Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.115

एवम् उक्तो भगवता वसिष्ठेन महात्मना । रामः कमलपत्त्राक्ष उन्मीलित इवाबभौ

evam ukto bhagavatā vasiṣṭhena mahātmanā / rāmaḥ kamalapattrākṣa unmīlita ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकासितान्तःकरणश् शोभाम् अलम् उपाययौ । आश्वस्तस् तमसि क्षीणे पद्मो ऽर्कालोकवान् इव

vikāsitāntaḥkaraṇaś śobhām alam upāyayau / āśvastas tamasi kṣīṇe padmo 'rkālokavān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधविस्मयसञ्जातसौम्यस्मितसिताननः । दन्तरश्मिसुधाधौताम् इमां वाचम् उवाच च

bodhavismayasañjātasaumyasmitasitānanaḥ / dantaraśmisudhādhautām imāṃ vācam uvāca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु चित्रं पद्मोत्थैर् बद्धास् तन्तुभिर् अद्रयः । अविद्यमाना याविद्या तया सर्वे वशीकृताः

aho nu citraṃ padmotthair baddhās tantubhir adrayaḥ / avidyamānā yāvidyā tayā sarve vaśīkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तद् वज्रतां यातं रूपम् अस्मिञ् जगत्त्रये । अविद्ययापि यन् नाम सद् एवासद् इव स्थितम्

idaṃ tad vajratāṃ yātaṃ rūpam asmiñ jagattraye / avidyayāpi yan nāma sad evāsad iva sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् संसारमायाया नट्यास् त्रिभुवनाङ्गने । रूपं सदवबोधार्थं कथयानुग्रहात् पुनः

asyās saṃsāramāyāyā naṭyās tribhuvanāṅgane / rūpaṃ sadavabodhārthaṃ kathayānugrahāt punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यच् च संशयो ऽयं मे महात्मन् हृदि वर्तते । लवणो ऽसौ महाभागः किं ताम् आपदम् आप्तवान्

anyac ca saṃśayo 'yaṃ me mahātman hṛdi vartate / lavaṇo 'sau mahābhāgaḥ kiṃ tām āpadam āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संश्लिष्टयोर् अहतयोर् द्वयोर् वा देहदेहिनोः । ब्रह्मन् क इव संसारी शुभाशुभफलैकभुक्

saṃśliṣṭayor ahatayor dvayor vā dehadehinoḥ / brahman ka iva saṃsārī śubhāśubhaphalaikabhuk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणस्य तथा दत्त्वा ताम् आपदम् अनुत्तमाम् । किं गतश् चञ्चलारम्भः कश् चासाव् ऐन्द्रजालिकः

lavaṇasya tathā dattvā tām āpadam anuttamām / kiṃ gataś cañcalārambhaḥ kaś cāsāv aindrajālikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठकुड्योपमो देहो न किञ्चन इवानघ । स्वप्नालोक इवानेन चेतसा परिकल्प्यते

kāṣṭhakuḍyopamo deho na kiñcana ivānagha / svapnāloka ivānena cetasā parikalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतस् तु जीवतां यातं चिच्छक्तिपरिरूषितम् । विद्धि संसारि सुमते कपिपोतकचञ्चलम्

cetas tu jīvatāṃ yātaṃ cicchaktiparirūṣitam / viddhi saṃsāri sumate kapipotakacañcalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतो हि कर्मभाग् देहे नानाकारं शरीरधृत् । अहङ्कारमनोजीवनामभिः परिकथ्यते

ceto hi karmabhāg dehe nānākāraṃ śarīradhṛt / ahaṅkāramanojīvanāmabhiḥ parikathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्येमान्य् अप्रबुद्धस्य सुप्रबुद्धस्य राघव । सुखदुखान्य् अनन्तानि न शरीरस्य कानिचित्

tasyemāny aprabuddhasya suprabuddhasya rāghava / sukhadukhāny anantāni na śarīrasya kānicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रबुद्धं मनो नानासञ्ज्ञाकल्पितकल्पनम् । वृत्तीर् अनुपतच् चित्रा विचित्राकृतितां गतम्

aprabuddhaṃ mano nānāsañjñākalpitakalpanam / vṛttīr anupatac citrā vicitrākṛtitāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रबुद्धम् भवेद् यावन् निद्रान्तं तावद् एव हि । सम्भ्रमं पश्यति स्वप्ने न प्रबुद्धः कदाचन

aprabuddham bhaved yāvan nidrāntaṃ tāvad eva hi / sambhramaṃ paśyati svapne na prabuddhaḥ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञाननिद्राकुलितो जीवो यावन् न बोधितः । तावत् पश्यति दुर्बोधं संसारारम्भविभ्रमम्

ajñānanidrākulito jīvo yāvan na bodhitaḥ / tāvat paśyati durbodhaṃ saṃsārārambhavibhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रबुद्धस्य मनसस् तमस् सर्वं विलीयते । कमलस्य यथा ह्य् आन्ध्यं दिनालोकविकासिनः

samprabuddhasya manasas tamas sarvaṃ vilīyate / kamalasya yathā hy āndhyaṃ dinālokavikāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ताविद्यामनोजीववासनेति कृतात्मभिः । कर्मात्मेति च यः प्रोक्तस् स देही दुःखकोविदः

cittāvidyāmanojīvavāsaneti kṛtātmabhiḥ / karmātmeti ca yaḥ proktas sa dehī duḥkhakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडो देहो न दुःखार्हो दुःखी जीवो ऽविचारतः । अविचारो घनाज्ञानाद् अज्ञानं दुःखकारणम्

jaḍo deho na duḥkhārho duḥkhī jīvo 'vicārataḥ / avicāro ghanājñānād ajñānaṃ duḥkhakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाशुभानां धर्माणां जीवो विषयतां गतः । अविवेकैकदोषेण कोशे नेदं महापदम्

