na yan nāma na karotīyam uddhatā / asyās tv akiñcanāyās tu śaktatāṃ paśya rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरोधयेत् प्रयत्नेन संविदैवाशु संविदम् । संवित्स्रोतोनिरोधेन शुष्यत्य् एषा मनोनदी
saṃrodhayet prayatnena saṃvidaivāśu saṃvidam / saṃvitsrotonirodhena śuṣyaty eṣā manonadī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यमानयैवेदं पेलवाङ्ग्या सुतुच्छया । मिथ्याभावनया नाम चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
avidyamānayaivedaṃ pelavāṅgyā sutucchayā / mithyābhāvanayā nāma citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरूपया निराकृत्या चारुचेतनहीनया । असत्येवाशु नश्यन्त्या चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
arūpayā nirākṛtyā cārucetanahīnayā / asatyevāśu naśyantyā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोकेन विनश्यन्त्या स्फुरन्त्या तमसो ऽन्तरे । कौशिकेक्षणधर्मिण्या चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
ālokena vinaśyantyā sphurantyā tamaso 'ntare / kauśikekṣaṇadharmiṇyā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुकर्मैकान्तकारिण्या न सहन्त्यावलोकनम् । देहम् अप्य् अविजानन्त्या चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
kukarmaikāntakāriṇyā na sahantyāvalokanam / deham apy avijānantyā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधीराचारधर्मिण्या नित्यं प्राकृतकान्तया । अनारतास्तङ्गतया चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
sudhīrācāradharmiṇyā nityaṃ prākṛtakāntayā / anāratāstaṅgatayā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तदुःखाकुलया सदैव धृतयानया । सम्बोधहीनया नाम चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
anantaduḥkhākulayā sadaiva dhṛtayānayā / sambodhahīnayā nāma citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामक्रोधघनस्तन्या तमःप्रसरवक्त्रया । अचेतनशरीरिण्या चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
kāmakrodhaghanastanyā tamaḥprasaravaktrayā / acetanaśarīriṇyā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मान्धकूपास्पदया जडया जाड्यजीर्णया । दुःखदीर्घप्रलापिन्या चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
ātmāndhakūpāspadayā jaḍayā jāḍyajīrṇayā / duḥkhadīrghapralāpinyā citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषासङ्गभङ्गिन्या रोगिण्याक्षतमायया । विवर्तिन्या विवक्षासु चित्रम् अन्धीकृतं जगत्
puruṣāsaṅgabhaṅginyā rogiṇyākṣatamāyayā / vivartinyā vivakṣāsu citram andhīkṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषस्य न या शक्ता सोढुम् ईक्षितम् अप्य् अलम् । तया स्त्रियाशरणया चित्रम् अन्धीकृतः पुमान्
puruṣasya na yā śaktā soḍhum īkṣitam apy alam / tayā striyāśaraṇayā citram andhīkṛtaḥ pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यस्याश् चेतनैवास्ति याप्य् अनष्टैव नश्यति । तया स्त्रियापुरुषया चित्रम् अन्धीकृतः पुमान्
na yasyāś cetanaivāsti yāpy anaṣṭaiva naśyati / tayā striyāpuruṣayā citram andhīkṛtaḥ pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तदुष्प्रसरविलासकारिणी क्षयोदयोन्मुखसुखदुःखकारिणी । इयं प्रभो विगलति केन वासना मनोगुहानिलयनिबद्धभावना
anantaduṣprasaravilāsakāriṇī kṣayodayonmukhasukhaduḥkhakāriṇī / iyaṃ prabho vigalati kena vāsanā manoguhānilayanibaddhabhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.