śubhāśubhānāṃ dharmāṇāṃ jīvo viṣayatāṃ gataḥ / avivekaikadoṣeṇa kośe nedaṃ mahāpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविवेकामयोत्तब्धं मनो विविधवृत्तिमत् । नानाकारविहारेण परिभ्रमति चक्रवत्

avivekāmayottabdhaṃ mano vividhavṛttimat / nānākāravihāreṇa paribhramati cakravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदेति रौति हन्त्य् अत्ति याति वल्गति नन्दति । मन एव शरीरे ऽस्मिन् न शरीरं कदाचन

udeti rauti hanty atti yāti valgati nandati / mana eva śarīre 'smin na śarīraṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा गृहपतिर् गेहे रथे वा सारथिर् यथा । यथा भुजङ्गो भस्त्रायां शरीरे ऽस्मिंस् तथा मनः

yathā gṛhapatir gehe rathe vā sārathir yathā / yathā bhujaṅgo bhastrāyāṃ śarīre 'smiṃs tathā manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचले चञ्चलाकारः पादपे पवनो यथा । स्फुरत्य् एवं मनो देहे स्थितो देहो न चेतसि

acale cañcalākāraḥ pādape pavano yathā / sphuraty evaṃ mano dehe sthito deho na cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु सुखदुःखेषु सर्वासु कलनासु च । मनः कर्तृ मनो भोक्तृ मानसं विद्धि मानवम्

sarveṣu sukhaduḥkheṣu sarvāsu kalanāsu ca / manaḥ kartṛ mano bhoktṛ mānasaṃ viddhi mānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ते शृणु वक्ष्यामि वृत्तान्तम् इमम् अद्भुतम् । लवणो ऽसौ यथा यातश् चण्डालत्वं मनोभ्रमात्

atra te śṛṇu vakṣyāmi vṛttāntam imam adbhutam / lavaṇo 'sau yathā yātaś caṇḍālatvaṃ manobhramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः कर्मफलं भुङ्क्ते शुभं वाशुभम् एव वा । यथैतद् बुध्यसे नूनं तथाकर्णय राघव

manaḥ karmaphalaṃ bhuṅkte śubhaṃ vāśubham eva vā / yathaitad budhyase nūnaṃ tathākarṇaya rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिश्चन्द्रकुलोत्थेन लवणेन पुरानघ । एकान्तैकोपविष्टेन चिन्तितं मनसा चिरम्

hariścandrakulotthena lavaṇena purānagha / ekāntaikopaviṣṭena cintitaṃ manasā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहो मे सुमहान् राजसूयस्य याजकः । अहं तस्य कुले जातस् तं यजे मनसा मखम्

pitāmaho me sumahān rājasūyasya yājakaḥ / ahaṃ tasya kule jātas taṃ yaje manasā makham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य मनसा कृत्वा सम्भारम् आदितः । राजसूयस्य दीक्षायां विवेश स महीपतिः

iti sañcintya manasā kṛtvā sambhāram āditaḥ / rājasūyasya dīkṣāyāṃ viveśa sa mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विजश् चार्चयाम् आस पूजयाम् आस सन्मुनीन् । देवता वन्दयाम् आस ज्वालयाम् आस पावकम्

ṛtvijaś cārcayām āsa pūjayām āsa sanmunīn / devatā vandayām āsa jvālayām āsa pāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्येत्थं यजमानस्य मनस्य् उपवनान्तरे । ययौ संवत्सरस् साग्रो देवर्षिद्विजपूजया

tasyetthaṃ yajamānasya manasy upavanāntare / yayau saṃvatsaras sāgro devarṣidvijapūjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतेभ्यो द्विजपूर्वेभ्यो दत्त्वा सर्वस्वदक्षिणाम् । व्यबुध्यत दिनस्यान्ते स्वस्मिन्न् उपवने नृपः

bhūtebhyo dvijapūrvebhyo dattvā sarvasvadakṣiṇām / vyabudhyata dinasyānte svasminn upavane nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स लवणो राजा राजसूयम् अवाप्तवान् । मनसैव हि पुष्टेन युक्तस् तस्य फलेन च

evaṃ sa lavaṇo rājā rājasūyam avāptavān / manasaiva hi puṣṭena yuktas tasya phalena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश् चित्तं नरं विद्धि भोक्तारं सुखदुःखयोः । तद् अनादाव् अनायासे सत्ये योजय राघव

ataś cittaṃ naraṃ viddhi bhoktāraṃ sukhaduḥkhayoḥ / tad anādāv anāyāse satye yojaya rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णे चेतसि सम्पूर्णः पुमान् नष्टे विनश्यति । देहो ऽहम् इति येषां तु निश्चयस् तैर् अलं बुधैः

pūrṇe cetasi sampūrṇaḥ pumān naṣṭe vinaśyati / deho 'ham iti yeṣāṃ tu niścayas tair alaṃ budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णे विवेकवति चेतसि सम्प्रबुद्धे दुःखान्य् अलं विगलितानि विविक्तबुद्धेः । भास्वत्करप्रकटिते ननु पद्मषण्डे सङ्कोचजाड्यतिमिराणि चिरं कृतानि

pūrṇe vivekavati cetasi samprabuddhe duḥkhāny alaṃ vigalitāni viviktabuddheḥ / bhāsvatkaraprakaṭite nanu padmaṣaṇḍe saṅkocajāḍyatimirāṇi ciraṃ kṛtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.